Bin Yıl İçinde Türk, Kürt ve Alevi İlişkileri

Türkiye'de farklı dinden, mezhepten, milletten, ırktan insanlar yaşamaktadır ve zaman zaman aralarında siyasetin de dahil olduğu meseleler hasıl olmuş ve uzun bir süre soğuk savaş misali gerilimler yaşanmıştır. Her ne kadar günümüzde saman altından su yürütürcesine bazı propagandalar yapılsa da eski dönemlere kıyasla çok daha iyi bir ilişki içinde olunduğunu söylemek mümkün. Bu Bence'de, Türk, Kürt ve Alevilerin birbirleriyle olan münasebetlerini son bin yıl içerisinde irdeleyeceğiz..

Türklerle Kürtlerin Tarih Sahnesinde İlk Kez Karşı Karşıya Gelmeleri

Yukarıdaki haritada mavi alan içerisinde gösterdiğim kısım ekseriyetle Kürtlerin yaşadığı bölgedir. Kırmızı alan ise Oğuz Yabguluları yani Türklerin bir kısmına ait coğrafî bölge. Yalnız bu harita, 1100'lü yılların haritası olduğu için henüz o dönemde Büyük Selçuklu Devleti ilk yıllarını yaşamakta olup bu kadar geniş topraklara sahip değildi.

Oğuz Türkleri, kendilerine yurt bulmak için Kuzey'den Güney'e doğru dalgalar hâlinde göç ediyor ve köyleri, kasabaları talan ediyorlardı. O bölgelerde ufak çaplı Kürt devletleri bulunsa da Türkler, yurt bulabilmek için bazı Kürt beldelerini istila etmiş ve kan dökmüşlerdi. Ancak bu asi Oğuz Türkleri, Arap coğrafyasında da taşkınlıklar yapıyor ve Selçuklu sultanı Tuğrul Bey'e şikâyet ediliyorlardı. Türklerle Kürtlerin tarih sahnesinde ilk kez karşılaşmaları kanlı olmuş ancak ileriye dönük kalıcı bir düşmanlık söz konusu olmamıştı. Kürtlerin, İslam sonrası kurdukları ilk devlet olan Şeddadî Devleti de bu coğrafyada yer almaktaydı.

İlk Türk ve Kürt Devletinin Karşılaşması

Büyük Selçuklu Devleti sultanı Tuğrul Bey, 1055 yılında Bağdat Seferi'ne çıktığında Abbasî Halifeliği'ni Şii zülmunden kurtarmak istiyordu. O sırada Diyarbakır merkezli Kürt devleti olan Mervanîler, Arslan Besasiri'ye destek veriyor ve dolayısıyla Selçuklular aleyhinde faaliyette bulunuyorlardı. Tuğrul Bey, Arslan Besasiri'yi bertaraf ettikten sonra yönünü aleyhinde faaliyetlerde bulunan Mervanîlere çevirdi. Ancak Mervanîlerin lideri Nasrüddevle, Selçuklu sultanı Tuğrul Bey'e 100 bin altın göndererek pişmanlık duyduğunu ve İslam'ın sınırlarını koruduğunu dile getirerek sultanı ikna etti ve Tuğrul Bey onları cezalandırmaktan vazgeçip geri döndü. Tarih sahnesinde ilk defa bir Türk devleti ile Kürt devleti karşı karşıya gelmiş ancak Tuğrul Bey'in affıyla kan dökülmeden sorun çözülmüş oldu.

