Kazakistan Hakkında Bilinmesi Gerekenler!

Kazakistan sözcüğü nereden geliyor?

Evvela Kazakistan ismine değinelim. Kazak, bozkır atlısı, hür gibi manalardadır ve göçebe Türk topluluğudur. Kazakistan da bozkır atlısının diyarı manasına gelir.

Kazak tarihi

Kazaklar'ın Altın Ordu eğemenliğindeli Kıpçak oymaklarından geldiği söylenir. Moğollar döneminde Cuci Han'a tabi olup Kazak Hanlığı 15. yüzyılda ortaya çıkar, 15.-16. asırda komşuları sorunlar yaşayınca Kazak Hanlığı gibi göçebe bir devlet kurulur.

Ak Orda'nın hanı Barak'ın ve oğulları Kasım'dan sonra yerine Mamaş, Tahir, Buğdaş gelir lakin ülkeyi iyi idare edemezler. Hanlık 3'e bölünür, ulu-orta-küçük cüz olmak üzere. Kasım oğlu 42 yıllık dönemle en uzun süre hanlık yapan Haknazar Han, 15 yıllık fetret devri düzeltmeye çalışır ve büyük başarı elde eder. Hatta kazak ve Kırgızlar'ın Hanı unvanına nâil oldu. Şıgay ve Tauekel Han devirlerinde güçlerini korurlar. 17. asrın sonlarından itibâren Kazaklar'a zaman zaman Moğol boyu olan Cungarlar hücum eder lakin 18. asrın başında iyice artırır. Cungarlar, saldırı yaparak büyük bir kayıp verdirirler ve sağ kalanlar göç eder, ayak tabanları şişti deyimi doğar. 1728 ve 1729 yıllarında Abılay ve Ebul Hayr yönetimindeki Kazaklar Cungarları yener. Küçük Cüz hanı olan Ebul Hayr Çarlık Rusya'ya tabi olmayı meşru görür ve Çariçe 1731'de imzaladığı ferman ile tabi kılar Küçük Cüzü. 1740'ta Orta, 1742'de Büyük Cüz de tabi olur. Çarlık Rusya, Kazak Hanlar'ını kendisi tayin eder, hanların itibarı da kalmaz. Ruslar, 18. asırda Kazak topraklarını 4 eyalete böldüler, 20. yüzyılda milliyetçilik akımı yayılır

Kazak topraklarında Rus yayılması, XVIII. yüzyıl başlarında İrtiş Irmağı boyunda bir dizi Rus kalesinin inşa edilmesi, ardından da İrtiş’ten Ural Irmağına uzanan tahkim edilmiş bir hattın kurulmasıyla başladı.

1905 devriminden sonra ilk 2 Devlet Meclisi'nde Kazak vekiller yer alır. Kazak gazetesi çıktı. 1916 yılında Abdülgaffar ve İmanov Ruslara karşı ayaklanma başlatır lakin Ruslar bastırır.

Ekim devriminde Alihan Bökeyhanov önderliğindeki Kazaklar, Sovyetlerden tam özerklik istediler. Aynı yıl Alaş Orda olarak bilinen milliyetçi Kazak hükümeti kuruldu. Bu kez 1919-20 yıllarında Beyaz Rus ordusunu yenilgiye uğratan Kızıl Ordu, Kazakistan’ı işgal etti.

Orenburg'ta özerk bir cumhuriyet kurulur, evvel Kırgız adı konsa da Kazak adına çevrilir. Sovyetler yerleşik hayatı benimsetmek ister.

Kazak Muhtar Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin statüsü yükseltilerek, birlik cumhuriyeti olmuştur. 16 Aralık 1986'da Kazakistan dışından yönetici getirilmesi protestoya sebebiyet verir.

Sovyetler Birliği tarihinde demokratik taleplerini açıkça ortaya koyan ilk kitlesel hareket olarak yerini aldı.

1 Aralık 1991 tarihinde başkanlık sistemine geçilip 10 Aralık 1991'de ise ilk cumhur reisi olarak Nursultan Nazarbayev seçilir. 16 Aralık'a da bağımsız olurlar.

