Tataristan Hakkında Bilinmesi Gerekenler!

Tataristan'ın Özellikleri

Tataristan, Rusya'ya tabi özerk bir Türk devletidir. Çuvaşistan'la, Başkurdistan'la, Mari'yle, Kirov'la, Udmurt'la komşudur. Volga ve Kama nehirlerinin birleşim noktasındadır. Yüz ölçümü 87.836 km²'dir. Nüfusu yaklaşık 4.000.000 olup yaklaşık %53'ü Tatar, %40'ı ise Rus'tur. Halkın 3/4'ü (yaklaşık) şehirde yaşar. Halkın %55'i Müslüman'dır. Başkenti Kazan'dır.

Tataristan, genelde Alçak, engebeli bir ova ile kaplıdır. Kara iklimi hakim olup kışlar uzun, sert ve yazlar serindir. Yağışın en çok yaz aylarında görülmesi de gariptir. Tataristan’ın çoğunluğu çernozem ile yani kara toprak ile kaplıdır. Yaklaşık %16'sı orman olup bitki örtüsü bozkırdır. Yüz ölçümü ne kadar küçük olsa da Rusya ekonomisine büyük katkı sağlar, yeraltı zenginlikleri de vardır. Toprakların neredeyse tamamı tarıma elverişlidir. Demiryolları pek gelişmemiş olsa da deniz yolu ile iletişim sağlanır. Resmi elsinesi (lisanları) Rusça ve Kazan/İtil Tatarcasıdır. Biraz da Tatarcanın özelliklerinden bahsedelim. Tatarca, Türk elsinesinin Kıpçak grubuna ait olup Türkçeye çok benzemese de bir Türk lisanı olduğu elbette ki bellidir. 1928'e kadar Arap, 1929-1938 arasında Latin, 1938'den beri Kiril alfabesi kullanılır.

İslamiyet'in girişi ve yayılışı

İslamiyet'in girişi 642 yılında başlar. İdil-Bulgar Devleti'nin hanı olan Almış 921 senesinden elçilik heyetini Bağdat'a gönderip İslam halifesinden din bilgini, cami ustası ister. Hicri 309/310 (922) senesinde resmen İslamiyet kabul edilir. Hicri 414/415 (1024) senesinde Bulgar hanı olan İbrahim, Horasan'a elçilik heyeti gönderip binaların inşasına yardım eyler. Altın Ordu'nun hanı berke İslam'ı resmi din eyler. 1552'de Ruslar işgal eyler ve Müslümanlara nazik davranırlar lakin daha sonra zorla Hristiyanlaştırılınca 1556'da Tatar soydaşlarımız isyan eder.

Tataristan'ın tarihi

Tataristan'a çeşitli Türk boyları iskan eder, Hunlar, Göktürkler, Hazarlar, Peçenekler, Kumanlar, İdil Bulgarları, Altın Ordu, Kazan Hanlığı hüküm sürer lakin ilk devlet teşkilatını İdil Bulgarları kurar. Resmi din olarak İslam'ı seçen ilk Türk devleti İtil Bulgarları ilk devlet teşkilatını da kurmuşlardır, Tataristan'da. Camiler vesaile de yaptırırlar. İdil Bulgar Devleti'ni Batu Han yok eder (1236). Altın Orda İslamiyet'i resmi din olarak kabul etse de Timur, Altın Orda'ya seferler yapar. Altın Orda birçok hanlığa bölünür. 1552'de Kazan Hanlığı yıkılır ve Türk hâkimiyetinin de hatemi (sonu) gelir. Baskılara tabi tutulurlar, Canali (1770-1771) ve Batırşah (1755-1756) gibi isyanlar çıkar. Tatar, Başkurt, Çuvaş soydaşlarımızın köylülerinin oluşturduğu Pugaçev isyanına katılıp çarlığa baş kaldırırlar. Daha sonra da Tatarlar'a dinî, iktisâdî haklar verilir. 1784'te Tatar mirzalarına Rus aristokratlara verilen haklar verildi. 1860'larda maatteessüf benliğini yitirttirme politikalarına binaen Sibirya'ya, Türkistan'a, Devlet-i Aliye Osmanlı'ya göç ederler. Birçok yerde mektep, medrese gibi binalar inşa edilir. İsmâil Gaspıralı usul-i cedid mekteplerini başlatır ve her yere yayılır.

1911'de Kazan'a jandarma gönderir, bazı mektepleri-gazeteleri kapatıp birçok zâta da mapus cezası verir. 1917'de soydaşlarımızın bağımsızlık hareketi canlanır. Birçok organ (Millî idare-şura, harbi şura) kurulur. 1917'de Rusya Müslümanları kurultayı toplanır, ilk defâ seçimle Alimcan Barudi müftü olur. 1919'da Başkurt, 1920'de Tatar Muhtar Cumhuriyetleri kurulur. Tatar soydaşlarımız kısıtlanıp karşı çıkanlar öldürülür. Sultan Galiyev öncülüğünde Tatar, Başkurt, Kazak, Kırgız, Özbek, Türkmen, Tacik, Çuvaş, Azerbaycanlı gardaşlarımız Turan Cumhuriyeti kurmayı gaye edinirler lakin netice menfidir. 1920-1921'de vuku bulan kıtlıkta binlerce zat ölür, binlercesi de göç edince Ruslar, Slavlar'ı göç ettirir İdil-Ural bölgesine. 1992'de yapılan oylamada çoğunluğu bağımsızlık oyu verir lakin Moskova bunu tanımaz. Putin cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesini kaldırıp özerk olan bölgenin parlamentosunun seçmesine geçilir.

Hatam var ise affola, esenlikler! 😄🌹👋😊🌹.

Kaynakça

https://islamansiklopedisi.org.tr/tataristan