Kürtlerle Türklerin İlk Kez Aynı Safta Yer Alması: Malazgirt Meydan Muharebesi

Selçuklu sultanı Tuğrul Bey'in 1063'te ölümü üzerine tahta yeğeni Sultan Alp Arslan geçti. Alp Arslan, Fatımîler üzerine yürüdüğü sırada Bizans imparatoru IV. Romanos Diogenes, 200 bin kişiden müteşekkil bir orduyla Anadolu'da ilerlemekteydi. Alp Arslan, Fatımîler üzerine gitmekten vazgeçerek imparatora karşı saf oluşturmak için Anadolu'ya yöneldi. İşte bu sırada 40 bin kişilik ordusuna 10 bin gönüllü Kürt katılıp Selçuklulara destek verdi ve Anadolu'nun kapılarını Türklere tamamen açan Malazgirt Meydan Muharebesi'ndeki Türk kuvvetlerinin 5'te 1'ini Kürtler teşkil etti.

Türklerin Alevilikle İlk Kez Tanışmaları

Alevilik, Türklük ve Kürtlük gibi bir millet veya ırk değildir. Alevilik, esasen Ali'nin taraftarı olan, Şii'lerle ortak vasıflar taşıyan ancak bir noktada Şii'lerden farklılık gösteren dinî bir inanç, yol, mezheptir. Alevilik, Anadolu'nun İslamlaşmasında büyük etkileri olan Ahi Evran, Ahmed Yesevi, Yunus Emre, Hacı Bektaş-ı Veli gibi şahsiyetlerin fikirleriyle teşekkül kazanmıştır. Bundan mütevellit Alevilik, Türk kültüründen derin izler taşır ki Eski Türk ve Şaman geleneklerinden de birtakım gelenekleri ihtiva eder. Anadolu'da yaygınlaşması, Hacı Bektaş-ı Veli ve öğrencileri sayesinde 1250'li yıllarda gerçekleşmiştir. Ancak bu tarih, Aleviliğin Anadolu topraklarında doğuş tarihi olup çok daha eski tarihlerde Arap Yarımadası'nda da görülmekteydi.

40 Bin Alevi'nin Katledilmesi: Şahkulu İsyanı ve Yavuz Sultan Selim'in Mukabelesi

Tarihte birçok Türk, Türkler tarafından katledilmiştir. Çünkü Eski Türklerden beri Türk kanunlarında bir anlayış vardır: İsyanın cezası ölüm. Osmanlı Devleti'nin 9'uncu padişahı Yavuz Sultan Selim'in ortalama 40 bin Alevi'yi katletmesi, günümüzde hâlen konuşulmakta ve bazen tepkilerin odağı olabilmektedir. İşin özüne inmek gerekirse aslında olaylar Yavuz'un babası II. Bayezid zamanında başlamaktadır.

Osmanlı'nın 8'inci sultanı II. Bayezid, barışçıl bir padişah olmakla birlikte kardeşi Cem Sultan ile mücadele etmesi sebebiyle Osmanlı'ya yükselme devri içinde duraklamayı yaşatan bir padişah olmuştur. O sırada Trabzon'da vali olan oğlu I. Selim, Doğu'daki Safevi tehlikesini görüyor ve Safevilerin Anadolu'ya uzanmasından rahatsızlık duyuyordu. Safevilerin Anadolu propagandacıları ise benzer düşünceden gelen Alevilerdi. Bir grup Alevi (Köylerde yaşayanlara Kızılbaş denir), Şah İsmail'in emri ile Anadolu'da muhtelif köylerde taşkınlıklar yapmaya başladı. II. Bayezid, sadrazamı Hadım Ali Paşa komutasında bir ordu göndererek isyanın bastırılmasını istedi. Gökçay Muharebesi'nde yapılan savaşta isyancılar dağıtılmış olsalar da Sadrazam Hadım Ali Paşa savaşta öldü. Bu olaydan bir süre sonra Yavuz Sultan Selim 1512'de babası II. Bayezid'i tahtan indirerek Osmanlı tahtına oturdu. Anadolu'da taşkınlık yapan Alevi Türkmenlerini tespit ederek hepsinin katline ferman verdi ve ortalama 40 bin Alevi'nin katli mucip oldu.

