Bugünkü Anadoluluların Y-DNA Verilerine Göre Kökenleri

Bugün tartışılan konulardan birisi de Anadoluluların hangi etnik kimliğe sahip olduğudur. Elbette etnik kimlik, sosyal bir fikriyatın uzantısı olarak büyük oranda konuşulan dile ve ait olunan kültüre göre farklı tanımlanabilir ama işin genetik boyutunun bize neler söylediği de bilim insanlarının ilgi alanına girmektedir.

İşin siyasi boyutlarına da biraz temas edecek bir konu olduğundan, ulus devlet olan Türkiye Cumhuriyeti için bu konular tabu olarak görülmektedir. Lakin son zamanlarda, insanların gelişen genetik bilimine karşı artan ilgisiyle Türkiye'de de yurt dışı tabanlı firmalara kit gönderen kişilerin varlığı bilinmektedir. Bu konularda yapılan çalışmaları yayınlayan Youtube kanalları da vardır.

Eğer Y-DNA'nın ne olduğu hakkında bilgiye sahip değilseniz öncelikle Genetik Testler Hakkında Neler Biliyoruz? adlı yazımı okumanızı tavsiye ederek izninizle konuya giriş yapıyorum. Yine de üşenenler için şöyle bir ön bilgi vereyim: Y-DNA sadece erkeklerde bulunmakta olup babadan oğula geçmektedir.

Anadolulular Kimdir?

Anadolulular, aslında bu yazının başında ifade edildiği gibi toptan bir ifadeyle tanımlanamaz. Söz gelimi, Anadolu deyince Doğu Anadolu da Ege de aynı tanımın içerisinde bulunduruluyor fakat gerçekte bunların arasında çeşitli genetik farklılıklar olması akla yatkındır.

Anadolulular, tarihsel olarak bir göç diyarı halkı oldukları için pek çok kez farklı etnik kimliklerin de aralarında bulundurur. Bu tanımın içine son eklenenler ise Türkler ve Kürtlerdir. Bunlardan önce göç eden Rumlar, Ermeniler, Hititler ve benzeri halklar da Anadoluluların genetik yapısına katkıda bulunarak bugünkü etnik kökenlerin varlığına katkı sağlamıştır.

Y-DNA Verilerine Göre Anadolulular

2004 yılında 523 kişi üzerinde yapılmış testlere göre Anadolu halkları çok çeşitli kökenlerden gelmekte olan karma bir toplumdur. Buna göre Türkiye'de en kalabalık Y-DNA işareti J2'dir ve %24 oranında bulunmaktadır. Bu Y-DNA köken olarak Kafkasyalı olup çok eski çağlarda Anadolu, İran, İtalya, Balkanlar, Hindistan ve Orta Asya'nın güney kısımlarına yayılmıştır.

Bu Y-DNA hem Türklerde hem Kürtlerde çoğunluktur. Bu Y-DNA'nın Arap memleketlerinde çok az olmasından yola çıkılarak Anadolu Türklerinin Araplarla olan bağının nadir olduğu sonucunda varılabilir. Anadolu Türklerinde görülen J-M172 alt branşları, büyük oranda Orta Doğu ve Kafkasya orijinli olup eski Anadolu halklarının soylarının devam ettiğini göstermektedir.

J-M172'den sonra en çok görülen Y-DNA ise R1b-M269'dur. Yukarıdaki çalışmaya göre bu oran %15,9'dur. R1b, genellikle Avrupa'da bulunan bir Y-DNA olmasına rağmen çıkış yeri Avrupa değildir. Bu Y-DNA, bugünkü Türkmenistan-Özbekistan civarlarında 22800 yıl önce ortaya çıkmış olup dünyanın çeşitli yerlerine yayılmıştır.

Anadolu halkını ilgilendiren branşı ise R1b-M269'dur ve bu branş, 13300 yıl önce Hazar'ın kuzeyinde ortaya çıkmıştır. Orta Asya halklarında da önemli oranlarda bulunan bu Y-DNA, öyle görünüyor ki Moğolların Cengiz Han önderliğinde yayılmasından önce adı geçen yörelerde bugünkünden daha fazlaydı oran olarak.

