Çağın Hastalığı "Kanser" ile İlgili İşinize Yarayacak Bilgiler!

Kanser... Ne çok duyuyoruz ve kullanıyoruz artık bu kelimeyi hayatımızda. Bir 50 sene evvel yoktu misal... Yoksa vardı da biz mi bilmiyorduk?

Kanser nedir?

Kanser en basit tabirle akyuvarlarımızın baş edemediği, kontrolsüz büyüyen ve çoğalan kötü huylu hücreler topluluğudur. Aslında hemen hemen her gün bu tipte hücrelerle baş ediyor vücudumuz. Kontrolden çıkan hücreler hep var, ama kanser boyutuna gelmeden çoğu "sindiriliyorlar". Ne demek kontrolsüz büyüme ve çoğalma dediğinizi duyar gibiyim, demeseniz de açıklıyorum hazır olun. DNA'larımızda belirli gen dizilimleri var. Bunlar hücrenin ömrünü belirliyorlar, adları da telomerazlar. Telomerazlar her bölünmede belli bir miktar nükleotid kaybedip küçülüyorlar. Misal 70.000 kez bölünmeye yetecek miktarda oluyorlar, bölünemeyince de ölüyorlar.

Telomerazlar bir nevi ölümlülüğümüzün sembolü.

İşte kanserli hücrelerde bu sistem çalışmıyor. Sonsuz kez bölünebiliyor hücreler bu şekilde. Ayrıca bir başka nokta ise hücreler yeterince büyümeden bölünüyorlar, bu da daha hızlı yayılmasını sağlıyor, vücut direnci düşükse kontrol edilemeyebiliniyor. Sonuç ise tahmin edebileceğiniz gibi kanser oluyor.

Nasıl ortaya çıkar?

Aslında yukarıda biraz bahsettim. Bozulmuş bölünmelerden. Peki niye bozuluyor? Hiçbir şey olmasa bile bozulabilir. Evet evet aynen öyle. Ama bu tür bozukluklar küçük çaplı olduğu için büyük bir sorun teşkil etmiyor genellikle.

Kanser gelişip gelişmemesi genlerimize ve yaşam şeklimize bağlı.

Peki bu kadarı yeterli mi? Hayır. Vücudumuzun savunma mekanizması bununla sınırlı değil. Çoğu hücre p53 denen tümör baskılayıcı geni mutasyona uğratırsa ancak kansere dönüşebiliyor, korktuğumuz kötü huylu olanlara. Tabii p53 yalnız değil bu konuda, ama dokudan dokuya değişiklik gösteriyor bu genler. En sık rastlanılanı p53 mutasyonu. Bu hücrenin içinde, çekirdekte görülen değişimler.

Nasıl oluşur demişken çevresel etmenlere değinmemek olmaz. Genetik faktörlerden daha fazla çevresel faktörler etkili aslında. Çevresel faktörler ise obezite, hareketsiz yaşam, sigara, işlenmiş gıdalar, zararlı ışınlar, asbest, stres, ilaçlar, virüsler (özellikle rahim ağzı kanserinde HPV)...

İyi huylu, kötü huylu tümörler

Hayatımızın bir yerinde karşılaşmışızdır bu tabirlerle. Kanser kötü huylu tümörlerdir. Nedir bu iyi kötü meselesi? İyi huylu tümörler daha yavaş büyürler, bulundukları yerde kalma eğilimindedirler, vücudun başka bölgelerine yayılım göstermezler, genelde bir zarla çevrilidirler. Kötü huylu tümörler ise daha agresif bir seyir izlerler. Yani kısa sürede çok hızlı bir şekilde büyürler, sınırları belirsizdir, çevredeki organlara ya da damarlar yoluyla başka organlara da yayılırlar ve bu nedenle kontrol edilmeleri daha zordur.

İstilacı olup olmamaları ayrımlarındaki en önemli faktör

Tanı nasıl konur?

Genellikle biyopsi yani patolojik inceleme, çeşitli görüntüleme teknikleri ile birlikte detaylı kan tetkikleri gereklidir. Biyopside yukarıda bahsettiğim hızlı bölünmenin hücreler bazındaki etkileri araştırılır. Yayılım gösterip göstermediği gibi. Görüntüleme teknikleri ise genellikle Bilgisayarlı Tomografi ve Manyetik Rezonans Görüntülemedir.

( Kanser tanı ve evrelemesinde kullanılan bir PET\BT görüntüsü)

Tabii her kanser türü için o dokuya spesifik testler ve yöntemler geliştirilmiştir, geliştiriliyor. Genellikle görüntülemede tümör hücrelerinin tutacağı çeşitli maddeler veriliyor ve aygıtın o maddenin yoğunluğunu tespit etmesi gibi bir sistemden yararlanılıyor. Ayrıca yaş, cinsiyet ve ırk bazında spesifikleşen pek çok kanser türü bulunmakta, bu şekilde daha hızlı bir tanı ve tedavi şansı doğuyor.

Evreleme niçin önemlidir?

Erken tanı hayat kurtarır. Çünkü daha erken evrelerde müdahale şansı doğar.

