Dünden Bugüne Kahve!

Selam KScanlar! Herkese keyifli pazarlar!

Pazar pazar evde otururken ve canım çılgınlar gibi kahve çekmişken kafamda çok harika bir yazı dizi belirdi!

Konu mu? Konu kahve! Hepimizin çılgınlar gibi tükettiği, hem içindeki kafeinle ve lezzetiyle günümüzü güzelleştiren, hem de kokusuyla mest eden harika içecek hakkında!

Bence Dizisi Sizlerle!

Oturup biraz düşündüm ve bunun ardından tek bir bence yerine bi bence dizisi yazmak istedim. Bugünkü bencede Dünden Bugüne Kahve başlığıyla kahvenin tarihini paylaşmak istiyorum sizinle. Bir sonraki Pazar günü tükettiğimiz Kahveler ve Çeşitlerini, ondan sonraki pazar gününde de Kahvenin Faydaları ve Kahve Hakkında İlginç Bilgileri paylaşacağım sizinle!

İçiyoruz İşte... Tarihinin Ne Önemi Var?

Kimi insanlar vardır sadece tüketmek veya gezmek görmekle yetinir. Kimi insanlar da bununla yetinmeyip, ayrıntıları ve güzel nüansları sever ve öğrenmek ister. Bundan dolayı da tüketip, gezip görürken aynı zamanda çeşitli detayları öğrenmek ister. Mesela tarihini...

Bazen kokusunu ve aromasını içime çeke çeke keyifle kahvemi yudumlarken, kahveyi keşfeden insana güzel dileklerimi yollamadan edemiyorum. Peki siz hiç merak ettiniz mi kahvenin tarihini? Aslında yeryüzünde yetişen bir sürü bitkiden biri olan kahvenin nasıl bulunduğunu? Seneler süren bir sürecin ardından, sıradan bir bitki çekirdeğinin bugün en fazla ticareti yapılan ürünlerden biri haline geldiğini?

Hazır mısınız? Hadi yıllar süren ve Dünya'nın dört bi yanına uğrayacağımız keyifli serüvende bana eşlik edin o halde!

Kahvenin Anavatanı ve Dans Eden Keçiler

Kahve deyip, kahve içip duruyoruz ama kahvenin anavatanı neresi? Birazcık meraklı bir tipseniz kahvenin anavatanının Etiyopya olduğunu muhtemelen duymuşsunuzdur. E peki, fazlası?

Önce zaman makinesine atlayıp beraber, ta altıncı yüzyıla gidiyoruz. Mekan ise Etiyopya'nın Kaffa adındaki bölgesi. Afrika'nın ekvatora yakın bu bölgesinde, kavurucu sıcağın altında tropik bitki örtüsünün eşlik ettiği bu bölgede uzaktan Kaldi'yi gözlüyoruz. Kaldi o bölgede büyümüş bir keçi çobanı. Ve hikayemizin aslında aktörü sayılabilecek arkadaş. Neden sayılabilecek? Çünkü asıl aktör ve aktrislerimiz keçiler. Evet evet, bildiğimiz keçiler. Aslında aktör Kaldi ama, asıl önemli rolde keçiler var.

Aa, ne münasebet? Saçmalamıyorum, müsaade ederseniz hemen anlatıyorum. Kaldi birgün keçilerini otlatırken bazı keçilerinin aşırı enerjik bir şekilde, hatta danseder gibi hareket ettiğini farkeder. Şaşkındır pek tabii. Düşünsenize, danseden keçiler gören Etiyopyalı bir keçi çobanı. Keçilerini daha dikkatli bir şekilde gözlemlediğinde de şunu farkeder: Keçilerini otlattığı yerde parlak kırmızı meyveler mevcuttur ve o kırmızı meyveleri tüketen keçileri aşırı enerjik bir hale gelmektedir.

E durur mu Kaldi? Kendi de o meyveden bir miktar alır ve çiğner. Kaldi bir anda keçileriyle beraber kolkola girip de halay çekmeye bi başladı yoksa? Hadi ama, Etiyopya'dayız; tabii ki hayır! Ama bu meyveyi tükettiği günlerde kendini daha enerjik hissetmekle beraber gece de daha az uykunun kendisine yettiğini farkeder.

