5 Aşamada Kemik İliği Nakli

Kan kanserleri de diğer kanserler gibi hayatımızın bir parçası ve ne yazık ki, genetik sebepler (akraba evliliği vs) dışında sebepleri henüz tıbba malum değil. Kan kanserlerinin bazılarında kemoterapi çare olmuyor. Bu zaman iki tipte kemik iliği nakli yapılıyor. Allojenik ve Otolog. Allojenik başkasından, Otolog ise hastanın kendisinden yapılana deniyor.

Ne yazık ki, dünyada 100% uyumlu donör sadece nüfusun %30’unu kapsamakta. İlk aşamada kardeşlerden bakılıyor. Olmazsa, akrabalar onlar da olmasa ilik bankalarına (İstanbul ve Ankara Üniversiteleri tıp fakültelerinde iki tane bulunuyor) bakılıyor yine bulunmazsa, anneden babadan %50 uyumla yapılabiliyor. Bu bence’de size Kemik iliği naklinin yapılma aşamalarını anlatacağım.

1. Kemik iliği nakili hangi hastalara uygulanabilir?

Şu an kemik iliği nakli tüm kan kanserlerine, lenf kanserlerine ve genetik kanserlere uygulanabiliyor. İsim vermek gerekirse;

- Lösemiler

- Lenfoma ve Miyeloma

- Aplestik Anemi

- Akdeniz anemisi

- Pansitopeni

2. Nakil kime gerekiyor?

Gerekmedikçe kemik iliği nakili tercih edilmiyor. Ama bazı hastalarda mesela, yetişkin Lösemiler, nükseden lenfomalarda nakil şart oluyor. Genetik sebepten hastalık olursa o zaman da kaçınılmaz oluyor. Kemik iliği nakli çok yıpratıcı bir işlem olduğu için genelde hastaya ve hasta yakınlarına anlatılır ve onların karar vermesi istenilir.

3. Nakil hangi aşamalardan oluşuyor?

- Hasta eğer daha önce kemoterapi görmüşse hastalık düzeyi nakilin yapılması için önemlidir. Yani, nakile karar verdikten sonra kemik iliği biyopsisi yapılır eğer kemik iliğinde kanser hücreleri on binde birin altında ise, o zaman nakil yapmak uygun olur. Hasta daha önce tedavi edilmeden nakil olacak olsa da, kemik iliği biyopsisi yapılır.

- Nakil yapılacak hasta testlere tabi tutulur. Çünkü en ufak bir aksaklık nakil sırasında sorunlara yol açabilir. Hastanın tüm enfeksiyon, virüs testleri, akciğerin testleri, böbrek, karaciğer, mide, dalak testleri yapılır ve nakil yapılacak kişiye eğer yetişkin ise, sperm dondurma tavsiyesi verilir. Çünkü nakil olan hastaların büyük bölümü sonradan kısır kalma ihtimali oluyor.

- Sonra aynı testler donöre yapılıyor ve donöre özel bir ilaç enjekte ediliyor. Bu ilaç kemik iliğinde bulunan kök hücreleri kana karışmasını sağlıyor. 3 gün bu ilaç yapıldıktan sonra hastayı 1-2 günlüğüne hastaneye yatırıyorlar ve aferez cihazı ile onun kanından kök hücreyi toplayıp, tekrar kanı geri gönderiyorlar. Donörün görevi sadece 1 hafta oluyor. Ondan sonra o normal yaşantısına devam ediyor. Ve belirteyim. Donörün sağlık durumda hiçbir aksaklık olmuyor. Donör olacak kişiler merak etmesinler.

