Öğreniyoruz: Çeşitli Tanrı Tasavvurları

Merhaba. Din felsefesi konularından bugün tanrı tasavvurlarını konu aldım. Sadece sıkmadan özet ve genel bir tanıtım yapmak istedim. Detayını kendiniz araştırabilirsiniz, teşekkürler.

Deizm

Rönesans ve reform hareketleri, coğrafi keşifler Deizme zemin hazırlamıştır. Yeni topraklara ayak basan batılılar " demek ki Hristiyanlık yegane din değilmiş, başka inanca sahip olanlar da varmış" şeklinde sorular ortaya koymuştur.

Reform ve Rönesans bakımından ise kilisenin her alandaki etkisi sorgulanmaya başlanıyor ve bilimin gelişmesiyle de sorgulamalar artıyor. Örneğin kilise dünyanın merkez olduğunu söylerken, Kopernik güneş merkezde diyor.

Özetle bilim adamları, filozoflar kiliseyi ve kilisenin temsil ettiği inancı reddediyor ve kilisenin baskısından kurtulmak istiyor. Yani bu inancın doğuşu İslam ile değil Hristiyanlık ile doğrudan alakalıdır. Sanayileşme ile insanlar makineyi ve işleyişini tanıdıktan sonra bunu alem işleyişi ile bağdaştırıp, bir yapan ustası olduğunu ancak makinenin işleyişine müdahil olmadığına kanaat getiriyorlar. Böylelikle bu inanç sistemi ortaya çıkmış oluyor.

Panteizm

Bu inanç sisteminin sloganı "Her şey tanrıdır."

Her şey tanrıdır demek, var olan her şey tanrının yansımasıdır demek oluyor. Yani tanrı alemin içindedir ve her şey tanrısal bir mahiyet taşır. Bu inancı en çok uzak doğu dinlerinde görebiliriz. Yani bu inançta tanrısal özellik her insanın içinde vardır. Tanrının yaratması, ondan taşmasıdır zorunludur. Hatta bazılarına göre tanrı ölümsüz bir ruh olarak kabul edilir, fiziksel bedeni yok olunca ruh beden değiştirir derler.

Panenteizm

Panteizm ve deizmin anlayışına karşı olarak ortaya çıkmıştır. Deizm tanrıyı her şeyin dışına iterken, panteizm ise tanrıyı her şeyin içine sokuyordu. Burada ise çift kutuplu tanrı anlayışı vardır.

Yani tanrı yaratma yönüyle aşkın kimsenin erişemeyeceği en yüce varlık olarak kabul ediilirken aynı zaman da insanlarla beraber hala öğrenmeye devam eden, mutlak bir ilme sahip olmayan varlıktır. Yani hem bir yönden mükemmel olarak kabul edilirken, bir yönden de insanlarla eşit derecede görülmektedir. Bunlara göre tanrı özgürdür ve her şeyi bilmesi mümkün değildir. Ancak biz yaptığımızda görür ve bizimle beraber öğrenir ancak mutlak yaratıcıdır derler.

Panteizmde olduğu gibi insan tanrısal özelliklere sahip değildir ancak özgür bir varlıktır. Tanrı var olduğu sürece alem de var olacaktır ve alem de sonsuz görüşünü savunurlar.

Agnostisizm

Biz ne tanrının var oluğunu ne de yok olduğunu bilemeyiz. Sınırlı aklımızla bunu kesin bir şekilde bilemeyiz derler ve bütün tanrı tasavvurlarını reddederler. Bunları da üçe ayırabiliriz.

1- Zayıf Agnostisizm: Tanrın'ın varlığı ya da yokluğu hakkında ne olumlu ne de olumsuz bir tavır takınmamaktadırlar. En yaygın çeşit budur.

2- Ilımlı Agnostisizm: İnsan aklının metafizik bir varlığa inanmak ya da inanmamak için yeterli ve makul akli temellendirmelerde bulunamayacağına inanırlar.

3- Katı Agnostisizm: Yeterli akli gerekçeler olmadan tanrının varlığına inanmanın ya da inanmamanın yanlış olduğunu düşünmektedirler. Ancak ateizme kayma ihtimali yüksektir.

Materyalizm (Naturalizm)

Burada doğrudan tanrının varlığı yadsınıyor, reddediliyor. Bütün anlam ve fonksiyonlar tanrı yerine maddeye yükleniyor. Yani temel düşünce var olan her şey maddeden ortaya çıkmıştır. Madde sonsuzdur, her daim vardı ve her şey zaman içinde maddenin form değiştirmesinden, maddi varlıkların birbiri ile ilişkisinden ortaya çıkmıştır diye düşünürler.

Din, peygamber, vahiy yerine bilim vardır ve katı bir akılcılık bu inanç sisteminde hakimdir.

Daha sayılabilecek pek çok tanrı tasavvuru vardır ancak sizleri sıkmamak için bu yazımda bu kadarı ile özet bir bilgi vermeye çalıştım. Düzenli olarak yazı yazmayı düşünüyorum, teşekkürler.