Kırgızistan Hakkında Bilinmesi Gereken Her Şeyi Açıklıyorum!

Kırgızistan adı nereden geliyor?

1. Kırk+yüz.
2. Kırk ve er, yani kırk er (ler).
3. Kıra ve gız-siyah saçlı halk.
4. Kırgu-kırıg” ve bunlara çoğulu bildiren “ız” ekinin eklenmesi, yani Kızıldar-Kızıllar.
5. Kırık ve oğuz Kızıl Oğuz, yani Güney Oğuzlar ve Batı Oğuzlar.
6. Kırgın-kırgıt-Kırgız, yani al yüzlü. 7. Kırk+uz (Oğuz)

İstan, Farsça -nın diyarı demektir. Kırgız sözcüğünün öz Türkçe olduğu söylenilmektedir.

Kırgızlar'ın tarihi

Kırgızlar en eski Türk kabilelerindendir, ilk devletleri Çin kaynaklarında geçmektedir, maatteessüf Türk kaynaklarında malumat yoktur. Gegun adı ile Kırgızistan'ın şark cihetlerinde M.Ö. 2. asırda kuruldu. Bir süre sonra bu devlet yıkılır ve Hunlar'ın hakimiyetine girerler. Hunlar zayıflayınca Hakas Devleti'ni kurarlar. Hatta şu anki Hakaslar'ın bir diğer adı da Yenisey Kırgızları'dır. 6. asırda Göktürkler'e tabi olurlar. Kırgızlar Göktürk hakimiyetini kolay kabûl etmezler, bu sürede ticaretten zenginleşirler. Göktürkler zayıflayınca Uygurlar'ı benimserler ve Uygurlar'ın ağır vergilerine binaen ayaklanırlar. Hicri 3., miladî 9. asırda ise Kırgızlar arasında İslamiyet yaygınlaşmaya başlar. Karahanlı'ya tabi olunca bir kısmı Müslüman olur. 840 yılında Ötüken'de 2. Kırgız Devleti kurulur ve hayvancılık-tarım ile uğraşırlar, elbette ki birçok Türk camiası gibi demir de işlerler. 920'de Çinliler birçok Türk kavmine saldırınca günümüzdeki yerlerine çekilirler.

Karahanlı'daki Kırgızlar ise Hıtaylar'ın işgaline uğrarlar. Daha sonra Moğol hakimiyetine girerler, ayaklanırlar lakin ayaklanma bastırılır. 2. isyanları neticesinde bağımsız olurlar, kısa süre. Daha sonra Timur işgal eder, bazı Kırgızlar da Kazakistan'a çekilirler. kazak-Kırgızlar da denir, Kazaklar'dan ayrılınca Kara Kırgız diye adlandırılırlar. 17. asra dek Kazaklar'la iç içe yaşayan Kırgızlar'a Moğollar ve Ruslar, daha sonra da Kalmuklar da saldırır. Kalmuklar yağmalayınca Ebülhayr (Küçük Orda hanı) Ruslar'dan yardım ister. 1730'larda Ruslar Kazakistan'a girer, bu bölgeler çok verimlidir. Kırgızlar da, Kazaklar da Ruslar'a esir olur. Ruslar daha sonra Kazakistan'ı tamamen, Kırgızistan'ı da kısmen işgal eder. Diğer bölgedeki Kırgızlar Hokand Hanlığı'na tabi olurlar. Hokand'ın idaresi Kırgızlar'ın olur. Hokand devleti Çin'in istliasına 18. asırda uğrar lakin Yenisey Kırgızları bir daha Kırgızistan'a dönemeyip Çin idaresinde kalır, daha sonra da Rus idaresinde ve halen Rus idaresinde kalırlar. 19. asırda da Ruslar Hokand'ı, işgal etmeye başlar.

Ruslar'a karşı ayaklanır, Hokandlılar yenilirler. Mücahide kahraman Kurmancan Datka önderlik yapar ve yeni mücadeleleri (Kırgızlar'ın) Altay'da devam eder. Hatta Kurmancan'ın filmi de vardır. Ruslar ile anlaşırlar ve Kurmancan'ın ölene dek başta kalması şartı ile Ruslar'a tabi olmaya mecbur kalırlar. Baskınlardan halk bıkıp tekerrüren 1885'te isyan eder. Oş şehrinde başlayıp da kısa sürede yayılır ve Ruslar kanlı şekilde bastırır. Tatarların da gayreti ile Cedidcilik hareketi ihtilalden (1905) sonra başlar. Türkçülük-İslamcılık fikirleri yayılır.