Bunun ardından topladığı meyvelerle beraber en yakın tapınağa koşar. Bu bilgileri paylaşmasının ardından tapınaktaki baş keşiş meyveyi "şeytan icadı" olarak nitelendirir ve Kaldi'nin getirdiği meyvelerin yakılmasını emreder. O sırada meyvelerin geri kalanını bulup da hepsini yakmak var mıydı aklında bilemem ama meyveler yanmaya devam ederken, bir süre sonra oda kahvenin harika aroması ile dolar ve tapınaktaki herkesi kendinden geçirir. Olay bu kadarla da bitmez. Sonra bu harika aromayı kaybetmemek için, yakılan meyveleri sıcak suya atarak buharıyla bu aromayı ortaya çıkarmaya çalışırlar. O sırada muhtemelen sivri zekalının biri de Kaldi'nin dediklerini de dusunmus olacak ki, o sıcak suyu içer ve keşişler bu sayede hem daha enerjik olup, hem daha odaklı kalabilip hem de uzun Etiyopya gecelerinde eskisi kadar uyumaya ihtiyaçlarının olmadığını keşfederler.

Her ne kadar hikayenin doğruluğu tartışılır olsa da, bir şekilde kahve keşfedilir işte. Ve sonra ünü çevre bölgelere ve ülkelere yayılmaya başlar.

Kahve'nin sonraki durağına geçmeden önce, Kaldi ve keçiler hala birçok yerdeki kahve üreticilerinin adlarında ve kahve dükkanlarında anılmaktadır.

Şimdi Sırada Mocha Var

Tarihi kaynaklara bakıldığında, bir sonraki durağın Mocha olduğu görülmektedir. Tanıdık geldi değil mi Mocha? Bugün çikolatalı kahveyi tanımlamak için kullanılan Mocha aslında Yemen'e bağlı bir şehir ve kahvenin bir sonraki durağı.

Kahvenin artan popülerliği ile birlikte, Arap Yarımadası'nda kahvenin diğer bir adı da Mocha olur. Kahve, Yemen topraklarını da sever ve o dönem Yemen'de çok fazla yetiştirilmesi sayesinde Arap Yarımadası'nın yanısıra Mısır, İran ve Türkiye coğrafyasında da çok popülerleşir. Kahve için Arap Şarabı diğer bi lakap olur, ve Bilgelik Okulu adı kullanılarak bir sürü kahve evi açılır Arap Yarımadası'nda. Bılgelik Okulları ise insanların sosyalleştiği, toplumsal bilgilerin alışverişinin yapıldığı bir cazibe merkezi haline gelir.

İlerleyen yıllarda uyarıcı etkisi nedeniyle, hemen hemen kullanıldığı tüm coğrafyalarda yasaklanan kahve, insanların ayaklanması nedeniyle tekrar serbest hale geldi.

Arap Tekelinden Kurtuluş

O dönemlerde üretim açısından arap tekeli haline gelen kahve, Osmanlı'da da oldukça yaygın hale gelir. Anadolu coğrafyasında çok farklı kahve demleme ve pişirme yolları geliştirilir. Kahve aroması Anadolu'da da yayılmaya devam eder ve Kanuni Sultan Süleyman döneminde İstanbul'da ilk kahve evi açılır.

O dönemde kahvenin başkenti Yemen bolgesidir ve orada kahve yetiştiren topluluklar kahveyi kendi ellerinde tutmak için canla başla mücadele etseler de 1670 yılında Mekke'ye hacca gelen Baba Budan bir şekilde Yemen'den kahve tohumlarını kaçırır ve Hındistan da kahve ile tanışır. Yemen ve Etiyopya coğrafyasına yakın iklimde olan Hindistan'ı da sever kahve. Bugün hala en büyük sekizinci kahve üreticisi Hindistan'dır.

Benzer tarihlerde sömürge coğrafyasında aktif olan Hollanda kendi topraklarında defalarca kez kahve yetiştirme girişiminde başarısız olsa da nihayetinde Endonezya'nın Java bölgesinde denediklerinde başarıya ulaşırlar. Hatta bugün en popüler yazılım dillerinden biri olan Java dilinin logosu kahve olmakla birlikte, çekirdek anlamına gelen Bean, teknik anlamda da kullanılan bir tabirdir.

Java'nın ardından, yakın coğrafyalar olan Sumatra ve Celebes de kahve ile tanışır. Hatta, evde sürekli demlediğim kahve, -reklam yapmamak adına adını vermeyeceğim- ünlü bir üreticinin Sumatra'sıdır.