Anadolu'daki bu kıyımın şahsi olmadığını, Eski Türklerden beri isyanın cezasının ölüm olduğu düşünülecek olursa Yavuz Sultan Selim'in buna mecbur kaldığını söyleyebiliriz. Ancak o, şahsi olarak Alevilere kin gütmüyor hatta katleden ordusundaki Yeniçerilerin de Bektaşi Alevi geleneğiyle yetiştiğini biliyordu.

İlk Kürt Devleti Kurma Hayali: Kürdistan Teali Cemiyeti

Kürt veya Kürdistan Teali Cemiyeti, 30 Aralık 1918'de İstanbul'da kurulan ve Doğu'da çeşitli illerde şubeler açan, amacı bağımsız bir Kürt devleti kurmak olan; ulusal birliğe ve bağımsızlığa zararı olan bir örgüttür. Millî Mücadele döneminde İngilizlerle iş birliğine girmiş ve Atatürk'ün Sivas Kongresi'ne engel olmak ve muhtelif isyanlar çıkartmak gibi gayretleri olmuştur. Bu müfritlikleri sebebiyle 1921 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından faaliyetlerine son verilmiştir.

Birleştirici Çanakkale Savaşı, Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz

Her ne kadar Doğu'da bağımsız bir Kürt devleti kurulmasını savunan Kürtler olmuş olsa da devletin bölünmezliğini savunan ve bu uğurda canını ortaya koyan Kürtler de vardı. Alevi, Sünni; Türk, Kürt fark etmeksizin I. Dünya Savaşı'ndaki Çanakkale'de ve Millî Mücadele'de bir araya gelerek Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz gibi savaşlarda omuz omuza savaşarak Türkiye'nin istikbalini kurtarmış ve bu uğurda canlarını tereddüt etmeden feda etmişlerdir.

Alevi Vatandaşlara Tasallut: Madımak Olayı

Madımak Olayı, diğer bir ifadeyle Sivas Katliamı, radikal İslamcı bir grup tarafından içerisinde 30'dan fazla Alevi vatandaşın bulunduğu Madımak Oteli'nin ateşe verilerek 30'dan fazla insanın yanarak ve dumanda boğularak can vermesi olayıdır. 1993 yılında gerçekleşen bu olay, Türk tarihine o kadar derin bir iz bırakmıştır ki katliamların ve savaşların bol olduğu Orta Çağ da bile bu tür hadiseler ağır izler bırakabilmekteydi.

Kürdistan Teali Cemiyeti'nin Günümüzdeki Uzantısı: PKK ve HDP

1978 yılında kurulan ve kurulduğundan bu yana Türkiye Cumhuriyeti'nin bağımsızlığına ve toprak bütünlüğüne tasallut eden PKK'nin temel gayesi, tıpkı TBMM ile faaliyetlerine son veriken Kürdistan Teali Cemiyeti gibi Doğu'da bir Kürdistan devleti kurmaktı. Bu hususta Türk Silahlı Kuvvetleriyle yıllarca girdikleri savaşta iki tarafta da kayıplar olmuş ve Adalet ve Kalkınma Partisi döneminde faaliyetlerine son verilerek Türkiye Cumhuriyeti üzerindeki tecavüzleri azaltılmıştır. Ancak bu dönemden sonra diplomasiye kaymış ve HDP (Halkların Demokratik Partisi) ile faaliyetlerine diplomasi yönüyle mukabelede bulunma teşebbüsünde bulunmuşlardır.

Bence'nin fazla uzun olmaması için kendimce en büyük gördüğüm olaylara ve olgulara değinmeye çalıştım ve olabildiğince kısa tutmaya özen gösterdim. Her ne kadar günümüzde insanlar birbirlerine daha fazla tahammül etseler de dinî, millî ve ırkî hiçbir ayrımcılık gözetilmeden uyum içerisinde yaşanacak günlerin bir an evvel gelmesini diliyorum.