Y-DNA Verilerine Göre Neolitik Anadolu Halkının Genetik Kökenleri

Bir önceki Bence'mizde, genetik testler hakkında bazı bilgiler vermiştik ve birtakım sonuçlar paylaşmıştık. Bu Bence'mizde ise adı geçen konunun farklı bir penceresinden bakacağız ve Neolitik Anadolu'nun genetik yapısını inceleyecek, geçmiş dönemlerin halklarından gelen verileri göz önüne alarak genetik devamlılığın derecesini tespit edeceğiz. Baba tarafından gelen ve paternal atayı belirleyen bir DNA olan Y-DNA üzerinden iz sürerek bunu yapacağız.

Yazacağımız bu Bence, kolaylık olması açısından üç parçaya bölünmüş bir konunun ilkidir. Yani toplam üç ayrı Bence'den oluşacaktır Anadolu'nun genetik yapısı. Bu Benceler ise Neolitik Anadolu halkları, Hititlerden 1071'e Anadolu halkları, 1071 ve sonrası Anadolu halkları konu edilerek yazılacaktır. Dilerseniz lafı daha fazla uzatmadan Neolitik Çağ'ın Anadolu halklarının genetik yapısını incelemeye başlayalım.

Neolitik Çağ Nedir?

Konuya girmeden önce kısa bir ön bilgilendirme yapmak gereği duydum. Neolitik Çağ, tarımın yaygınlık kazanıp da insanların en azından bir kısmının yerleşik hayata geçtiği çağdır. Toprağa bağlı yaşamın kökenlerini oluşturan Neolitik Çağ, dünya genelinde farklı zaman dilimlerinde yaşanmıştır. Anadolu, Neolitik Çağ'a geçen ilk yerleşim yerlerindendir ve bu açıdan döneminin en ileri insan topluluklarına ev sahipliği yapmıştır.

Yerleşik hayata geçen halklar, diğer halklara göre daha yüksek nüfus artışı sağlama imkanına kavuştular. Avcı-toplayıcılık yaparak ya da göçebe yaşam sürerek besin elde etmek, toprağa bağlı olarak yaşamaktan daha zordur. İnsanlık, toprağı yönetmeyi başararak doğaya karşı kendi iktidarını bir adım daha öteye taşıma imkanına sahip olmuştur. Bu açıdan düşünüldüğünde Neolitik Çağ, Anadolu halkları üzerinde genetik bir değişim meydana getirmiştir denilebilir. Aslında bugün elde ettiğimiz veriler, genetik biliminin nispeten yeni gelişmesi itibariyle yeterli değildir fakat ne kadar elde edildiyse bunları paylaşarak tamamen olmasa bile en azından gerçeğin kırıntılarına ulaşmayı hedeflemeliyiz. Anadolu için Neolitik Çağ'dan gelen verilerin azlığı dikkat çekmekte ve araştırmayı zorlaştırmaktadır.

Anadolu'da Neolitik Kültürler Nelerdir?

Anadolu, Neolitik Çağ boyunca farklı kültürlerin kaynaşma ve ayrışma alanı olmuştur. Bugün de görüldüğü üzere göçün ve savaşın eksik olmadığı bu verimli arazi, işte o zamanlardan beri hem stratejik açıdan hem de verimlilik açısından önemini korumaktadır. Asya ve Avrupa'yı birbirine bağlayan bu coğrafyanın kadim tarihini zaten hepimiz bilmekteyiz.

Pre-Pottery Neolitik A

Anadolu'da Neolitik Çağ, bugünkü verilere göre ''Pre-Pottery Neolitik A'' adlı bir kültürle ortaya çıkmıştır. Bu kültür, genel olarak Anadolu'nun güney bölgelerini etkisi altına almıştır. Aşağıdaki haritada da bu açıkça gösterilmiştir. Pottery kelimesinin anlamı ise bir tür çömlektir.

Göbekli Tepe de bu kültürün bir parçası olan yerleşim birimlerindendir. Tarih olarak milattan önce dokuz bin yıl öncesine dayanan bu yerleşke, gerçekten de Anadolu halklarının erken tarihlerine ışık tutması bakımından önemlidir.

Pre-Pottery Neolitik B

Pre-Pottery Neolitik A'dan sonra gelen kültürdür. Anadolu'nun genel olarak yine güney kesimlerinde etkin olmuştur. milattan önce 8.000-6.500 yılları arasında var olmuş bu kültürün halklarının, öncekinde olduğu gibi Levant ve çevresinden gelen güneyli halklar ile kuzeyden gelen halkların birer karışım olduğu düşünülmektedir. Pek tabii ki de genetik bir homojenlik, o gün için bile epeyce zordur Anadolu'nun konumu düşünüldüğünde.