Anadolu ve çevresinde ise bu Y-DNA %37 ile Ermenilerde, %19,1 ile Orta Anadolu'da ve %13,5 ile Batı Anadolu'da bulunmaktadır. Bu branşın Anadolu'ya gelişi, Hint-Avrupa halklarından öncesine dayansa da genel itibariyle bu halkların gelişiyle de bağlantılıdır. Hititler, Luviler ve Frigler gibi Hint-Avrupa kökenli olup Anadolu'ya göçen kavimlerin; bugün Anadolu'nun bu Y-DNA taşıyan erkeklerinin atası olması kuvvetle muhtemeldir. Keza Ermeniler de bir Hint-Avrupa halkıdır ki aynı şekilde Frigler ile bağlantılıdır.

Bunlardan sonra en çok görülen üçüncü Y-DNA ise G2'dir. Bu Y-DNA'nın G2a branşı, Neolitik Anadolu halkının çoğunluk Y-DNA'sıdır. Bu branşa sahip erkeklerin, tarımı bulan kavimden geldiklerini ve tarımı bunların yaydığı düşünülmektedir. Y-DNA G'nin Anadolu halklarında oranı ise %11 civarındadır.

Bu Y-DNA'nın G1 kolu, Kazakistan Türklerinin bir kabilesi olan Macarlarda (Balkanlardaki Macarlarla aralarında sadece isim benzerliği var) %87 oranında bulunmaktadır. Yine Kazakistan Türklerinin bir kabilesi olan Argınlarda da %71 oranında dikkat çekmektedir. Bu iki kabile haricinde Orta Asya'da G1 Y-DNA'nın varlığı %1'den daha azdır.

Anadolu'da bulunan G Y-DNA branşı ise G2a'dır ki yukarıda bunların tarımı bulduğunu ifade etmiştim.

G2a bugün en çok Gürcülerde, Osetlerde ve Çerkeslerde bulunmaktadır. Gürcistan'da Y-DNA G'nin genel oranı %40 civarıyken bunun çok büyük bir kısmı G2a'dır. İran'da ise %13-15 arasında görülen bu Y-DNA, bir Kafkas halkı olan Çerkeslerin Adige boyunda %87 oranında görülmektedir. Bir Hint-Avrupa kavmi olup Kafkasya'da yaşayan Osetlerde ise bunun oranı %70 civarıdır. Türkiye'de ise en çok Artvin ve Rize bölgelerinde görülmektedir.

Y-DNA G'den sonra ise ona çok yakın oranda Y-DNA E-M215 bulunmaktadır. Anadolu halklarında bunun oranı %10,7'dir. Doğu Afrika kökenli olan bu Y-DNA, Anadolu'da en çok Trakya'da bulunmaktadır. Balkanlarda ise bunun oranı biraz daha yüksektir. Arnavutların ve Kosovalıların %30-35'i ve Yunanların, Makedonların ve Bulgarların ise %20-30 civarı bu Y-DNA'yı taşımaktadır. Bu branş, büyük oranda E-V13 branşıdır ve Neolitik dönemi Balkan halklarında sıklıkla görülmektedir.

Aynı şekilde E-M123 branşı ise daha ziyade Orta Doğu kökenlidir ve Anadolu'da en çok Güneydoğu Anadolu'da görülmektedir. Bunlar, geçmişte Arap ya da benzeri Sami kavimlerinden olup Türkleşmiş ya da Kürtleşmiş kişiler olabilir.

E-M123, bugünkü Ürdün civarlarında %31 oranında görülürken Anadolu'da %3-6 arasındadır bu oran.

Y-DNA J1 ise Anadolu'da %9 oranında görülmektedir. Aslen Kafkasya-Orta Doğu orijinli olmasına rağmen sonraki devirlerde dünyanın pek çok yerine dağılmıştır. Özellikle de J1-Z1828 branşı, Azerbaycan'da Anadolu'ya oranla daha yüksektir. Türkiye'de ise Hakkari, Şanlıurfa, Hatay, Gaziantep ve Kilis gibi yerlerde görülmektedir.

