Genetik Açısından Kürtlerin Kökenleri

CounterOffensive111

Kürtler; günümüzde Irak, Suriye, Türkiye, İran ve Kafkasya olmak üzere çeşitli coğrafyalarda yaşayan ve bir İran dili olan Kürtçeyi konuşan bir toplum. Kürtlerin etnik, genetik, dilsel ve coğrafi kökenleri; hem siyaset biliminin hem sosyal bilimlerin hem de genetiğin konusu olmakla beraber öncelikle çeşitli sosyal ve dilsel açıklamalardan sonra söz konusu halkın kökenini genetik açıdan inceleyeceğiz.

Kürt Nüfusunun Azınlık ve Çoğunluk Olduğu Yerler
Kürt Nüfusunun Azınlık ve Çoğunluk Olduğu Yerler

Kürt İsmi Nereden Gelir?

Bir halkın kültürü ve dili açısından isminin nereden geldiğine dair veriler elde etmek çok önemli. Ön Asya üzerine çalışan ve bu alanda ihtisas sahibi olan akademisyenler arasında Kürtlerin isim kökeni oldukça tartışmalı bir halde. Kürt sözcüğü, akademisyenlere göre ''göçebe'', ''çadır satıcısı'', ''dağlı'' ve buna benzer yani göçebeliği ve dağlılığı vurgulayan çeşitli isimlendirmelerle ilişkilendirilmektedir. Buradan bakıldığında da görülmektedir ki Kürt sözcüğü, bir etnik topluluğu nitelemekten ziyade coğrafi bir isimlendirme veya bir yaşam tarzının yöresel ismi olarak köken bulmuştur. Ancak siyasi ve sosyal sebeplerin baskısı altında bazı durumlardan ötürü bu konularda kapsamlı bir çıkarımın tarafsızlığı da sorgulanmaktadır.

Kürtlerin Coğrafi Kökenleri

Kürtler, bazılarının iddia ettiği gibi Anadolu yerlisi olan bir kavim değildir. Kürtler, Anadolu'nun bilhassa batısına Türklerden sonra gelmiş olup bunun da Padişah Yavuz Sultan Selim Han Dönemi ve sonrasında gerçekleşmiş olması tarihi verilerle uyumlu bir görüştür. Kürtler; köken itibariyle Anadolulu olmayıp İran ve Irak arasında yer alan Zagros Dağları ve çevresinde ortaya çıkan bir kavimdir. Hem dilsel hem de coğrafi veriler, Kürt isminin ve adı geçen halkın kökeninin dağlı ve dağ göçebesi kültürleriyle çok yakından ilişkili olduğunu göstermektedir.

Zagros Dağları ve Uzanış Doğrultusu
Zagros Dağları ve Uzanış Doğrultusu

Haritadan da görüldüğü üzere Kürtlerin Anadolu ile bağları oldukça sınırlıdır. Zagros Dağları, Anadolu ile ancak Hakkari, Şırnak ve Mardin dolaylarında çakışmakta ve bunun dışındaki topraklarda ise Kürtlere dair köken olarak Anadoluluk ilişkisi bulunmamaktadır. Bu siyasi değil, coğrafi olarak bir gerçektir.

Kürtçe Bir Dil mi?

Kürtçenin dil olup olmaması akademisyenler arasında da tartışma konusudur. Kürtçe, köken olarak İran dillerinin bir kolu olmakla beraber bu gövdeden kopup da ayrı bir dil halini alıp almadığı ve halen bir lehçe mi yoksa dil mi olup olmadığı konusunda çeşitli tartışmalar oluşturmaktadır.

Kürtçenin bir dil olup olmaması üzerine genel kanı ise Kürtçenin bir İran dili olup dağlarda izole kalınmasından ötürü gelişimsel sıkıntılar çektiği yönündedir. Kürtçe, edebi ve kültürel bakımdan zayıf bir dil olduğundan ötürü eğitim dili olarak kullanışlı değildir. Nitekim Kürtler, dağıldıkları çeşitli ülkelerde kendi dillerinin yanı sıra Türkçe, Arapça, Farsça ve çeşitli Avrupa dillerini konuşmakta ve bu dillerle anlaşmayı daha kolay bulmakta.