Yukarıda, Pre-Pottery Neolitik B Kültürü ve Yerleşkeleri görülmektedir. Milattan önce 7500 yılları için bu kültür, yukarıdaki haritaya göre Anadolu'nun güneyini büyük ölçüde kapsamaktadır.

Halaf Kültürü

Genel olarak Irak merkezli olan bu kültür, yukarıdaki kültürler gibi yine güney bölgelerimizde etkindir. Yukarıdaki kültürlere göre Anadolu'yla daha az etkileşmiş olan bu kültür, yine de Anadolu'nun etnik yapısına etkisi olabileceği sebebiyle incelemeye değerdir. Yine üstteki kültürler gibi tahıla dayalı geçimin ön planda olduğu bu kültür, milattan önce 6.000 ile 5.000 yılları arasına tarihlenmektedir.

Anadolu'nun bilinen Neolitik Kültürleri bunlardır. Yine de Anadolu'nun çevresinde ortaya çıkıp da küçük bir kısmını etkilemiş olan kültürler vardır fakat konuyu dağıtmamak adına bu üç kültürü ele alarak Y-DNA sonuçlarını yazacağım.

Anadolu Neolitik Kültürlerinin Bilinen Y-DNA Sonuçları

Bir önceki başlıkta bahsettiğim kültürler için elde edilen verileri toplu olarak yazacağım. Bu verilerin hangi topluluğa ait olduğunu, hangi ilimizde bulunduğunu ve yaşını da belirteceğim.

İlk örneğimiz, milattan önce 8300-7600 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış genç yetişkin bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Boncuklu Höyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Boncuklu Höyük, bugünkü Konya'nın Karatay ilçesinde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise C-M216'dır. Bu branş, Y-DNA C'nin erken branşlarından birisidir ve bugün çok az olarak görülmektedir.

İkinci örneğimiz, milattan önce 6223-6072 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış fakat yaşı belirlenememiş bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Tepecik-Çiftlik Höyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Tepecik-Çiftlik Höyük, bugünkü Niğde İl merkezinin kuzeybatısındaki Melendiz Dağları'nın hemen doğusundaki küçük bir vadi içinde yer almaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise C-V20'dir ve bugün ekstrem derecede az sayıda bulunmaktadır.

Üçüncü örneğimiz, milattan önce 7035-6680 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış, yaşı belirlenemeyen fakat bebek olduğu tespit edilen bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Çatalhöyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Çatalhöyük, bugünkü Konya ilinin Çumra ilçesinin kuzeyinde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise C-PH428'dir ve yine ekstrem derecede az olarak bulunmaktadır bugün.

Dördüncü örneğimiz, üçüncü örneğe yakın tarihlerde yaşamış, yaşı belirlenemeyen fakat bebek olduğu tespit edilen bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Çatalhöyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Çatalhöyük, bugünkü Konya ilinin Çumra ilçesinin kuzeyinde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise C-PH428'dir ve üçüncü örnek aynıdır.

Beşinci örneğimiz, milattan önce 6500-6200 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış, yaşı belirlenemeyen fakat bebek olduğu tespit edilen bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Barcın Höyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Barcın Höyük, bugünkü Bursa ilinin Yenişehir ilçesinin Barcın köyünün güneyinde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise C-PH428* olmaktadır ve yine ekstrem derecede az olarak bulunmaktadır bugün.

Altıncı örneğimiz, milattan önce 6690-6590 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış, yaşı belirlenemeyen fakat çocuk olduğu tespit edilen bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Çatalhöyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Çatalhöyük, bugünkü Konya ilinin Çumra ilçesinin kuzeyinde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise G-M201'dir ve bugün Kafkasya'nın çeşitli yerlerinde önemli oranlarda bulunmaktadır.

Yedinci örneğimiz, milattan önce 6417-6236 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış, yaşı belirlenemeyen fakat yetişkin olduğu tespit edilen bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Barcın Höyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Barcın Höyük, bugünkü Bursa ilinin Yenişehir ilçesinin Barcın köyünün güneyinde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise G-L30'dur ve bugün az sayıda bulunmaktadır. Bulunduğu yerler ise genel olarak Orta Doğu ve Kafkasya'dır.

Sekizinci örneğimiz, milattan önce 6362-6187 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış, yaşı belirlenemeyen bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Barcın Höyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Barcın Höyük, bugünkü Bursa ilinin Yenişehir ilçesinin Barcın köyünün güneyinde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise G-P303'dür ve bugün çok az sayıda fakat dağılım olarak pek çok yerde bulunmaktadır.