- Nakil işlemi ise, çok özel hazırlanmış Kemik İliği Transplantasyon merkezlerinde özel koşullarda yapılıyor. Hasta ve bir kişi refakatçi bir odada 1 ay kalmak zorundalar. Hasta kalacağı oda çok özel şartlarda özel hava filtreleri ve havalandırma ile inşa edilmiş oluyor. Kesinlikle dışarı ile bağ olmuyor. Hemşireler yüksek korunaklı şekilde hastanın yanına girip çıkıyorlar. Refakatçi hastanın yanından ayrılmamalı. Hastaya venöz damarından katater takılıyor. İlk birkaç gün yüksek doz kemoterapi verilerek hastanın bağışıklık sistemi yok ediliyor. Kemoterapi kesildikten 36 saat sonra venöz damardan donörden alınan ve dondurulan kök hücreler veriliyor. Donörden kilogram başına 5 milyon hücre toplanıyor ve hastanın kilosuna göre o kadar nakil ediliyor. Kök hücre verildikten sonra hücreler ilk önce bağırsak, akciğer, karaciğer ve çok az kemik iliğine toplanıyor. Bundan sonra hastaya bağışıklık baskılayıcı ilaçlar ile eski bağışıklığının çıkmasının önlemesi sağlanıyor. Hastanın lökositleri çıktıktan sonra taburcu oluyor.

4. Nakilin avantajları ve dezavantajları nelerdir?

- Kemik iliği naklinin avantajları, başarılı yapılırsa kesinlikle çok efektif bir işlemdir. Çok nadir kemik iliği nakli sonrası hastalık nükseder. Hastalar tamamıyla sağlığına kavuşurlar ve hayatlarına hastalık öncesi gibi devam ederler.

- Dezavantajlar ise, hasta çok uzun süre hijyene temizliğe dikkat etmeli, ilaçlarını aksatmamalı, kontrollerini yaptırmalıdır. Yıpratıcı bir işlem olduğu için çoğu zaman beklenmeyen komplikasyonlar çıkabiliyor. Özellikle doğru işlem yapılmazsa ve temizliğe dikkat etmezlerse, bakteriyel ya da mantar enfeksiyonundan hayatlarını kaybedebilirler. Her şeye rağmen hayati riskin ve hastalığın nüksetme şansının kaldığını da bilmek gerekir.

5. Nakil sonrası hayat.

Hastaneden çıktıktan sonra ise hastanın iyileşme süreci birkaç aşamaya bölünüyor. Birincisi, ilk 100 günlük sonuçlar. Bu süreç çok önemli. En çok yaşam kaybı bu aralıkta oluyor. Hasta enfeksiyonlara dikkat etmeli, hijyeni sağlamalı, kesinlikle çiğ şeyler yememeli, elini sık sık yıkamalı, sık sık duş almalı, ev sürekli temiz tutulmalıdır. İlk başlarda her hafta hastaneye gelerek doktor kontrolünde olmalı. Kontrole giderken, dışarı çıkarken normal değil, özel maske takmak zorundadır.

İkincisi, 6 aylık süreç. Hastadan nakilden 1 ay sonra kemik iliği biyopsisi yapılarak alıcı ile vericinin oranına bakmalı. %75 üzeri vericiye ait sonuçlar normal karşılanıyor. Eğer %75’den aşağı ise, o zaman ekstra kök hücre veriliyor. İkinci biyopsi ise 6. Ay tamamında oluyor. Eğer iki sonuçta da 100% olursa, bir daha yapılmıyor.

Üçüncü ise, 1. Yıl sonuçlarıdır. Tamamen bağışıklık sistemi 1. Yılda çıkar. Bundan sonra ise hastaya çocuk aşıları yapılır ve 2-3 sene daha doktor kontrolünde olup, kan tahlillerini yaptırmaya devam eder. 5. sene sonunda artık hasta tamamen iyileşmiş sayılır.

Bonus: Bu aşamaların olması için yani bir insanın hayatını kazanması için size ihtiyacı var. Lütfen kök hücre bağışı yapalım. Hayat kurtaralım ve de lütfen ama lütfen akraba evliliği yapmayın yaptırtmayın. Kendinizi düşünmüyorsanız gelecekteki o masum yavruyu düşünün. Evlenmeden mutlaka kan testi yaptırıp kanınızın çakışmadığını öğrenin.
Kök hücre bağış bence'mi okumanızı öneririm.

https://www.kizlarsoruyor.com/saglik/a71611-kok-hucre-bagisi-ile-hayat-kurtarin