Genetik Testler Hakkında Neler Biliyoruz?

CounterOffensive111

İnsanlar, varoluşlarından bu yana kim olduklarını ve nereden geldiklerini merak etmiştir. Eskinin mitolojik ve dinsel açıklamalarıyla belki bir nebze bu merak giderilmiştir fakat günümüzde gelişen bilim ile çok daha fazla olanaklara sahip olduk bu alanda. Özellikle de Avrupa ülkelerinde gitgide yaygınlaşan bu testler, çeşitli sebeplerden dolayı insanların ilgisini çekmektedir. Kimileri yalnızca merak duygusunun getirdiği bir istekle bu testleri yaptırırken kimileri de belli ideolojik ve sosyal yönelimlerinin kendilerine uygun olup olmadığını öğrenmeyi de testleri yaptırma amaçlarından saymaktadır.

Anadolu gibi karışık coğrafyalarda elbette farklı farklı sonuçların çıktığını ve tabiri caizse beş parmağın birbirinden farklı olduğunu görmekteyiz. İşte bu çeşitliliğin getirdiği kültürel bakış açısını da hesaba katarak toplumsal barışa da katkıda bulunabilir genetik testlerin yaygınlaşması.

DNA, Gen, Protein ve Kromozom Nedir?

Elbette pek çoğumuz lisedeki biyoloji derslerinde bunları ismen duymuşuzdur. Biyolojiye ilgisi olmayan birisinin bile yabancılık çekmediği bu yapıların yaşamımızla doğrudan doğruya ilişkili olduğunu bildiğinizi düşünüyorum. Gene de bu kavramların ve cinsiyetin oluşumunun özet bir açıklamasını yapmadan Bence'mize girmek istemedim zira anlatılan şeyler havada kalacaktır böyle olmazsa.

Hücre, Kromozom, DNA ve Gen Arasındaki İlişkiyi Gösteren Bir Şema
Hücre, Kromozom, DNA ve Gen Arasındaki İlişkiyi Gösteren Bir Şema

Kısaca açıklamak gerekirse Kromozomlar, DNA zincirinden ve Histon adı verilen Protein yapısından oluşmaktadır. DNA ise kişiye özgü olup Protein sentezi yapmak amaçlı üzerinde ''Gen'' denilen yapıları barındırır. İşte bu Genler, bizim biyolojik yapımızın kodlarını barındıran bir kitaplık gibidir. Kromozomlar ise bunları içerisinde bulunduran bir paketçik olarak düşünülebilir.

Her insan, annesinden ve babasından eşit sayıda olmak üzere yirmi iki adet otozom ve bir adet gonozom alır. Yani toplamda kırk dört adet otozom ve iki adet gonozoma sahiptir. Cinsiyeti belirleyenler ise gonozomlardır. XX gonozomuna sahip bir birey dişi olurken XY olan birey ise erkek olacaktır. Bireyin cinsiyeti ise erkek tarafından belirlenir çünkü anneden gelen DNA her zaman X olacaktır fakat erkekten X veya Y gelerek cinsiyeti belirlemektedir.

İnsanda Otozomlar ve Gonozomlar
İnsanda Otozomlar ve Gonozomlar

Bu ön bilgileri verdikten sonra Bence'mizin asıl konusu olan testlerin ne olduğuna dair ufak bir giriş yapalım izninizle.

Genetik Test Nedir?

Genetik test ya da DNA testi; soy ve akrabalık ilişkilerini saptamak, toplumların birbirleriyle olan akrabalıklarını tespit etmek, göç yollarını ve süreçlerini saptamak, bölgesel bazı hastalıkların toplumlar arasındaki yayılımını anlayabilmek gibi pek çok bilgiyi bize veren işlemdir.

Bilimin ilerlemesiyle bu testlerin yaygınlığının artmasından bahsetmiştik fakat veri toplama yöntemlerinin ve bilgisayar algoritmalarının da gelişimi, daha isabetli tahminlerde bulunmayı da sağlamaktadır. Özellikle de akrabalık testlerinde bu konu çok büyük bir öneme haizdir. Genetik testler, size doğrudan bir etnik köken söylemez. Söz gelimi Türk, Arap ya da Fransız olduğunuzu bu testlere bakarak anlayamazsınız fakat bazı derin testlerde bazı verilerden yola çıkarak bazı saptamalarda ve oldukça tutarlı tahminlerde bulunabilirsiniz. Çıkacak sonuca göre atalarınızın göç yollarını saptamak, eski çağlarda nispeten izole yaşayan insan gruplarının varlığı düşünüldüğünde mümkün olacaktır. Yine de bilim ve siyasetin temas noktası olabilecek bu yerde, yorum yaparken bilimin ışından ayrılmamak gerekir zira topluma dokunacak herhangi bir şeyin siyasi içeriği olabileceği gibi DNA testlerinin de vardır.

