İnsanlığın Karanlık Yüzü: Marina Abramovic ve "RHTHM 0 Gösterisi" İle Meydana Çıkan İçimizdeki Kötülük

İyi ve kötü arasındaki fark. İyi insan hangi noktada kötü olabilir. Kötülüğün sınırları nereye kadar gidebilir? Bu soru yıllar, hatta yüzyıllar boyu süregelen bir tartışmanın konusudur. Dünyanın en ünlü modern sanat performans ustası Marina Abromovic yıllar önce öyle bir gösteriye imza attı ki kendi bile bu noktalara gelebileceğini bilmiyordu. Ve o gösteride, o gün yaşananlar insanlık tarihine kara bir leke olarak geçti.

Kendinizi sorgulamanıza neden olacak dakikalar başlasın o zaman.

Olay aslında çok basit bir kadın var ve karşınızda 6 saat boyunca hareketsiz duruyor. Önünüzde iki tane masa var. Birisinde silah, birisinde pasta olan bir masa. Acaba siz ne yapardınız? O kadın oradan 6 saat sonra oradan pasta yiyerek mi ayrılırdı, yoksa kafasına mermi yiyerek mi? İşte bu ince çizgide gidip gelen insan oğlunun beyni bu hikayede sanırım silahı seçti.

Gösterinin adı "RHTHM 0"

1979 yılında o zamanlar pek de tanınmamış performans sanatçısı Marina Abramovic, belki de dünyadaki gösteri sanatları tarihinin en unutulmaz, en konuşulan ve belki de en korkunç gösterilerinden birini gerçekleştirdi. RHYTHM 0 adını verdiği bu gösteride yaptığı şey aslında çok basitti. Olduğu yerde sabit durmak, bunun yanı sıra gösteriyi izlemeye gelenlerin seçimine bırakılmış şekilde bir masa üzerinde birçok farklı eşya ve materyal yerleştirdi.

Masanın üstünde silah ve gül

Bu masada çiçekten çikolatalı keke, zincirden bıçağa kadar her türlü rastgele eşya bulunuyordu. Hatta masada bir mermi ve bir silah bile mevcuttu. Yani ziyaretçilerin iyi ile kötü arasında seçim şansları vardı. Bu objeleri ziyaretçiler istedikleri gibi kullanabileceklerdi. Tüm gösteri boyunca kadın tıpkı cansız bir obje gibi pasif kalacaktı. Amacı aslında kendini yaşayan bir sanat eseri olarak empoze etmekti. Ancak 6 saat sürecek bu performans denemesinin hayatının en korkunç günü olacağından habersizdi. İlk başlarda izleyiciler oldukça nazik ve iyi niyetliydi. Kimisi masadaki gülleri kadının eline veriyor, kimi ona kek yediriyor, bazıları ise saçını okşuyor, onunla tokalaşıyordu.

Hareketsiz kadına önce gül veren insanlar tokat atmaya başladı

Ancak aradan zaman geçtikçe ve performans uzadıkça işin rengi değişmeye başladı. İlk olarak izleyicilerden biri kadına hafif bir tokat attı. Abramovic'in gerçekten de hiçbir reaksiyon vermediğini fark eden topluluktan bazıları, kadına daha sert bir şekilde vurmaya başladı. Az önce kadının elini sıkan, ona gül uzatan insanlar, karşılarında gerçekten savunmasız birinin olduğunu kavramaya başladıklarında şiddet eğilimi göstermeye başladılar.

Ancak olaylar bununla da sınırlı kalmadı. Kalabalıktan bir kişi silahı alıp kadının alnına dayadı. Daha sonra kadının eline vererek kadının boynuna dayayacağı şekilde yerleştirdi. Bazıları kalemlerle kadının alnına, boynuna, yazılar yazmaya başladılar. Bunların ardından cinsel tacizler başladı. Bazıları kadının kalçalarını, göğüslerini sıkıştırıyor, kimileri öpüyor, kimileri de yalayarak tükürüyordu. Sonunda kalabalık kadının üzerindekileri makaslarla parçalayarak onu çırılçıplak bıraktı.

İnsanlar birbirinden cesaret alarak içindeki kötülüğü çıkarmış ve kadını bıçaklamaya başlamışlardı.

Ancak bununla da yetinmediler. Kalabalıktan biri kadının karnını bıçakla çizdi. Ve diğeri de bundan cesaret alarak bunu takip etti ve önce çiziklerle başlayan olay kadını belli yerlerinden bıçaklamaya kadar gitti. Boyun kısmına çizik atarak kanamasını sağladıktan sonra burada kan emenler bile oldu.

Bunun ardından kadını sağa sola cansız manken gibi taşıdılar. Bu esnada defalarca taciz ettikleri kadına kalabalıktan bir adam masa üstüne yatırıp tecavüz etmeye çalıştı. Sonrasında sağduyulu birkaç kişinin önlemesiyle kalabalık bu fikirden vazgeçti. Ve kadının çıplak fotoğraflarını çekmeye ve bazılarını da eline tutuşturmaya başladılar.

Şiddetin dozu artıyor, kadını savunmasız bir obje gören insanlar boynuna silah dayıyordu

Bu esnada kadın gözyaşları içindeydi. Ancak kalabalık onu bir obje olarak değerlendirme konusunda ısrarcıydı. Vahşileşen çoğunluğa rağmen kalabalık içinde bulunan bir grup insan bu durumdan rahatsızlık duymaya başladı. Ancak cesaret edip bir eylemde bulunamadılar. Ta ki kalabalıktan çıkan bir kadın Abromovic'in gözyaşlarını silip ona sarılana kadar.

Tüm kötülük bir kadının cesaretiyle bitti

Kadının peşi sıra sanatçıya yapılanlardan rahatsız olan azınlıktan bir grup, onu adeta bir koruma çemberine alarak kıyafetlerini geri giydirdi. Boynundaki yarayı kapattı. Vücudunun kanayan diğer yaralarını bantladı. Ve kadına sigara ikram ettiler.

Bir performans sanatçısından daha çok toplumsal bir deneye dönen bu olay, çoğunluğun birbirinden cesaret alarak içindeki kötülüğü kolayca ortaya çıkarabilmesine karşın, bu durumdan rahatsız olan iyi niyetli kişilerin aynı dayanışma cesaretini gösterememesinin nelere sebep olduğunu gözler önüne seriyordu.

İyilik ve kötülük

6 saat sonunda performans sona erdiğinde ve Abromovic tekrar hareket etmeye başladığında kalabalık da korkunç biriyle yüzleşmiş gibi oradan kaçıştı.

Az önce çekinmeden işkence yaptıkları kişinin tekrar bir birey formu kazanarak hareket etmesi, kalabalığı dehşete düşürmüştü.

Pek çok sosyoloğun yıllarca araştırmalar sonucu ulaştığı noktaya ünlü performans sanatçısı 6 saatlik gösterinin sonunda ve hayatının en korkunç gününü yaşayarak ulaşmıştı.

İçindeki kötülüğü birilerinden cesaret alarak ortaya çıkaran insanlar ve onları durdurmak için iyi insanların cesaretli davranmaması sonucu çıkan korkunç sonuç.

İyilikle ve iyi insan olarak kalın