Yaïr'le Aritoteles'in Nikhomakhos'a Etik adlı kitabı ve günümüz hakkında..

Aristoteles'in hayatını anlatacak değilim. Bi' zahmet bilgisine güvendiğiniz ve sizi iyi analiz etmiş kişilerden Aristoteles hakkında kaynaklar önermesini isteyiniz, eğer ilginiz var ise.. Neyse, konumuza dönelim.

✒ Eser teknik(esoteric) ve halk için anlaşılır (exoteric) olması için iki farklı basımı bulunmaktadır.

✒ Kendisini Platon ile o kadar kıyaslıyordu ki, kendi yazım üslubunu "Konuşma sanatının altın nehri" olarak tanımlıyor idi.

✒ Eserinden -tabii diğer eserlerinde de- erekbilimsel yaklaşım içerisinde olmuştur.

Nedenler, Amaçlar ve Erekler⁰

✒ Aristo, bir şey anlamak için hakkında maddi, biçimsel, fail, ereksel nedenleri düşünmenin yeterli olduğunu anlatır. Ve devamında aşırıya giderek ereksel ve fail nedenler üzerinde kafa yorar ve anlatır.

✒ Bu nedenleri düşündüğünüzde bir şeyin niçin var olduğunu, neyi hedeflediğini, amacının ne olduğu ve en önemlisi amacını gerçekleştirmek için neyin araçsal faaliyet gördüğü bilgisine erişmemizi sağlayacağını söyler.

Aristo'nun bi'şeyi anlamaya yönelik 4 nedeni biraz açıklaya kavuşturalım;

● Maddi neden: "Hangi şeyler ile yapılmıştır?"

● Biçimsel neden: "Ne tür bir şeydir?"

● Fail neden: "Onu var eden veya şu anki haline gelmesine neden olan değişimleri başlatan nedir?"

● Ereksel neden: "Ne işe yarar, ne amaç ile yapılmıştır?"

✒ Aristo'ya göre amaçları ile ilgili unsurlar, fiziksel unsurlar kadar, hatta dahada önemli olduğunu vurgulasa da. 19.yy'dan buyana modern bilim insanları amacın zihinsel bir yanılgı olduğunu üstüne binlerce kez vurgulamışlar ve algı fenomenolojisi üzerine eserler yazılmıştır.

✒ Bitkiler, hayvanlar ve insanların amaç güdümlü olduğunu söyler. Lakin, şu anki bilime göre; bitkiler bireysel eğilim göstermez ve niyetleri yoktur.

✒ Sanat, araştırma, eylem ve arayışlarımızın tümünde iyiyi amaçladığımızı iddia eder. Amaçlarımız birbirlerine, ikincil hedefe yönelik olur ise dairesel bir döngü içinde ve anlamsız olurdu. Bunu ikincil amacı biraz açalım; Eğer bir şeyi sırf onun için -yani "sahil olma" için- yaptıysam ve onuda başka bi' şeye sahip olmak için yaptı isem ve o başka bir şeyi de sonunda belki de asıl amacım olan başka bir şey için yaptıysam ve hiçbir nihai amacım veya genel bi' amacım yok ise anlamsızdır ve boşuna daire çizmiş olurum, bu da "kötü"dür. Bunu "sahip olma" arzusu*, bilginin değil, diploma ve devamında konforun peşinde koşma gibi bu çağda gördüğümüz sorunlara benzete biliriz.

✒ Aristoteles herhangi bir durma noktası olmayan bi' amaç arzusunun anlamsız olduğunu savunur. Yani level level atayın diyor.

Mutluluk¹ ²

Aristoteles'e göre mutluluk " ruhun mükemmel erdemle uyum içindeki bir faaliyet" olarak tanımlar. Peki, Aristo'ya göre ruh ve erdem kavramları nedir ;

✒ Ruh, sadece yaşıyor ve bazı karakteristik eylemleri istemsiz gerçekleştiren bir şey olarak tanımlar. Hristiyanlık ve Müslümanlıktaki gibi; vücudu işleten, yöneten ve ona canlılık veren hayaletvari, ölüsüz bir şey değildir.

✒ Erdem, kutsallaştırılmış aptallık değil, mükemmellikle ilişkilidir. Tabii bu mükemmellik, iyilik timsali gibi insan olmak değil, ayırt edici bir kabiliyetli olması ile ilgili olduğu okurken anlaşılır - umarım siz insanlar tarafından da anlaşılır. :)

✒ Erdemli bir insanın mükemmel bir düşünür olduğunu vurgulular. Bilindik şeyleri kendi sentezi gibi empoze etmeye çalışanları erdem dışı sayar.