Genetik Testler Nasıl Yapılır?

DNA testleri, günümüz teknolojisiyle artık iğne kullanmadan da yapılabilmektedir. Ağız içerisinden alınacak bir örnek ile bu testlerin yapımı mümkündür.

Genetik Testin Yapımının ve Gönderiminin Şeması
Genetik Testin Yapımının ve Gönderiminin Şeması

Firma tarafından gönderilen kit kullanılarak ağız içine sürülür ve örnek alınır, alınan bu örnek yerine konur ve firmaya postalanır. Firmanın sitesinde, belli bir süreden sonra test sonuçları ilan edilecektir. Bunun için firmaların farklı prosedürleri olsa da süre bakımından birkaç hafta civarında test sonuçları öğrenilebilir olacaktır. İşlem tamamen acısız, ağrısız ve hijyenik bir şekilde gerçekleşmektedir.

Genetik Testler Kaça Ayrılır?

Genetik testler, Bence'mizde bahsettiğimiz soy bağı ile ilgili olanları anlatırsak üçe ayrılmaktadır: Y-DNA, mtDNA ve Otozomal testi. Bunların verebileceği bilgiler, yine testi yaptıran kişinin bütçesine göre ayrıntılı ''deep'' testlerin yapılıp yapılmayacağına bağlıdır. Özellikle de Y-DNA testleri için derin testlerin yapımı oldukça mantıklıdır zira etnik köken testleri için asıl mesele burada bulunmaktadır.

Y-DNA testleri, baba tarafınızı belirleyecek testlerdir ve sadece erkekler tarafından yapılabilmektedir. Kadınlarda Y kromozomu var olmadığından bu böyledir. Bir kadın, Y-DNA olarak babasının kökenini öğrenmek istiyorsa kendisiyle aynı baba hattından gelen erkek bir akrabasından örnek almak zorundadır. Gidişat olarak babanın babasının babasının babasının... Diyerekten geriye doğru olan bu test, baba hattınızın en derin kökenlerini öğrenmenize imkan sağlamaktadır.

Genetik Testler Hakkında Neler Biliyoruz?
Y-DNA Testi İçin Örnek Bir Sonuç
Y-DNA Testi İçin Örnek Bir Sonuç

mtDNA testi ise sadece kadın tarafınızdan kökeninizi bulmaya yarayan testtir. Gidişat olarak annenizin annesinin annesinin annesinin... Diyerekten geriye doğru olan bu test, anne tarafınızın derin kökenlerini öğrenmenizi sağlar. mtDNA testi, Y-DNA testinin aksine hem erkek hem de kadın tarafından yapılabilir.

mtDNA Test Şeması
mtDNA Test Şeması
mtDNA Testi İçin Örnek Bir Sonuç
mtDNA Testi İçin Örnek Bir Sonuç

Bir de bunların haricinde Otozomal testler mevcuttur ve toplumlar arasındaki akrabalık ilişkilerini belirlemek açısından bu testler de önemlidir. Y-DNA ve mtDNA sadece katı bir şekilde baba ve anne hatlarını belirlerken bunların geri kalan kırk dört Kromozomun yapısının belirlenmesi için ise Otozomal testler kullanılır. Otozomal testlerin sonucunda size, yüzdeli bir biçimde hangi coğrafyalardaki kişilerle aranızda benzerlik olduğu sunulacaktır.

Otozomal, Y-DNA ve mtDNA arasındaki ilişki
Otozomal, Y-DNA ve mtDNA arasındaki ilişki
Otozomal Testi İçin Örnek Bir Sonuç
Otozomal Testi İçin Örnek Bir Sonuç

Genetik testlere değindiğimiz bu Bence'mizin sonuna gelmiş bulunmaktayız. Bir sonraki Bence'mizde, bahsettiğimiz konuyu Türk ve Anadolu toplumlarının açısından inceleyecek; adı geçen insan gruplarının genetik kökenlerine değineceğiz. Okuyan herkese teşekkürlerimi sunmayı bir borç bilir ve hepinize iyi günler dilerim.

Genetik Testler Hakkında Neler Biliyoruz?
9 Görüş