Dokuzuncu örneğimiz, milattan önce 7945-7890 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış, yaşı belirlenemeyen fakat çocuk olduğu tespit edilen bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Aşıklı Höyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Aşıklı Höyük, bugünkü Aksaray ilinin Kızılkaya köyünde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise G-P303'dür ve bugün çok az sayıda fakat dağılım olarak pek çok yerde bulunmaktadır.

Onuncu örneğimiz, milattan önce 6400-6239 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış, yaşı belirlenemeyen fakat bebek olduğu tespit edilen bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Barcın Höyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Barcın Höyük, bugünkü Bursa ilinin Yenişehir ilçesinin Barcın köyünün güneyinde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise G-Z6885'dir ve bugün çok az sayıda ve daha ziyade Balkanlar ve Güney Avrupa'da bulunmaktadır.

On birinci örneğimiz, milattan önce 6420-6245 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış, yaşı belirlenemeyen fakat bebek olduğu tespit edilen bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Barcın Höyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Barcın Höyük, bugünkü Bursa ilinin Yenişehir ilçesinin Barcın köyünün güneyinde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise G-Z6885'dir ve bugün çok az sayıda ve daha ziyade Balkanlar ve Güney Avrupa'da bulunmaktadır.

On ikinci örneğimiz, milattan önce 6400-5600 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış, yaşı belirlenemeyen bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, bugünkü Menteşe yöresinden gelmektedir. Örneğin Y-DNA'sı ise G-L140'dır ve bugün çok az sayıda fakat dağılım olarak pek çok yerde bulunmaktadır.

On üçüncü örneğimiz, milattan önce 6070-5888 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış, yaşı belirlenemeyen fakat bebek olduğu tespit edilen bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Barcın Höyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Barcın Höyük, bugünkü Bursa ilinin Yenişehir ilçesinin Barcın köyünün güneyinde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise G-CTS5990'dır ve bugün çok az sayıda ve daha ziyade Balkanlar'da ve Doğu Avrupa'da bulunmaktadır.

On dördüncü örneğimiz, milattan önce 8300-7952 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış orta yaşlarda bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Boncuklu Höyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Boncuklu Höyük, bugünkü Konya'nın Karatay ilçesinde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise G-CTS8176'dır ve bugün Irak ve Kafkasya arasında görülmektedir.

On beşinci örneğimiz, milattan önce 8300-7600 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış yaşlı bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Boncuklu Höyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Boncuklu Höyük, bugünkü Konya'nın Karatay ilçesinde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise G-PF3430'dır ve bugün çok az sayıda fakat dağılım olarak pek çok yerde bulunmaktadır.

On altıncı örneğimiz, milattan önce 8212-7952 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış yetişkin bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Boncuklu Höyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Boncuklu Höyük, bugünkü Konya'nın Karatay ilçesinde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise G-PF3355'dir ve bilinen tek örnek Hollandalı bir erkekten gelmektedir.

On yedinci örneğimiz, milattan önce 6570-6422 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış fakat yaşı belirlenememiş bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Tepecik-Çiftlik Höyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Tepecik-Çiftlik Höyük, bugünkü Niğde İl merkezinin kuzeybatısındaki Melendiz Dağları'nın hemen doğusundaki küçük bir vadi içinde yer almaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise G-PF3146'dır ve çoğunlukla Güney Avrupa'da bulunmaktadır.

On sekizinci örneğimiz, milattan önce 6905-6885 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış, yaşı belirlenemeyen fakat çocuk olduğu tespit edilen bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Çatalhöyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Çatalhöyük, bugünkü Konya ilinin Çumra ilçesinin kuzeyinde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise G-PF3148'dir ve az sayıdaki örnekler, Kafkasya, Güney Avrupa ve Güneybatı Asya'dan gelmektedir.

On dokuzuncu örneğimiz, milattan önce 6008-5835 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış, yaşı belirlenemeyen bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, bugünkü Menteşe yöresinden gelmektedir. Örneğin Y-DNA'sı ise G-PF3148'dir. Az sayıdaki örnekler, Kafkasya, Güney Avrupa ve Güneybatı Asya'dan gelmektedir.

Yirminci örneğimiz, milattan önce 6500-6200 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış, yaşı belirlenemeyen fakat bebek olduğu tespit edilen bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Barcın Höyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Barcın Höyük, bugünkü Bursa ilinin Yenişehir ilçesinin Barcın köyünün güneyinde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise G-Z6128'dir. Az sayıdaki örnekler ise Güney Avrupa'dan gelmektedir.

