Özbekistan Cumhuriyeti Hakkında Bilinmesi Gerekenler!

Özbekistan adı nereden geliyor?

Altın Ordu hükümdarı, Özbek Han’dan geldiği ve Özbek kelimesi öz+bek birleşimi ile oluşur, özünün beği, bağımsız manasına gelir, denmektedir. Öz+bek+istan ise bağımsızların diyarı manasındadır. Türkçede benzer kullanımları vardır. (Tınıbek, Canıbek)

Özbekistan'ın özellikleri

Türk aleminin en büyük nüfuslu 2. ülkesidir. Türkiye 1. sırada başı çekmektedir. Büyük bir ekonomik gelişme gösterir. Nüfusu 33.750.300'dür ayrıca Tacikistan'da da 1 milyon Özbek yaşar. Orta Asya Türk cumhuriyetlerindendir, TÜRKSOY'a da üyedir. Etnik dağılımı %80 Özbek, %5,5 Rus, %5 Tacik şeklindedir. %96'sı Müslüman, %2'si Hristiyan'dır. Başkenti Taşkent'tir. yüz ölçümü 447.400 km²'dir. Şimal'de ve Garp'ta Kazakistan, Şark'ta Kırgızistan ve Tacikistan ile Cenûp'ta Türkmenistan ve Afganistan'dır, ayrıca denize zerre kıyısı da yoktur buna binaen de donanması yoktur. Ekonomisini de yeraltı kaynaklarından sağlamaktadır.

Para birimi Özbek Somu'dur. 1 Özbek Somu 0,00062 TL'ye eşittir. 13 şehri ve 1 özerk Cumhûriyeti (Karakalpakistan) vardır. %80'i ovadır. İslam Özbekistan'da gelişip güçlenir, Buhara ve Semerkand başta olmak üzere birçok şehirde İslami eserler verilir. Orta Asya'da askerî olarak en güçlü ülke olan Özbekistan cihanda 133 ülkeden 48. sıradadır. Binbir Gece Masalları'na ev sahipliği yapan Özbekistan görenlerin mutlak kendine hayran bırakır. Önemli ticaret yollarının kavşağıdır. Özbekistan'ın bağımsızlığını tanıyan ilk ülke Türkiye'dir. İmam Tirmizi, Nakşibendi, İbn Sina gibi birçok önemli zat burada yetişir. Büyük İskender, Cengiz Han, Timur gibi 3 büyük korbaşıya da ev sahipliği yapmış olan kardeş ülkemiz de olan Özbekistan görülmeye değerdir. Kültürel olarak da çok zengindir. Yönetim biçimi cumhûriyettir. Şevket Mirziyoyev, şu anki cumhur reisidir, ilk cumhur reisi ise İslam Kerimov Fethullahçılara ilk harp açandır.

Coğrafi özellikleri

Özbekistanın Cenup kısmını oluşturan 4 bölge vardır ve bunlar çok zengindir. %80'i ovadır ve yüzlerce km dağlar vardır. Toplam 600 nehir vardır, en önemlisi de Seyhun'dur. Karasal iklimi serttir, nem oranı düşüktür, yaz-kış, gece-gündüz ısı değişimi vardır. Temmuz'da sıcaklık 32 dereceyi bulmaktadır. Aral gölü, Sovyet döneminin yanlış politikaları neticesi ile Özbekistan'a zararı oldu. Maveraünnehir Seyhun ile Ceyhun'u birbirine bağlar hatta bu sual Kim Milyoner Olmak İster'de de çıkmış idi.

Özbekçe

Şark Türkçesinin 2 yazı lisânındandır. Çağataycanın devamıdır. 1930'a kadar Arap abecesi ile, 1930'dan 1940'a kadar ise Latin abecesi ile 1940'tan sonra Kiril abecesi ile yazılırken 2010 yılında Latin abecesine geçilir. Ünlü uyumu çok yoktur, bünyesinde Karluk, Kıpçak ve Oğuz lisanlarından özellikler barındıran tek Türk lisanıdır. Orta Asya genelinde en çok konuşulan Türk lisanıdır. Karluk grubunda yer almaktadır.