Bu Y-DNA'nın J1-P58 kolu ise Araplarla ve onlarla akraba olan Sami kavimleriyle yakından ilişkilidir. Bu kol, Irak Araplarında ve Suudi Arabistan'da %70'in üzerinde bulunmakta olup yine Yemen'de de %80 civarında görülmektedir. Türkiye'deki Y-DNA J1'in bir kolunu temsil etmekte olup bunlar daha ziyade yukarıda saydığım güney illerinde görülür.

Asurlar, Babilliler, Akadlar, Sümerler ve diğer Orta Doğu halklarının en çok bu Y-DNA'yı bulundurduğu düşünülmektedir.

Orta Asya'da yoğun bulunan bir Y-DNA olan R1a'nın Anadolu'da görülme oranı ise %7 civarıdır. Bu Y-DNA, hem Hint-Avrupa halklarında hem de Türklerde önemli oranlarda bulunmaktadır. Bu Y-DNA'nın Z93 kolu ise Hint-Avrupa genişlemesinde önemli pay sahibidir.

Cengiz Han devrinde ve sonrasında gerçekleşen Moğol yayılması, R1b için olduğu gibi Y-DNA R1a için de Orta Asya ve Güney Sibirya'da oran olarak düşüşe yol açtı. Bu Y-DNA, aslen Orta Asya ya da Güney Sibirya kökenli olup buradan pek çok yere yayılmıştır. Anadolu'da ise en çok Güneydoğu Anadolu bölgesinde görülmektedir. İran'da ise %20 civarında görülmektedir. Doğu İran'da bunun oranı %35'e kadar çıkabilirken Batı İran'da bulunan bir Kürt kabilesinde %20 civarında bulunmaktadır. Sürpriz bir şekilde, bir Bedevi kabilesi olan Shammarlarda %43 oranında görülür. Öyle görünüyor ki bu kabile aslen İrani asıllı olup sonradan Araplaşmıştır zira diğer Arapların genelinde bu Y-DNA'nın oranı düşüktür.

Hindistan, Afganistan ve Pakistan gibi yerlerde ise %40-80 oranına kadar çıkarken Orta Asya Türk halklarında da yer yer yüksek oranlarda görülmektedir. Bu Y-DNA'nın Z93 branşı ise Kırgızlarda %64, Taciklerde %63 oranında görülür. Yine Özbekler ve Türkmenlerde de %20-30 arasında bir orana sahiptir.

Y-DNA I ise Anadolu'da %5,3 oranında görülmektedir. Balkanlardan Anadolu'ya göçenlerde mesele Balkan Türklerinde bu oranın daha fazla olması akla yatkındır. Yine Güneydoğu Anadolu'da bir miktar artış göstermektedir.

Bunun I2a1 kolu özellikle de Balkan halklarında yüksek oranda görülmektedir. Sırbistan'da %40 civarı, Bosna'da %50 civarı, Hırvatistan'da %40, Romanya'da %48, Yunanistan'da ve Arnavutluk'ta %20 civarında görülmektedir. Türkiye'de ise en çok Trakya bölgesinde bulunur.

Anadolu'da bu Y-DNA'ya sahip olanların, Balkanlarda görülme oranından yola çıkarak Osmanlı döneminde orduya alınan bir askeri sınıf olan Yeniçerilerden geliyor olma ihtimali muhtemeldir. Bilindiği üzere Yeniçeriler, genellikle Balkan halklarından alınan kişilerdir ve Balkanların pek çok yerinde bu Y-DNA'nın oranı Anadolu'ya göre yüksektir.

Genel olarak Anadolu'da en çok görülen Y-DNA'lar bunlardır. Yapılan çalışmadan yola çıkılarak hazırlanmış tabloya göre durum böyledir:

Özetlemek gerekirse Anadolu halkları, pek çok farklı soyun birbirine karışarak oluşturduğu karma bir toplumdur. Bu Anadolulu Ermeniler için de Türkler için de Kürtler ya da Yunanlar için de böyledir. Bu konu, hakkında ansiklopediler yazılacak kadar derin bir konudur ama kısaca özetlemek gerekirse yukarıdaki gibi elimden geldiğince açıkladım. Yazımı okuyana da okumayana da teşekkür eder ve KS ahalisine iyi günler dilerim.