✒ Özetçe; mutluluk anlayışında, özgün düşüncelerin karakteristik olarak benimsenmesi gerektiği sürece olduğudur.

✒ İki tür erdemi konu edinir; ahlaki erdem ve düşünsel erdem olmak üzere.. Bu iki erdemi sırasıyla Orta Yol Öğretisi, Derin Düşünce başlıkları içerisinde anlatacağım.

Derin Düşünce

✒ Aristo zihnin, hesap yapan zihin ve derin düşünen zihin olarak ikiye ayırır.

✒ Hesap yapan zihin, eylemle ilgilenir. Bu eylemlerin genel özelliği akla yatkın olmasıdır.

✒ Derin düşünen zihin, bilinen doğrular (popüler kültür, değerler, dogmatik bilgi, cahiliye bilimi..) üstüne gerçekleştirilen derin düşünmeye diyor. Entel kesim için; vizyonunuz, trendleriniz, bilişsel ve davranışçı edindiğiniz psikolojik bilgi üzerine derin düşünmek diyebiliriz.

✒ Aristo, düşünsel erdemin d̶̶̶a̶̶̶h̶̶̶a̶̶̶ ̶̶̶ç̶̶̶o̶̶̶k̶̶̶ ̶̶̶b̶̶̶a̶̶̶ş̶̶̶a̶̶̶r̶̶̶ı̶̶̶-̶̶̶b̶̶̶a̶̶̶ş̶̶̶a̶̶̶r̶̶̶ı̶̶̶s̶̶̶ı̶̶̶z̶̶̶l̶̶̶ı̶̶̶k̶̶̶ ̶̶̶g̶̶̶r̶̶̶a̶̶̶f̶̶̶i̶̶̶ğ̶̶̶i̶̶̶n̶̶̶d̶̶̶e̶̶̶ ̶̶̶ç̶̶̶a̶̶̶l̶̶̶k̶̶̶a̶̶̶n̶̶̶t̶̶̶ı̶̶̶l̶̶̶a̶̶̶r̶̶̶a̶̶̶ ̶̶̶y̶̶̶o̶̶̶l̶̶̶ ̶̶̶a̶̶̶ç̶̶̶t̶̶̶ı̶̶̶ğ̶̶̶ı̶̶̶ ̶̶̶i̶̶̶ç̶̶̶i̶̶̶n̶ ̶̶̶ ̶̶̶d̶̶̶o̶̶̶ğ̶̶̶r̶̶̶u̶̶̶y̶̶̶a̶̶̶ ̶̶̶y̶̶̶a̶̶̶k̶̶̶ı̶̶̶n̶̶̶ ̶̶̶t̶̶̶e̶̶̶s̶̶̶p̶̶̶i̶̶̶t̶̶̶ ̶̶̶o̶l̶a̶n bilimsel ve teorik olaylara kafa yormasının mutluluk getireceğini hatta daha çoğunu iddia eder kitabında..

Orta Yol Öğretisi³

✒ Ahlaki erdem üzerine iki uç noktadaki orta yolu seçilmesi gerektiğini söyler.

✒ Bunu ifrat(aşırı olan) ve tefrit (yetersiz olan)tarafı olarak iki uç noktaya ayırır.

Bir kaç örnek verelim;

Erdemli biri ölümle nasıl yüzleşir? Aristo'nun ayrımına göre; ifrat tarafında aceleci olma, tefrit tarafında korkak olma yer alır, ortası ise cesur olmaktır.

Erdemli biri ölümle nasıl yüzleşir? Burada ifrat tarafı kibir, tefrit tarafında alçakgönüllülük yer alır, ortası ise "usturuplu gurur" bulunur.

✒ Günümüz psikolojisinde bunu Niçe'nin adlandırdığı id ve Freud'un teorik olarak açıkladığı id - ego - süperego üçlemesinde; ifrat tarafımız id ; tefrit tarafımız süperego ; orta yol ile benliğimizdir.

Başlıktan koparak birkaç şey söyleyelim. Yeteneklerimizi keşfetmek dışında "kendini bulma" kavramı tamamıyla yanlıştır. Kişi kendisini ikinci kez doğurmalıdır, hatta yaşamsal ve zihinsel döngülerin bilincinde ise her dönemecinde kendisini doğurur. Bi' sonraki felsefi kitabımız Descartes'ın İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar adlı kitabı olacağını umuyorum.

Not: Eser Eudemos'a Etik ve Nikomakhos'a Etik olarak ayrılıyor.