1916'da Semireçie isyanı kanlı olarak Ruslar tarafından bastırılır. Bolşevikler 1918 yılında bağımsızlık çabalarını engellemek isterler, 1918'de Türkistan Özerk Cumhûriyeti kurulur. 1921'de Türkistan Milli Birliği'nin başına Togan geçer. Togan ve ileri gelenler uzaklaşmaya mecbur kalırlar. Türkler'in yek vücut olmasını engellemek için birbirlerine karşı örgütlerler ve halkta Sultan Hoca'yı dinlemeyip bunlara kanarlar. Kırgız-Kazak-Özbek-Türkmen-Tacik cumhuriyetleri ortaya çıkmıştır. Özerk Kırgızistan'ın başına milliyetçi Kasım Tınıstaoğlu gelir lâkin göz boyamak için. 1925'te birçok zat haksız yer sürgüne gönderilir ve Kırgızlar'ın idareden uzaklaştırılması eleştirenler ise hapsedilir. Kimisi Şark Türkistan'a mallarını vermemek için kaçar, kimisi de direnir. Milliyetçi birçok zat öldürülür. Kırgız Türkler'ine adli konuda yer verilmemeye başlanır.

Ağustos 1991’de bağımsızlığını ilan ederler. Kırgızistan Cumhuriyeti’nin başında bilgin Askar Akayev bulunmakta.

1924'te ilk Kırgız gazetesi olan özgür dağlar yayımlanır. 1940 senesine dek 3 alfabe kullanırlar, Kırgız alfabesi Arap alfabesinden Latin'e geçmeye, daha sonra da Kiril alfabesine geçmeye zorlanır. Bna binaen de halk eğitimsiz kalır, eski kitapların geneli yok edilmiştir. Binlerce Kırgız hapis cezası alır, haksız yere. Stalin'den sonra bir kısmı beraat eder. Mekteplerde Kırgızca'nın okutulması da yasaklanır. Kırgız edebiyatında cihanın en uzun destanı olan Manas Destanı çok önemlidir. Kırgız edebiyatının kurucusu Toktoul Satılgan'dır, Cengiz Aytmatov da oldukça ünlü olan Kırgız müellifidir.

Kırgızca

Türk lisanlarının Kıpçak gurubundandır. Sovyetler döneminde yazı dili olur. Arap, Latin, Kiril alfabelerini kullanırlar. Ses değişimlerine göz atalım:
Öz Türkçedeki sözcüğün başındaki harfi Kırgızcada c'ye Türkçede olduğu gibi kalır. Yer-cer, b ise söz başında iken bazen m'ye dönüşür, zaten 2 harfin de çıkış yeri aynıdır örnek: ben-men. Bir de fü-yu Kırgızları vardır, bunlar Çin'de yaşarlar ve söz başındaki y harfi c'ye döner örnek: yol-col. Haddizatında Türkçeye çok uzak değildir.

Kırgızistan'ın özellikleri

Başkenti Bişkek'tir, Yüzölçümü neredeyse Türkiye'nin yarısı olup ,198.500 km²'dir, nüfusu 6.202.000 olup Kırgız %51 Kırgız %18'i Rus, %13'ü Özbek'tir. %75'i Müslüman, %20'si Hristiyan'dır. Para birimi olan somun değeri çok düşüktür. Orta Asya’da yer alan bir Türk Cumhuriyeti. Batısında Özbekistan, kuzeyinde Kazakistan, güneyinde Tacikistan, doğusunda ise Çin yer alır. Dağların etekleri sıcak çöl rüzgarları tesirindedir. Yüksek bölgelerde soğuk bir iklim hakimdir. Arada kalan bölgede bol yağışlı bir iklim görülür. Tanrı Dağları ülkenin %60'ını kapsamaktadır. Kömür bakımından çok zengindir. İlk cumhurbaşkanı Askar Akayev'dir, şu anki ise Sooronbay Ceenbekov'dur.

Kırgızistan bayrağının manaları

Güneşin 40 ışını, 40 Kırgız boyu anlamına geliyor. Güneşin içindeki yolların kesişimi, geleneksel Kırgız çadırı, Kırmızı zemin ise sulh ve dürüstlük, kahramanlık, cesaret manasına gelir. Kırgızistan bayrağında güneşe benzeyen bir daire de yer alıyor. Dışarı açılan güneşin kolları, 3 sarı çizgi ile buluşup, “boz evin” tavanını temsil ediyor.

Hatam var ise affola ve düzeltiniz, esenlikle! :) :) :).

Kaynakça
https://turk-dunyasi.cokbilgi.com/kirgizistan-cumhuriyeti/