Özbekistan tarihi

Osmanlı İmparatorluğu ile ilk ilişkileri, Safevi Devleti’ne karşı harp ederken 16. yüzyılın başlarında gerçekleşir, birçok Osmanlı-Safevi harbinde Osmanlı'ya destek verir ve Osmanlı ile birlikte Safeviler'e 2 cihetten de saldırırlar. Özbekler, Şah İsmail ve Babür Şah’ın istilasından sonra beylik gibi küçük devletlere bölündüler. Buhara, Hokand, Hive hanlıkları Tacikistan'ı, Özbekistan'ı kısmen de Kırgızistan'ı kaplar ve 19. yüzyılın başında bu 3 hanlık birbirleri ile çatışır iken Çarlık Rusya'sı birden gelir 3'ünü de himayesi altına alır. Maatteessüf, küffâra karşı tek yürek olamadılar ve küffar tek tek hepsini yendi. 1917’deki Şubat Devrimi’nden sonra Hokand’da Türkistan Özerk Hükümeti birliği, Bolşevikler'e direnemeyince Bolşevikler, Taşkent’te ve sonunda bütün Türkistan’da güçlerini Bolşevikler tesis ettiler. Ekim Devrimi’nin sonrasında 1918’de Türkistan Özerk Sovyet Cumhuriyeti kurulmuştur 31 Ağustos 1991’de bağımsızlığını ilan etmiştir.

Özbek pilavı da oldukça meşhurdur. Nasreddin Hoca'ya sahiplenirler ve bizdekinden daha çok Nasreddin Hoca hikayesi vardır, ülkede yaygın lisanlar Özbekçe, Karakalpakça ve Rusçadır. Özbekler de birçok Türk camiası gibi misafirperverlerdir. Özbek gardaşlarımızın bir atasözü de tam buna harika bir cevap olmaktadır: mihman atadan uludur.

Fiziki coğrafyası:

Düz ve kurak batı kesimi Özbekistan topraklarının büyük kısmını meydana getirir. Alüvyonlu Turan Ovası, cenupta Kızılkum Çölü ile birleşir. Ceyhun Deltası alüvyonlu topraklarla kaplıdır. Kızılkum Çölünün büyük bölümü ülke topraklarını içinde kalır. Şarkı dağlıktır.

Tanrı Dağlarının batı kesimlerini meydana getiren dağ silsileleri bölgeyi engebelendirir. Bunlar Ugam, Pskem, Çatkal ve Kuramin sıradağlarıdır. Orta Asya’nın en büyük vadisi olan Fergana bu bölgededir.

Semerkand ve Buhara

Bu şehirler öyle bir şehirlerdir ki nice korbaşılara (komutanlara), nice alimlere ve nice müelliflere (yazar) ev sahipliği yapmıştır, şu cihanda eşi ve benzeri olmayan 2 şehirdir, bence.
Semerkand, hiç yenilmemiş korbaşı ve devlet adamı Emir Timur’un ve Uluğ Bey’in mirasıdır. Emir Timur, Semerkand’ı başkent yaparak tekerrüren bayındır eyler fakat bundan nam-u nişane (eser) kalmaz. Alem-i İslam'ın rağbet ettiği önemli yazar İmam Buhari, Semerkand’da defnedilir, bu zat 300.000 hadisi hıfzeder, inanması aşırı güç, değil mi arkadaşlar?
Semerkand'ın sembolü olan Ragistan meydanı 3 medreseden oluşur. İlkini astronominin temelini atmış olan Uluğ Bey yapar ve kapısına "ilim öğretmek her Müslüman'a farz" yazar. Semerkand'ı Semerkand kılan şahsına münhasır 1 diğer şey de Şah-ı Zinde külliyesidir.

Buharay-ı şerîf der, tarihî kaynaklar Buhara için. Nasıl denmez ki… Minare-i Kelan (büyük minare), binlerce yıl öncesinde tıpkı bir deniz feneri gibi Kızılkum çölünde seyahat eden kervanlara yol göstermiş, onları Buhara’ya davet etmiştir. Çevresindeki meydanda, Han veya Cuma Camii ve medresesi ile Mir-i Arab medresesi yerleşmiştir.

1918’de İstanbul işgal edildiği vakit, dost ve kardeş Özbek halkı, Minare-i Kelan’ın çevresinde toplanarak İstanbul’un işgalini bu meydanda protesto ederek soydaş ve dindaş olduğumuzun bir nişanesini bize gösterdiler. İsmail Samani’nin mezarı, Buhara'nın tarihî eserlerindendir.

Halk, Bahaüddin Nakşibend'in kabrine gelince biraz yavaşlar ve bu duydukları saygının bir nam-u nişanesidir. Birçok şehirde 4.000'den fazla eser Özbekistan yönetimince korunur.

Özbekistan bayrağının manası:

Mavi zemin Türklük, beyaz zemin adilliği, yeşil zemin ise misafirperverlik, 12 yıldız Özbek vilayetleri manasına gelir. 2 kırmızı çizgi ise güçlü olmak manasına gelir. Ay yenilenmek manasına gelir.

Kaynakça:

https://turk-dunyasi.cokbilgi.com/ozbekistan-cumhuriyeti/