Yemeklerimizden Eksik Olmayan Tuzun İlginç Tarihi

‘’Tuzun tarihi mi olurmuş?’’ dediğinizi duyar gibiyim. Bu yazımda size tarihte altın kadar değerli (hatta pratik olarak daha değerli) bir madenden yani tuzdan bahsedeceğim. Tuz , insanların yediği tek kaya türüdür. Tuzun tarihteki önemi her zaman çok büyük olmuştur.

Tuzun öncelikle önemi vücudumuz içindir.

Yemeklere tat verdiğinin dışında öncelikle vücudumuzda elektrolit dengesi sağlar. Beyin ve sinir sistemimiz için gerekli elektrolitlerin sağlanmasına yardımcı olur. Tuz aynı zamanda vücudumuzda bir antiseptik yani temizleyici bir işlev görür. Tuzun dengeli olarak tüketilmesi sağlık açısından faydalıdır.

Tuzun ilginç tarihine birlikte bakalım.

- Tevrat‘ta, Tanrı Sodom ve Gomora’yı (Lut Gölü, Ürdün ve Kızıldeniz civarında iki şehir.) cezalandırmaya karar verdiğinde, insan kılığına girmiş meleklerden biri Lut peygamber ve ailesinin kaçarak canını kurtarmasını söyler ve arkaya bakmamaları gerektiğini ekler. Lut’un karısı bu uyarıyı dikkate almadan dönüp geriye bakınca tuz kesilir. (Tekvin/Bereşit, 19:26). (Bu olay Lut Gölü civarında yaşanmış olup Lut Gölü dünyanın en tuzlu gölüdür.)

- Tarihte bir çok devlet savaşlarda kullanacağı parayı temin etmek için tuz vergisi koymuştur.

- Çinliler ve Mısırlıların çok eski devirlerde nehir ve denizlerde tuz ürettikleri bilinir. Mısırlılar, gıdaları bozulmadan saklamakta ve mumyalama işleminde tuz kullanmışlardır.

- Sahra Çölü’nde tarihi bir şehir olan Taghaza şehri büyük ölçüde tuzdan imar edilmiştir.

- Faslı gezgin İbni Batuta 1350’li yıllarda buraları gezmiş ve eserlerinde bu tuz şehirden bahsetmiştir.
Roma İmparatorluğu’nda İtalyan yarımadasının kıyılarından iç kısımlara doğru tuz taşınması için yollar yapılmıştır. Roma İmparatorluğu’nda 60 civarı tuz ocağının bulunduğu bilinir.
- Orta Çağ’da tuz günümüzden farklı olarak lükslüğü ifade ederdi . Tabi tuzun her yerde üretilemeyişi ve taşınması için bazen binlerce kilometre yol kat edilmesi gerektiğinden tuz değerli bir maden olarak kabul edilmiştir. Tuz Türk tarihinde de önemli bir yere sahiptir. En uzun Türk destanı olan Manas destanında tuzdan zenginlik belirtisi olarak bahsedilir. Kutadgu Bilig’de Kadı Burhaneddin divanında, Yunus Emre eserlerinde tuz bir çok kez karşımıza çıkar.

- Devletlerin tuz vergileri aldıklarını söylemiştik. 17. yüzyılda Fransa’da tuz vergisi önemli sıkıntılara yol açmıştı. Tuz vergisi toplayıcılarından nefret ediliyordu. Kadınlar bazen, vücutlarının çeşitli yerlerine sakladığı tuz torbalarıyla yakalanırdı. Bu devirde binlerce insan tuz vergisine karşı çıktığından idam edilmiştir.
- Kuzey Amerika yerlileri dişi tuz tanrılarına tapıyorlardı. Maya ve İnka’lar önemli tuz üreticileriydi. Aztekler idrarı buharlaştırıp tuz üretiyorlardı.

- Hindistan, 1930’da İngiliz sömürgesiydi ve bağımsızlık talebi kabul edilmemişti. İngilizler, Hindistan’daki tuz üretiminden aldıkları vergiyi kaybetmemek için halkın tuz üretmesini yasaklamıştı. Hindistan’ın bağımsızlık mücadelesini duyurmak için Gandhi, tuz üretme yasağını delmeye karar verdi. Bulunduğu şehirden 390 kilometre uzakta olan deniz kenarındaki Dandi adlı köye bir yürüyüş başlattı. Yürüyüşe yüz bin kişi katıldı. Gandhi, 6 Nisan 1930’da denize ulaşınca yerden bir avuç tuzlu çamuru alıp deniz suyunda kaynatarak tuz üretti. Hindistan’ın çok sayıda kentinde insanlar protesto amaçlı tuz üreterek Gandhi’yi destekledi. Gandhi tutuklandı ama bağımsızlık mücadelesi sayesinde dünyada meşhur oldu . İngilizler 1931’de Gandhi’yi de görüşme yapmak için Londra’ya davet etmek zorunda kaldı.

Sevgiler. <3