Kazakistan'ın özellikleri

Başkenti Astana'dır (şimdiki adı Nursultan), 16 Aralık 1991'de Sovyetler'den ayrılıp bağımsız olur
2.724.900 km² yüzölçümü ile en büyük yüzölçümüne sahip olan Türk ülkesidir. 18.300.000 nüfusun %63,1'i Kazak, %26,7'si Rus, %2,9'u Özbek'tir. Ülkede Uygur, Alman, Ukraynalı da vardır. İklimi Karasal iklimdir kışları çok soğuk, yazları ise çok sıcaktır. Resmi lisanları Kazakça ve Rusçadır. İşsizlik 2016'da %5'tir. Para birimi değeri çok düşük olan Kazak tengesidir. Petrolü, doğalgazı, kömürü, demiri ve birçok doğal kaynağı vardır. Ekonomisinin %56'sını hizmetlerden, %32'sini sanayiden, %4,8'ini de tarımdan sağlar. %70'i Müslüman, %28'i Hristiyan'dır.

Siyasi olarak Kazakistan

Siyasi reformlar olur, bu süreç şu safhalara ayrılır:

1. Safha (1990-1993)= Sovyet yönetimi tamamen çözülür, çok partili sistem yerleştirilir haklar belirli ölçüde genişledi.

2. Safha (1993-1995)= İktidar yasayla pekiştirilir. Yasama, yürütme, yargı iktidardan bağımsız dallar olur.

3. Safha (1995-1998)= Başkanlık rejimi yasal olarak pekişir.

4. Safha (1998-...)= Demokrasi unsurları artırılır. Anayasada değişiklikler yapılır, Parlemento yetkileri genişler.

Siyasi Sorunları: Siyasi partiler zayıftır, medyada uzman yoktur fazla.

Kültürel olarak Kazakistan:

1992 yılında Kazak Kurultayı, önemli bir olay olur. Cihanın her yerinden ünlü müellif, şair, ressam, siyaset adamları gelir. Bazı uzmanlar korumasız kalır ve 1992 tabipler-öğretmenler grev yapar. Daha sonra Astana'da orkestra-solo müziği alanında Müzik Akademisi kurulur. Cumhuriyet egemen olunca kültürlerini geliştirirler. Son yıllarda da 14 resim galerisi açılmış idi.

Günümüzde devlet kültür alanında faaliyet gösteren kuruluşlarda 30 bin kişi çalışmaktadır. Ülkede, 45 tiyatro, 25 filarmoni, 90’ı aşkın müze, 7000 kütüphane faaliyet göstermektedir.

Başlıca tiyatrolar da Rus, Alman, Kazak, Kore, Uygur tiyatrolarıdır.

Almatı festivaller şehri olarak anılır. Arman ve Otau Almatı'daki en büyük sinema salonlarıdır.
Din kültürü de gelişmektedir, İslam Alemi dergisi
yayımlanır, yayınlanmaktadır. A. Kasteyev Devlet Sanat Müzesi de çok meşhurdur. Cumhurbaşkanı da birçok gence burs vermektedir.

Doğu Mevsimi”, “Gelenekler Ödülü”, “Jas Kanat”, “Ükülü Dombra”, “Aynalayın” atlı müzik festivalleri faaliyeti geleneksel hale geldi.

Kazakistan'da turistik yerler

Beyterek Kulesi: Astana'nın başkent olmasını temsil eder.

Han Şatır: En ünlü alışveriş merkezidir Kazakistan'daki.

Hoşgörü ve Barış Piramidi: Birçok etnik gruptan insanın birlikte yaşadığını temsil eder.

Alatau Ulusal Parkı: 300 kuş türü yaşar.

Nur Astana Camisi: Ülkedeki en büyük camidir.

Almatı Hayvanat Bahçesi: 350’den çok tür, 6.000’den çok hayvan bulunmaktadır.

Kazakistan bayrağının manası

Gök rengi Türklüğü, altın şerit Altın Orda'yı, Kazak kültürünü, güneş bolluk ve dirliği, güneş ışınları Kazak boylarını simgeler.

Hatam var ise affola, esenlikle! 🌹🤗🌹.

Kaynakça

Kazak tarihi ders kitabı.

https://turk-dunyasi.cokbilgi.com/kazakistan-cumhuriyeti/