Çok sık duyuyoruz bu klişeyi. Televizyonda, radyoda, şurada burada. Önemli çünkü bu tedaviyi, nasıl bir yol izlenmesi gerektiğini belirliyor, tabii ortalama yaşam sürenizi de.

Evreleme dokunun hangi katmanında bulunduğuna, hücre tiplerine ve şekillerine, yayılım gösterip göstermediğine, içerdiği moleküllere, lenf düğümlerine etkisi gibi geniş bir skalada inceleniyor. Buna göre hem iyi- kötü huylu ayrımı, hem de tedavi seçenekleri değerlendiriliyor. Derece I kanserlerde iyileşme oranları epey yüksekken derece arttıkça bu oran düşüyor. Kanserler de hızlı bölündükleri ve bu derece atlama meselesi hızla geliştiği için zamanla yarış söz konusu.

Nasıl korunabiliriz?

Kanser aslında bir hastalık değildir. Her biri farklı bir özellik gösterir. Mesela bir tür akciğer kanseri tamamiyle sigara ile ilişkiliyken başka bir akciğer kanserinin sigara ile ilişkisi saptanamamıştır. Hastalıklarda ise genellikle belirli bir seyir izlenir. Bu ön bilgiyi verdikten sonra yapabileceğim en iyi tavsiye tabii ki de riskleri arttıran çevresel faktörlerden uzak durmak.

Amaç bağışıklık sistemini güçlendirerek riski azaltmak.

Bağışıklık sistemimizi güçlendirmek, olabildiğince stresten uzak bir yaşam sürmek, sağlıklı beslenmek, hareketli bir yaşama sahip olmak, hava kirliliğinden uzakta yaşamak... Ütopik şeyler farkındayım, ama en azından elimizden geldiğince bu ütopyaya yaklaşmalıyız. Ha diyelim ki hepsini yaptık, yine de kansere yakalanabiliriz.

Tedavide neler yapılıyor?

Tedavi bahsettiğim evrelendirmeye göre değişiyor aslında. Ama genel olarak konuşacak olursak ilk başta eğer çıkarılabiliyorsa kanserli doku ve komşu dokular önlem amaçlı ameliyatla çıkarılıyor. Bu çıkarılan ameliyat materyalini patologlar inceliyor ve daha da çok bilgi sahibi olunuyor, böylece daha etkili tedavi şekillerine yöneliniyor. Kök hücre replasmanı(yapılabiliniyorsa), Kemoterapi ve radyoterapi eşliğinde sürüyor genelde bundan sonraki süreç. Sürekli bir izlem söz konusu, çünkü bazen kanserler kendi kendine de gerileyip yok olabiliyorlar tabii bunda hastanın genel halinin iyiliğinin etkisi var.

Psikolojik destek en az medikal ve cerrahi tedaviler kadar elzem.

Bunların yanında belki daha da önemli olarak psikolojik destek kısmı var. Unutmayın en büyük etkenlerden biri stres ve stresli olmanız durumu daha iyi yapmıyor. Ölüme olan yakınlık bıkkınlık verebiliyor, vücuduna güveniniz sarsılıyor. Ama aslında tekrar o güveni sağladığınızda, iyileşeceğinize olan inancınızı arttırdığınızda tedavi süreci genellikle daha olumlu bir şekilde sonuçlanıyor.

Kanser neden ölümcül?

Ölümler genel olarak enfeksiyon ve hayati organ tutulumlarından gerçekleşiyor.

Hastalık değil ama ölümcül olabiliyor. Çünkü sizin tüm kaynaklarınızı tüketen, sizden oluşup size karşı bir oluşan bir yapı. Vücudun aldığı çeşitli besin maddelerini özellikle ana yakıt olan glikozla yani şekerle besleniyorlar. Çünkü durmadan bölünüyorlar, bölünmeyi durdurmamak için damarlarınızı ele geçirmeye çalışıyorlar, kendi kendilerine yeni damar yolları açıyorlar. Tüm besini ve oksijeni kontrol altına almak için çeşitli bölgelere yayılıyorlar. Bu yayılma esnasında önlerine çıkan pek çok yapıyı da yok ediyorlar, sindiriyorlar. Bir süre sonra bu durumu tolere edememeye başlıyor vücudunuz, ve bağışıklık sisteminde gedikler açılıyor. Zaten zayıf olan sistemde yani. Sonrasında ise durduracak neredeyse hiçbir engel olmayan kanser daha hızlı yayılıyor, bu arada enfeksiyonlar sizi çok daha fazla etkiliyor. Normalde ayakta atlatabileceğiniz grip, ölümünüze neden olabiliyor.

Bu Bencemde az çok kanseri anlatmaya çalıştım, belirtilerini yazmadım çünkü her bir türün ayrı ayrı ve spesifik olarak "işte ahanda kanser" diyebileceğimiz şeyler değiller, genellikle. Onun yerine vücutlarındaki istilacılara karşı direnen savaşçıların neyle baş etmeye çalıştıklarından bahsetmeye çalıştım genel hatlarıyla. Girdikleri her savaşta galip çıkmaları dileklerimle...

Bencenin fikir sahibi @Tessera4 e teşekkürü borç bilirim.

#BilimKategorisiİstiyoruz