Ultra Teknolojik, 6'ıncı Nesil Savaş Uçağı: Team Tempest Project

Birleşik Krallık tarafından, hava harbini değiştirecek mükemmel bir mühendislik projesi olan, Team Tempest 6. nesil savaş uçağı, geleceğin harp kurallarını da değiştirmeye geliyor diyebilirim.

Çok ileri elektronik aviyonik ve hava-hava, hava-yer harbinde, çok ileri teknolojiler ve mühimmatlar var. Her uçak teknolojisi Bencem de yazdığım gibi, ana ağırlığım güç grubu ve 6.nesil Turbofan motor teknolojinin temeli olan, Adaptive Versatile Motor Technology (ADVENT) ya da Adaptif Çok Yönlü Motor Teknolojisi olacak.

Team Tempest ADVENT 6. Nesil Turbofan motor

Rolls-Royce ve GE Aviation, ADVENT Turbofan motor projelerini, dünyaya duyuralı aslında 14 yıl oldu(2007).

Birleşik Devletler Hava Kuvvetleri tarafından yürütülen, uçak motoru geliştirme projesiydi. Variable Bypass Rate ya da Değişken Bypass Oranlı Turbofan motorları artık günümüzün ve geleceğin itki teknoloji olacaktır.

F-22 Raptor, Pratt & Whitney 5. nesil F119-PW-100 Turbofan motorunda, bu teknolojinin izlerini gördük.

Turbofan motor, temel ve basit çalışma prensibi, soğuk bölüm(Cold Section) hava girişiyle içeri alır (Intake of air), içinde sıkıştırır(Compression), sonra yanma odasında (Combustion) yakıtı yakar ve içerde oluşan bu gücü bypass ederek, egzozundaki nozzle'dan dışarı atarak itki oluşturur.

5. Nesil Turbofan motorunun üstünlüğü ve üretim zorluğu, sıcak bölüm (Hot Section) yukarda yazdığım dışarı atılan gücü ve sıcaklığı, Stealth yani çok düşük radar izi bırakması gerektiğinden dolayıdır. Bu üstün taktik özellik, 6. Nesil'de doğal olarak devam edecek.

Tempest uçağının, Turbofan motorundaki teknoloji devrimi, Türbin motorunun içinde tamamen gömülü bir elektrikli Marş jeneratörü (Starter Generator) içermesi ve doğrudan motora, büyük miktarlarda elektrik gücü sağlanması ve daha güçlü bir Turbofan motor oluşturulması hedefleniyor. İşte bu nokta bir devrimdir diyebilirim.

Tempest, Turbofan motorun altına entegre edilmiş, bir dişli kutusu aracılığıyla güç üretiyor. Bu jeneratörü çalıştırıyor ve motordaki dinamik mekanizma, uçağın gerekli enerjiye ekleniyor.

Turbofan motorunun altına entegre edilmiş, gömülü elektrikli Marş jeneratörü, gücü birinden diğerine aktararak, 2 tane spools üzerine entegre edilmiş, 2 elektrik jeneratörü düşünülmüş ve bu aslında içerdeki, gücün daha stabil olması açısından ve güç aktarımı açısından, gerçekten harika düşünülmüş mühendislik diyebilirim. Ayriyeten böyle daha verimli, daha uzun çalışma saatleri verebilecek Turbofan olacaktır

Bunun dışında, bu motora üretilen enerjiyi, dinamik bataryalar aracılığıyla depolama yapabiliyor. Bu üretilen enerji, Yapay zekalı(AI) Algoritmasıyla makine öğrenmesi aracılığı ile enerji talebinin, nasıl ele alınacağına ilişkin gerçek zamanlı kararlar veren algoritmalarla, güç ağını yönetmek için akıllı bir güç ve motor kontrol sistemi bulunuyor.