Hint-Avrupa Dillerinin Dünya Üzerinde Dağılışı
Hint-Avrupa Dillerinin Dünya Üzerinde Dağılışı

Kürtçenin bir Hint-Avrupa dili olduğu bilimsel bir gerçek olduğundan Kürt dilinin ve onun kökenlerinin de bu dil ailesi içinde olduğu kesin bir durum. Kürtler; dilsel olarak İranlılar, Hintliler, Pakistanlılar ve Avrupalılarla akraba bir kavimdir.

Sonuç olarak Kürtçe, gelişmemiş de olsa bugün kendi çizgisine sahip bir Hint-Avrupa dilidir.

Kürtlerin Genetik Kökenleri

Yazımın asıl konusu olan meseleye gelmeden önce dilsel ve coğrafi olarak bazı bilgilendirmeler yapmayı uygun görüp meselenin altını doldurmak istedim. Yazımın asıl konusu ise genetik olarak Kürtlerin kökeni olduğundan bu noktada Y-DNA kavramının da bilinmesi gereklidir. Bu kavramı ele aldığım yazımın linkini de siz okuyucularım için ekliyorum.

Genetik Testler Hakkında Neler Biliyoruz?

Y-DNA, bir kişinin baba soyunun takip ettiği hattı ifade eder. Babanızın babasının babasının babası diye diye gidilebilecek en derin kökene kadar bulmayı ifade eden bu kavram, sadece erkeklerde bulunan Y kromozomu üzerinden tanımlanır. Yani bu DNA sadece erkeklerde bulunmaktadır ve babadan oğula aktarılmaktadır.

Y-DNA hakkında kısaca bilgilendirmeden sonra Kürtlerin Y-DNA verileri üzerinden genetik kökenleri üzerine çeşitli çıkarımlar yapacağımız yere gelmiş bulunmaktayız.

Kürtlere Ait Y-DNA verileri
Kürtlere Ait Y-DNA verileri
Kuzey Kürtlerinden 326 Kişiye Ait Y-DNA Verileri
Kuzey Kürtlerinden 326 Kişiye Ait Y-DNA Verileri

Bu iki tabloda görüldüğü üzere Kürtlerin genetik olarak birden fazla kökenden oluştuğu kesindir. Kürtler; Kafkasya, Orta Asya, Hindistan, Arap Yarımadası ve Afrika üzerinden çeşitli kökenden kavimlerin bir araya gelmesiyle ortaya çıkmış melezler birliğidir.

İki tabloda da görüldüğü üzere Kürtlerin %20-30 arası J2 Y-DNA taşımaktadır. Kürtler içinde en yaygın Y-DNA da J2'dir yukarıdaki tablolara göre.

J2 Y-DNAnın Dağılışı
J2 Y-DNA'nın Dağılışı

J2 Y-DNA, Mezopotamya ve İran kökenli olup bilhassa Neolitik Dönem içerisinde büyük alanlara yayılmıştır. 32 bin yaşında olan bu Y-DNA, bugün en çok Anadolu'da, Orta Asya'da, Kuzey Hindistan'da, Batı Çin'de, Kafkasya'da, İtalya'da, İran'da ve Yunanistan'da bulunmaktadır. Özellikle de Girit'te ciddi oranda J2 yoğunluğu tespit edilmiştir. Kürtlerin bu Y-DNA'yı diğerlerinden daha çok taşıması ise köken olarak Mezopotamya ve Batı İran iddialarını güçlendirmektedir. Yine de alt kolları açısından J2 Y-DNA Kürtlerde çeşitlilik göstermekte olup homojenlikten uzaktır.

