Utanç ve Suçluluk Duygusu

Suçluluk ve utanç sosyal duygulardır, benzerdirler ve sıklıkla birbirleriyle karıştırılırlar. Burns'ün teorisi açısından her birimizin içinde üç durum vardır: çocuk, yetişkin ve ebeveyn. Utanç ve suçluluk duygusu insan davranışını düzenleme işlevine sahiptir. Bu duygular Burns'ün teorisinin izdüşümü üzerine eklenirse, bu duygulardaki fark netleşir.

Bir kişi, diğer insanlara karşı kendi değerlerine veya ahlak kategorilerine aykırı bir eylemde bulunduğunu fark ettiğinde suçluluk duygusu ortaya çıkar. Yani davranışını iç ebeveyn konumundan değerlendirir. Bu durumda kişi, eyleminin dışarıdan değerlendirilmesini beklemez.

Utanç, kişinin dışarıdan değerlendirilmesini beklediği bir duygudur. Utanma duygusu ebeveynler tarafından çocuk yetiştirmede sıklıkla kullanılır. “Bunu yapmaktan utanmıyor musun!” bu cümleden sonra sıklıkla ceza gelir. Zamanla ebeveyn mesajlarını içselleştirerek, özümseyerek ve daha fazla cezalandırılma korkusu yaşayarak çocuk kendini utandırır. “İyi değilsin” vb. gibi söylemler onun iç sesi haline gelir. Bir yetişkin olarak kişi cezalandırılması gerektiğini hisseder ve utanır. Savunmacı bir tepki olarak, kendine yönelik öfke ortaya çıkar ve bu, oto-agresif davranışa dönüşür.

Utançla tanışma genelde yaşamın üçüncü veya dördüncü yılında gerçekleşir. Bir çocuk, yüksek özgüven, kendine değer verme, kendinden zevk alma ve başkalarının gözünde tanınma ihtiyacını fark etmeye başladığında. Dikkat çeker, gürültülü olur, parlaklaşır ve kendisini ve zaferlerini/oyuncaklarını/becerilerini herkese göstermek ister. Ancak ebeveynin kendisi büyümenin bu aşamasından geçmemişse , o zaman çocuğu herhangi bir tezahürden dolayı cezalandırır veya parlaklığından utanır ve onu bastırmaya çalışır.

Her neyse dolayısıyla suçluluk duygusu ve utanç duygusu bireyin sırasıyla ebeveyn konumundan ve çocuk konumundan içselleştirilmiş tutumlar ve çocuk konumu açısından değerlendirilmesiyle ilişkilendirilen iki toplumsal duygudur.

Suçluluk ve utanç duyguları yaşayan kişi, takıntılı düşüncelerden, iç gerilimden ve artan kaygıdan muzdariptir.

Manipülasyon için uygun bir konum değil mi? Suçluluk ve utanç, kişinin kişiliğinin sürekli olarak değersizleştirilmesine yol açar. İçsel özeleştiri ateşini körüklerler ve özeleştiriyi ve kendini kırbaçlamayı körüklerler. Üzücü kısmı, çoğu ebeveyn sürekli olarak azarlayarak ve suçluluk duygusu aşılayarak çocuğuna bir tür sorumluluk duygusu aşılamaya çalışır.

Utanç ve suçluluk duygularının şiddetlenmesiyle yavaş yavaş “kurban bilinci” oluşuyor. Her şey için kendinizi suçlu hissettiğiniz ve her şeyi borçlu olduğunuz bir dünya görüşü geliştirilir.

Suçluluk ve utanç duygularından kurtulmak için ne yapmalı ona gelelim..

• Yaşam ilkelerinizi gözden geçirip değiştirin, yeni kurallar oluşturun.

• Eylemlerinizin sorumluluğunu almayı öğrenin.

• Kendinizi affetmeyi öğrenin.

• Kimseye uyum sağlamayın, kendinize açılın.

• Size utanç ve suçluluk hissettiren şeyleri bir kağıda yazın. Suçluluk ve utançla çalışırken veya herhangi bir duyguyla çalışırken uygulamaların yazılı olarak yapılması önemlidir. Düşünceleri kağıt üzerinde formüle ederek onların dönüşümü tetiklersiniz.

• Kendinizi eylemlerden ayırın. Unutmayın ki tek bir hareketiniz, tek bir duygunuz sizi tanımlamaz. Kişiliğiniz, deneyiminiz ve hikayeniz, olup biten her şeyden çok daha büyük. Eğer bir duygu sizi kaplıyorsa, bu sizin başınıza geliyor demektir, bu da onun sizden daha büyük olduğu anlamına gelir. O zaman şu olumlamayı hatırlayalım: Bir şey hissediyorsam o benim içimdedir, eğer benim içimdeyse o zaman ben bundan fazlasıyım, eğer ben bundan fazlasıysam o zaman onunla başa çıkabilirim.
• Size utanç ve suçluluk hissettiren şeyleri bir kağıda yazın. Suçluluk ve utançla çalışırken veya herhangi bir duyguyla çalışırken uygulamaların yazılı olarak yapılması önemlidir. Düşünceleri kağıt üzerinde formüle ederek onların dönüşümü tetiklersiniz.
• Duygularınızı yaşamaya izin verin. Duygunun içinizde olduğunu anladığınızda, onunla aynı fikirde olun, kaçmayın, içinizden atmayın, yiyecek/telefon/alkol/sigaraya kaçmaya çalışmayın, içine bakın ve kendinize gelin. Bugün de durum böyle. Bu duyguyu yaşamaya hakkınız var. Nefes alın ve onu kendi içinizde çözün. Duygularınızdan kaçmak onları çözmez, aksine daha çok sorun doğurur.

Diğer bencelerim;

• Yaşam Boyu Öğrenme ve İçsel Gelişim
• Kıtlık Düşüncesinden Bolluk Zihniyetine Yolculuk
• Panik Atakla Nasıl Başa Çıkılır: Duygusal İlk Yardım
• Olumsuz Duygular: Düşmanlarımız Mı Yoksa Yardımcılarımız Mı Anlatıyorum!
• Düşünce Sakızı...

Teşekkür ederim..