Uyku nedir, uyurken insana neler olur

Uyku, genelde hepimizin yaptığı, çoğumuzun internet sayesinde düzenli şekilde icra edemediği bir olay. Peki uykunun tam olarak ne olduğunu biliyor musunuz?

Aslında bu soruya 'evet' diye yanıt verecek bir insan olduğunu söylemek güç çünkü uyku, henüz tam olarak anlaşılamamış birşey. 50 yıl öncesine kadar ne olduğu hakkındaki veriler de çok sınırlıydı.

Ansiklopedik bir tanım yapacak olursak, uyku periyodik, geri alınabilir bir biçimde bilincin kapanması durumudur.

Dediğim gibi, tam olarak niye uyuduğumuz tam anlaşılamamış bir olay. Ancak uyku sırasında nöronların yenilendiği, büyüme hormonunun en çok uykudayken salgılandığı biliniyor. Ki zaten bebeklerin sürekli uyuma sebebi de bu.

Ayrıca beyin fonksiyonları uyku olmadan pek iyi işlemiyor, okuduklarıma bakınca bana sorarsanız uyku günün ardından içilen bir çay gibi birşey. İşin bitince keyif sigarası gibi, beyin de olayları, yaşadıklarını ve öğrendiklerini uyku aracılığıyla sindiriyor.

Uykunun niye gerçekleştiği konusunda çok net bilgiler olmasa da, nasıl uyuduğumuz konusunda çok fazla bilgi var.

Genel olarak 4 uyku türü var.

Uyku, genel olarak melatonin hormonlarını beyne salgılanması ile başlar. Uykunuzun gelmesinin müsebbibi melatonindir yani.

Kişi uyuduğunda, ilk uyku hali olan NREM1 haline girer. Bu haldeyken vücut henüz o kadar da uyumamıştır, sinir sisteminin aktifliği henüz kesilmemiştir, uykunuzda düştüğünüzü görüp birden uyandığınız, birden atındığınız aşama budur. Bilinciniz bu imgeyi yaşayınca, sinir sisteminiz 'Abi bir sakatlık var kalk' diyerek sizi uyandırır. İnsan vücudu o kadar da zeki değildir zaten, maalesef 'Ulan zırt pırt herşeye uyandırma beni' de diyemezsiniz.

Bu durum NREM2, 3 diye devam eder. Farkları beyin dalgalarıyla alakalıdır sadece.

4. ve hakiki uyku ise REM uykusudur. Diğerleri bunun koftileridir yani. REM Rapid Eye Movement(Seri Göz Hareketi) anlamına gelir. Bu aşamada uyuyan kişinin gözlerinin bir oraya buraya seğirmesi ve deli gibi hareket etmesi yüzünden bu ismi almıştır.

Her aşamada rüya görebilseniz de, o aklınıza kazınacak rüyaları falan bu uykuda görürsünüz. Vücut komple rahatlamıştır, uyanmak biraz zordur, beyin sapı motor korteksin zıvanadan çıkmışlığını bloklar ve sinir sistemine mesaj gitmesini engeller. Bu sayede rüya görürken ayağa kalkıp depar atmazsınız. Motor korteksinizin mesajlarının engellenememesi gibi durumlarda uyurgezerlik vakaları görünür zaten.

Uyku önemlidir, morali, iştahı, refleksleri falan komple etkiler. Uykusuzken araba kullanmamanız bu yüzden önerilmez. Sadece direksiyon başında uyuma ihtimalinizden ötürü değil, reflekslerinizin yavaşlamasından ve algınızın bozulmasından dolayı uyanıkken de direksiyon başında saçmalar, sonra ne yaptığınızı bile anlamazsınız.

Narkolepsi(Olur olmadık anlarda, birden uyumak), uyku aknesi(REM uykusu sırasında solunum durması) vb uyku bozuklukları insanların hayatını cidden zorlaştırabilir.

Ancak değinmek istediğim şey, ecnebilerin Night Terror(Gece dehşeti) diye adlandırdığı, bizim karabasan olarak bildiğimiz uyku olayı.

Karabasan, en düz haliyle beynin uyku ile uyanıklık arasında kalması ve bilincin açık-kapalı halde kalmasıyla gerçekleşen bir dehşet halidir. Mistik bir yanı yoktur aslında. Beyin uyku halleri arasında geçiş yaparken bilinç açılır gibi olur, ama uykudan uyanılmamıştır, algı ne olduğuna anlam veremez ve zihin paranoyaya sürükleyen sanrılar göstermeye başlar.

Yazı cidden uzun oldu ve çoğunluk okumayacak, ancak rüyalardan da bahsetmemek olmaz. Rüyalar genelde yakın tarihte olan olayların bilinç altı tarafından random şekilde karıştırılmasıyla oluşan imgelerdir. Benim çok ilgimi çeker çünkü rüyalar, beynimizin bizimle iletişime geçtiği yerlerdir. Kimi şarkıcıların rüyalarında şarkı yazdıklarını duyanınız vardır, bu tamamen bilinç altının işidir, kim olursak olalım, çoğu zaman beynimiz bizden zekidir. Ve bizim hiç göremediğimiz şeyleri gözümüze sokabilir.

Ne yazık ki, çoğu zaman bizimle aynı dili konuşmaz, o yüzden genelde bize yardım etmekten çok, delirtmeye çalışır beyin.