İki tablonun ortalaması alındığında R1a ve R1b, Kürtlerde ikinci sırada gelen Y-DNA'lardır. Kürtlerde, özellikle de R1a'nın Z93 kolu önemli oranda bulunmaktadır ki bu da Orta Asya'dan gelen Hint-İran göçlerinin genetik kanıtıdır. Türk öncesi Orta Asya, İskitler adı verilen Hint-İran kavimlerinden ve onların öncesi olan çeşitli atlı göçebe kültürlerinden oluşmaktaydı.

Y-DNA R1a-Z93ün Dağılışı
Y-DNA R1a-Z93'ün Dağılışı

Bu Y-DNA; Orta Asya, Hindistan, Pakistan, İran ve Batı Çin'de yoğunlukta olup bugünkü Türklerde de çeşitli oranlarda mevcuttur. Beş bin yıllık bir Y-DNA olan R1a-Z93, bilhassa Cengiz Han Dönemi istilaları, Orta Asya ve İran'da etnik yapıyı kaydırdığından Cengiz Han öncesi Orta Asya ve İran'da bu Y-DNA'nın daha yoğun bulunuyor olması kuvvetli bir ihtimaldir.

Kürtlerde bulunan R1b ise önemli oranda R1b-M269 kolu olup 13-14 bin yaşındadır. R1b, Orta Asya'nın güneyinde ortaya çıkmıştır fakat R1b-P25 branşı 20-22 bin yaşlarında olup Batı Asya kökenlidir. R1b-M269 da R1b-P25'in bir uzantısı olup bugünkü Ukrayna civarlarında ortaya çıkmıştır. Hint-Avrupa kültürlerinin önemli bir kökenini oluşturan Yamnaya kültüründe de bu Y-DNA çok büyük oranlarda bulunmuştur.

Y-DNA R1bnin Dağılışı
Y-DNA R1b'nin Dağılışı

Kürtlerde bulunan bir diğer Y-DNA olan J1 ise yaklaşık %10 oranında bulunmaktadır. Bu Y-DNA Kafkasya ve Arabistan olarak iki kola ayrılabilir. J1-P58 kolu Araplarda ve diğer Semitik halklarda çok yüksek oranlarda bulunmaktadır. J1-Z1828 kolu ise Kafkasya halklarının bir kısmında %90 civarı oranlara kadar çıkmaktadır.

Y-DNA J1in Dağılışı
Y-DNA J1'in Dağılışı

Bu Y-DNA yaklaşık 32.000 yaşında olup Orta Doğu kökenlidir.

Kürtlerde bulunan diğer bir Y-DNA da E1b'dir. Y-DNA E1b'nin bilhassa E-M123 kolu Kürtlerde %10 gibi bir oranda bulunmaktadır. 18.000 yaşında olan bu Y-DNA, Kuzey Afrika ve Orta Doğu'da önemli oranlarda bulunmakta olup köken olarak Kuzey Afrikalıdır.

Y-DNA E-M123ün Dağılışı
Y-DNA E-M123'ün Dağılışı

Kürtlerde bulunan Y-DNA verileri incelendiğinde, adı geçen topluluğun genetik olarak çok farklı kökenlerden gelen ve çeşitli ölçülerle birbirine karışan insanlardan geldiği tespit edilmiştir. Bu verilere göre Kürtler, herhangi bir etnik bütünlükte olmayıp bir millet değildir. Kürtlerin bir millet olduğu tezi de genetik verilere bakılarak çökmüş bulunmaktadır. Hem genetik hem dilsel hem de tarihi verilere göre Kürtler, bir millet olmayıp karışık kökenlerden meydana gelen karmaşık bir topluluktur.

Kürtlerin dilsel, tarihi ve genetik kökenlerini incelediğimiz bu yazıyı sizlerle paylaşmış bulunmaktayım. Dilerim ki saygı çerçevesinde yorumlarla ve sağlıklı bir tartışma ortamıyla meselelerin tartışılması mümkün olur. Hepinize teşekkür eder ve yazımı sonlandırırım.

Genetik Açısından Kürtlerin Kökenleri
7 Cevap