Son olarak, entegre ısı yönetim sistemi ve dinamik kendini itkiye göre ayarlayan egzoz yeniden ısıtma sistemi ile, daha aerodinamik olarak optimize edilmiş fan kısmı da eklenmiş. Yani bu motor tamamen mekatronik mühendislik eseri ve Yapay zekalı, elektrikli Marş jeneratörü entegre edilmiş, yüksek bir mühendislik olacak. Bunun adı mühendislik devrimidir, başka bir şey diyemiyorum!

Team Tempest uçağının, Yapay zeka ile pilotun hava-hava harbinde, it dalaşı sırasında kokpitinden, G kuvvetine göre algoritmalara sahip olması planlanıyor. Bu Bence, pilota çok önemli avantajlar kazandıracaktır.

Bunun dışında, Yapay zeka algoritmaları olması, hedef tanımlama, hedefe kilitlenme ve hangi akıllı mühimmatın seçilmesi konusunda da, pilota destek vermesi açısından da önemli bir kuvvet çarpanı.

Elektronik aviyonikleri Yapay zeka barındırması, çok fonksiyonlu görev bilgisayarının olması dışında tabi ki çok ileri, çok fonksiyonlu gelişmiş Aktif faz dizinli AESA radarının olması da, Team Tempest uçağının hedef takip, tespit ve ateş altına alması konusunda üstün özellikler kazandırıyor.

Team Tempest'in ama LANCA adındaki, insansız hava araçlarıyla birlikte harp yeteneğinin olması, Lanca ile insansız hava araçları kendi içlerindeki mimaride ve komutlanan mimaride harp icra edebilmek özellikleri bulunuyor.

LANCA elektronik harp yeteneği, akıllı mühimmatlar taşıma veya sürü halinde düşman hava ve kara hedeflerine doğru Team Tempest uçağından, uçan komuta kontrol sistemi gibi kontrol edilmesi çok üstün stratejik bir üstünlük olur diye düşünüyorum.

LANCA, çok kritik hava sahalarına girip hava savunma sistemlerine ve düşman hava uçaklarına karşı elektronik veya hava-hava, hava-yer mühimmatlarıyla, Team Tempesti tek başına filo gibi uçurmasını sağlayabilir. Düşman hava savunma sistemlerinin, algoritmalarını radar izlemelerini ve frekanslarını karıştırabilir veya çoklu sahte hedefler olarak da kullanılabilir.

Team Tempest, akıllı seyir füzeleri atabilme kabiliyetine sahip olacak. Bu mühimmatları, pilot kokpitinden komuta edebilecek, hedef güncelleyebilecek ve görüş içi ve dışı düşman unsurlarını ateş altına alabilecek. MBDA ile ortak geliştirilecek olan bu akıllı mühimmatlar, en etkili ismi, 320 km menzilli Meteor hava-hava füzesinin en gelişmiş versiyonu olacak diye düşünüyorum.

Team Tempest gerçekten, elektronik aviyonik, çok rollü avcı uçağı ve yeni tip Turbofan motoruyla sıra dışı bir 6. nesil savaş uçağına benziyor.

Team Tempest, Joint Strike Fighter yani ortak savaş uçağı, çok uluslu bir program olduğu için, Türkiye'nin MMU-TF-X savaş uçağında, BEA Systems'ın olduğunu ve Team Tempest'in ana yüklenicilerinden olan BAE Systems ile ortak çalışmasında, Team Tempest ile de devam edebilir.

Bunlar kişisel görüşlerim tabi ki, ama dost-düşman tanıma sistemi IFF kodlarıyla ve Aselsan yapımı görev bilgisayarı gibi çok kritik elektronik aviyonikleri milli olarak yapmak kaydıyla, Türkiye'nin Team Tempest projesine ortak olmasının, geleceğin hava harbi yeteneği açısından önemli olduğunu düşünerek, bu Bence'mi bitiriyorum.

• Eurofighter Typhoon, Türkiye'nin Savaş Uçağı İhtiyacına Alternatif Olabilir mi?
• Atak-2 Projesi ve TEİ TS-3000 Turboshaft Motor Teknolojisi
• F-22 Raptor Savaş Uçağı (Advanced Engineering Exciting Technology)