Asya kıtasında hızlı bir şekilde yayılmaya devam eden kahve 1570 yılında Venedik'e de gelir. Ve hatta, 1615 yılında Papa Clement VIII tarafından vaftiz edilen kahve bir hristiyan içeceği haline gelir.

Avrupa'da da dalga dalga yayılan kahve ile beraber, kahve kulüpleri kurulur. Arabistan'daki Bilgelik Okulları'na benzer sekilde farklı isimlerle farklı kahve evleri açıldı Avrupa'da. İngiltere coğrafyası'nda nispeten daha popülerleşen kahve ile beraber, İngiltere'de açılan kahvehaneler İngiliz erkeklerinin uğrak mekanı oldu. 1674 yılında, hayatları iş, bar ve kahvehane üçgeninde geçen İngiliz erkeklerini evlerine döndürmek amacıyla toplanan kadınlar bir imza kampanyası(Women’s Petition Against Coffee) bile başlattılar.

Kahve Üretim Lideri Ülke: Brezilya

Fransız Donanması'nda kaptanlık yapan Gabriel Mathieu de Clieu -nedeni tam bilinmemekle birlikte- yanına aldığı kahve fideleri ile birlikte Karayipler'de doğru yol alır. Amacı coğrafi olarak kahve için harika bir iklime sahip olan Karayipler'de bir kahve fabrikası kurarak zengin olmaktır. Atlantik Okyanusu'ndaki uzun yolculuğunun ardından kahve fideleriyle beraber Karayipler'e varan Clieu, fidelerini diker ve ilerleyen yıllarda kahve mucizesi tüm çevre ülkelere, ardından da Francisco de Melo Palheta'nın getirdiği fidelerle beraber Brezilya'ya yayıldı. 1850li yıllarda pazardaki liderliği elde eden Brezilya hala en büyük kahve üretici ülkedir.

Ve Son Durak: Amerika

1700'lü yılların sonunda Amerikan Devrimi devam ederken, İngilizler geleneksel içeceklerinden biri olan çayı Amerika'ya yüksek miktarda ihraç etmek için kolları sıvar. Çay vergilerini protesto etmek amacında olan bir gup vatansever, Boston'da demir atmış İngiliz gemilerini gece vakti basarak, gemilerdeki tüm çayı okyanusa atarlar. Bu olayla birlikte, çay şansını kaybeder ve Amerika Birleşik Devletleri zamanla en büyük kahve tüketicisi haline gelir.

İki Önemli Kahve Devrimi

1901 yılına kadar kullanılan teknikler daha basit ve hızlı olmayan demleme yöntemleriydi. O yıl içerisinde Italyan Luigi Bezzera ilk espresso makinesini icat eder. Bu patenti 1905 yılında satın alan Desiderio Pavoni daha da geliştirerek günümüz espresso makinelerine en yakın ilk prototipi üretir. Bu sayede artık pişirme, demleme gibi yöntemlerdeki süreler minimize edilmiş ve kahve de anlık şekilde kullanıma hazır hale getirilebilmiş olur.

Hollandalı Alfred Peet, ailesi ile beraber yaptığı kahve kavurma işini Amerikan rüyası ile birleştirmek üzere Seattle'a gelir. Ve şu malum kahve şirketi ilk kez kurulmuş olur. Bu sayede, kavrulmuş kahve çekirdekleri ilk kez toplumun rahatça ulaşabileceği bir şekilde satılmaya başlanır. İlk başlarda sadece kavrulmuş çekirdek satan Peet, kahve demleme makinesi satıcısı olan Howard Schultz'un ekibe katılmasıyla birlikte, Schultz'un espresso satma fikrini ütopik bulur ve kavrulmuş kahve çekirdeği satmaya odaklanmak ister. Ardından, 1984'te Schultz espresso satmak üzere kendi şirketini kurmak üzere ekipten ayrılır. Avrupa'da edindiği başarının ardından Peet ve şirketini satın alarak o malum markayı ilk kez dünya çapında bir yere taşır.

Evet arkadaşlar, bu bence ile kahvenin kendisi kadar gözalıcı macerasını beraber keşfettik. Bana eşlik ettiğiniz için teşekkür ederim!

Bu bencenin devamı niteliğinde olacak diğer kahve bencelerinde görüşmek üzere!

Pazartesiniz şimdiden sendromsuz ve bol kahveli olsun!

Hoşça kalın!