Kırım Tatarları Hakkında Bilinmesi Gerekenler!

Kırım ve Tatar adı nereden geliyor?

Tatar sözcüğü, çeşitli zamanlarda değişik anlamlarda kullanılmıştır. Ruslar, yüzyıllar boyunca Rusya Avrupası'nda yaşayan Türk soylu Müslümanlar için, batılı yazar ve araştırmacılar, Türkistan'da ve Karadeniz'in kuzeyinde yaşayan Türkler için, Osmanlılar ise, on altıncı yüzyıldan başlayarak Kuzey Türkleri için kullanmışlardır.

Kırım ise Tatarca tepem (qır= tepe ım=m) mânâsına gelmektedir.

Kırım Yarımadası'nın özellikleri

Kırım Tatarları Karadeniz'in şimalinde (kuzey) bulunmakta olan Kırım yarımadasının yerli halkıdır ve ülkedeki Müslüman nüfusun çoğunluğunu oluştururlar lakin nüfusları sâdece %13 kadarını meydana getirir. Kırım'ın nüfusu 1.967.000'dir (2013). Başkenti Simferopol'dur.
Kırım, Karadeniz'in şimalinde Azak Denizi'nin cenubunda olan yarımadadır. Yüz ölçümü 27.000 km²'dir. Kerç yarımadası ile şarka uzanır.

Koyunu, keçileri ile Akdeniz'i anımsatır. Cenup yamaçları ise sert eğimlerle körfezlere inmektedir. Yağışları çok serttir. Başlıca gelir kaynakları tarım, balıkçılık, madencilik, turizmdir. Kırım'ın yemek mutfağı oldukça ünlüdür. Ukrayna'ya tabi yegane özerk devlettir. Şu an Rusya ihlak etmiştir.

Kırım Tatarcası, Türk lisanlarının Kıpçak kolundan olup Oğuz koluna ait özellikleri de barındırır. Sürgün yıllarında Özbekçeden de etkilenir.

3 ağzı vardır. Yalıboyu ağzı Türkiye Türkçesine çok yakındır. Bahçesaray ağzı Kıpçak ve Oğuz kollarının özelliklerini taşır. Çöl ağzını bozkırda yaşayanlar konuşur ve Kıpçak özellikleri taşır, tamamen. Nogaycaya, Kazakçaya yakın olup Türkiye Türkçesine çok da yakın değildir. Ukraynaca, Kırım Tatarcası, Rusça olmak üzere 3 tane resmi elsinesi (lisanları) vardır. İsmail Gaspıralı, büyük bir Kırımlı şairdir.

Tarihi olarak Kırım

Hazar İmparatorluğu dağılınca Avrupa'ya doğru büyük göçler yaşanır. Kırım Hanlığını kuracak Tatarlar Kırım Yarımada'sına gelir, bu da 2. göçtür. Cengiz Han ölünce Tatar-Moğol devletini paylaşır oğulları. Batu Han'a Altın Orda düşer. 16. asırda Türk-Moğol Hanlığı Kazan, Astrahan, Nogay, Sibirya, Kırım olarak 5 hanlığa bölünür. 1552'de Kazan Hanlığı, 1556'da Astrahan Hanlığını Moskova yıkar. Şimalî Tatarlar ayrışırlar. Tatarlar Slavlaşmaya başlar. 1475'ten beri en büyük yardımcısı Osmanlı olur, Kırım Tatar Hanlığının. Tatar Hanlığı, Cenûp Ukrayna'yı, Stravpool ve Don Nehri Havza'sını kısmen kapsar. 18. asra kadar Tatarlar, Hazarlar, Karaimler, Nogaylar, Kırımçaklar gibi birçok Türk camiasına ev sahipliği yapmış olan Kırım'a 18. asırda Ruslar girer, Rus Çarlığı'na Devlet-i Aliye Osmanlı ile Rus Çarlığı'nın yapmış olduğu Küçük Kaynarca Antlaşması'nda 1475'te Osmanlı'ya tabi olan Kırım 1774'te Osmanlı'dan ayrılıp bağımsız olur lakin daha sonra 1792 yılında Yaş Antlaşması ile Ruslar'ın olur. Yüz binlerce Tatar soydaşımız Bulgaristan'a, Romanya'ya, Osmanlı'ya göç eder. Kırım'daki Tatar nüfusu azalır, topraklar Ruslaştırılır. Devrimden sınra Kırım bir süre bağımsız olur. Naziler'le işbirliği yaptıklarını öne sürer lakin onlarca Tatarlı Sovyetler cephesinde harp eder. 18 Mayıs 1944'ten itibaren Kırımlılar birçok yere hayvan vagonları ile sürgüne yollanır, Stalin'in emri ile. Yollarda onlarca Tatar ölür, kimi zaman da askerler keyfi olarak kurşuna dizer. 1989 senesinde Tatarlara anayurtlarına dönme izni verilir ve binlerce Tatar anavatanına döner. Bu dönemde Tatarlar ve Ruslar arasında gerginlik yaşanır. Ruslar, tank bile göndermeye mecbur kalır. Sovyetler'in dağılma sürecinde Kırım Ukrayna'ya tâbi özerk bir devlet olur. Bundan birkaç sene evvelde Ruslar Kırım'ı ihlak etmiş idi.

Kaynakça:

http://vatankirim.net/yazi.asp?YaziNo=54