Yirmi birinci örneğimiz, milattan önce 6424-6233 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış, yaşı belirlenemeyen fakat çocuk olduğu tespit edilen bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Barcın Höyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Barcın Höyük, bugünkü Bursa ilinin Yenişehir ilçesinin Barcın köyünün güneyinde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise G-FGC2315'dir. Az sayıdaki örnekler ise Güney Avrupa'dan, Kafkasya ve Orta Doğu'dan gelmektedir.

Yirmi ikinci örneğimiz, milattan önce 6500-6200 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış, yaşı belirlenemeyen fakat bebek olduğu tespit edilen bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Barcın Höyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Barcın Höyük, bugünkü Bursa ilinin Yenişehir ilçesinin Barcın köyünün güneyinde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise G-FGC2315'dir. Az sayıdaki örnekler ise Güney Avrupa'dan, Kafkasya ve Orta Doğu'dan gelmektedir.

Yirmi üçüncü örneğimiz, milattan önce 6500-6200 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış, yaşı belirlenemeyen fakat bebek olduğu tespit edilen bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Barcın Höyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Barcın Höyük, bugünkü Bursa ilinin Yenişehir ilçesinin Barcın köyünün güneyinde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise H-P96'dır. Orta Doğu ve Kafkasya'da günümüzde epeyce az da olsa bulunmaktadır.

Yirmi dördüncü örneğimiz, milattan önce 6223-6034 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış, yaşı belirlenemeyen fakat çocuk olduğu tespit edilen bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Barcın Höyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Barcın Höyük, bugünkü Bursa ilinin Yenişehir ilçesinin Barcın köyünün güneyinde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise H-BY102409'dur. Bu Y-DNA'ya Ermenistan'daki bir erkekte rastlanmıştır fakat bunun haricinde bir bilgiye ulaşamadım.

Yirmi beşinci örneğimiz, milattan önce 6387-6111 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış, yaşı belirlenemeyen fakat bebek olduğu tespit edilen bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Barcın Höyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Barcın Höyük, bugünkü Bursa ilinin Yenişehir ilçesinin Barcın köyünün güneyinde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise H-SK1180'dir. İsveç, İngiltere, Balkanlar ve Kafkasya'da çok çok düşük oranda tespit edilmiştir.

Yirmi altıncı örneğimiz, milattan önce 6400-5600 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış, yaşı belirlenemeyen bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, bugünkü Menteşe yöresinden gelmektedir. Örneğin Y-DNA'sı ise I-L596'dır. Özellikle Ermenistan, Suudi Arabistan ve Almanya'da olmak üzere çok çok düşük oranlarda rastlanmaktadır bu Y-DNA'ya.

Yirmi yedinci örneğimiz, milattan önce 6500-6200 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış, yaşı belirlenemeyen fakat bebek olduğu tespit edilen bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Barcın Höyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Barcın Höyük, bugünkü Bursa ilinin Yenişehir ilçesinin Barcın köyünün güneyinde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise I-L596'dır. Özellikle Ermenistan, Suudi Arabistan ve Almanya'da olmak üzere çok çok düşük oranlarda rastlanmaktadır bu Y-DNA'ya.

Yirmi sekizinci örneğimiz, milattan önce 6645-6481 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış fakat yaşı belirlenememiş bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Tepecik-Çiftlik Höyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Tepecik-Çiftlik Höyük, bugünkü Niğde İl merkezinin kuzeybatısındaki Melendiz Dağları'nın hemen doğusundaki küçük bir vadi içinde yer almaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise J-M304'dür. Bu Y-DNA'nın alt kolları ise Orta Doğu, Kafkasya, Orta Asya, Balkanlar ve Kuzey Afrika'da yüksek oranlarda bulunmaktadır.

Yirmi dokuzuncu örneğimiz, milattan önce 6224-6074 yılları arasındaki herhangi bir tarihte yaşamış, yaşı belirlenemeyen fakat yetişkin olduğu tespit edilen bir erkekten gelmektedir. Bu örnek, Barcın Höyük adı verilen Neolitik bir yerleşkenin halkındandır. Barcın Höyük, bugünkü Bursa ilinin Yenişehir ilçesinin Barcın köyünün güneyinde bulunmaktadır. Örneğin Y-DNA'sı ise J-Z43590'dır. Doğu ve Güney Avrupa, Kafkasya ve Orta Doğu'da az da olsa bulunmaktadır.

Y-DNA Haritaları

Anadolu'nun Neolitik geçmişine dayalı Y-DNA verilerinin ele alındığı bu Bence'mizin sonuna gelmiş bulunmaktayız. Yazması birkaç saatimi alan ve İngilizce kaynaklardan epeyce bir araştırmaya borçlu olduğum bu yazının sonuna gelmiş bulunmaktayız. Bir sonraki Bence'mizde görüşmek üzere hepinize iyi günler dilerim.