Spor Psikolojisi ve Kavramları

Spor Psikolojisi Kavramı

Öncelikle spor psikolojisi ve zihinsel antrenman kavramlarından bahsedelim. Daha sonra sporda kaygı, stres ve saldırganlık gibi konular üzerinde duracağız. Spor psikolojisinin kavramsal olarak kullanılması antik dönemlere kadar uzanmaktadır. Örneğin eski Yunan ve Asya kültüründe akıl ve vücut arasındaki içsel ilişkinin hem performansı hem de kişisel gelişimi etkilediği düşüncesi hep hakim olmuştur. Bununla birlikte spor psikolojisi, spor biliminin en genç bilim dalıdır. Spor Psikolojisi uzmanları, fiziksel aktivite içinde yer alan motivasyon, kişilik, stres, saldırganlık ve liderlik gibi birçok farklı konuyu incelemektedir. Sporcular performansları konusunda sürekli olarak daha yüksek düzeyde beklenti oluşmasından dolayı, kendilerini aşırı baskı altında hissetmektedirler. İnsanı oluşturan ruhsal ve bedensel bütünlük nedeniyle bu baskının yarattığı stresten kurtulmanın ve her şeye rağmen belirli düzeyde performans yükselmesi sağlamanın tek yolu spor psikolojisidir. Spor Psikolojisi, fiziksel aktiviteye katılanların ve sporcuların bireysel olarak gelişim ve performanslarını artırmak için spor ve egzersiz alanında uygulanabilen psikolojik kuramların belirlenmesini ve uygulama çalışmalarını kapsayan bilimsel bir alan olarak tanımlanır. Bu tanımdan hareketle spor psikolojisi uygulamalarını iki ana grupta toplamak mümkündür. Bunlardan birincisi performans yükseltici spor psikolojisi, ikincisi ise performansı engelleyen psikolojik faktörlerin giderilmesidir.

Zihinsel Antrenman

Spor psikolojisi kavramını tanıdıktan sonra şimdi de zihinsel antrenman kavramı üzerinde duralım. Herhangi bir uygulama çalışması yapmadan, sadece planlı ve yoğun bir şekilde hayal ederek, yani zihinde canlandırarak yeni bir hareketin öğrenilmesi veya zaten bilinen bir hareketin mükemmelleştirilmesi sürecine zihinsel antrenman denir. Hareketi hayal etmek, gerçekleşme şekline göre antrenman üçe ayrılır.

Kendi Kendine Konuşma Antrenmanı

Bunlardan ilki olan kendi kendine konuşma antrenmanı, sporcunun belirli bir hareketin nasıl yapılması gerektiği konusunda kendi kendine emirler vermesidir. Kendi kendine konuşarak hareketin seyrini gözden geçirir ve buradan da örneğin daha süratli koşmalıyım, daha uzağa atlamalıyım gibi sonuçlar çıkarır.

Gizli Algı Antrenmanı

Bir sonraki zihinsel antrenman gizli algı antrenmanı, bu antrenman türünde sporcu, belli bir hareketi yapan başka bir kişinin kendisini seyrettiğini hayal eder. Seyredilen kişi genellikle model alınan kişidir. Model alarak öğrenme sürecinde etkili olan zihinsel faktörler, özellikle de dikkat ve hafıza süreçleri bu antrenman şeklinin başarısında büyük önem taşır.

Kendini Hayal Etme

Son zihinsel antrenman türü olan kendini hayal etme antrenmanında ise sporcu belli bir hareketi kendisine nasıl yaptığını, bu hareketi daha önce yaparken edinmiş olduğu bilgi ve tecrübeleri de dikkate alarak hayal eder.

Kaygı

Hepimiz gerek sınavlardan önce gerekse de kendi iç hayatımızın çeşitli alanlarında farklı nedenlerden dolayı kaygılı olmuşuzdur. Sporcular da müsabaka öncesi ve sırasında çeşitli kaygılar yaşarlar. Buradan hareketle öncelikle kaygı kavramının tanımını yapalım. Normalde korku duygusunu uyandırmayacak nitelikteki uyaranların bir takım tepkilere yol açma halidir. Kaygı, durumsal ve sürekli olmak üzere ikiye ayrılır.

Durumsal Kaygı

Çevresel nedenlerle ortaya çıkan tehlike ve tehdit durumunda bireyin gösterdiği karmaşık heyecan reaksiyonudur. Bu kaygı, yapı olarak geçicidir. Sürekli kaygı ise çevresel koşullardan bağımsız olarak bireyin huzursuzluk, endişe duyma ve yoğun heyecan reaksiyonlarında bulunma eğilimidir. Stres ise fiziki ve sosyal çevredeki uyumsuz koşullar nedeniyle bireyin bedensel ve psikolojik sınırların ötesinde harcadığı gayret olarak ifade edilebilir. Tanımdan çıkarabileceğimiz sonuç stresin hem fiziksel hem de psikolojik boyutları olduğudur. Bu noktada stresin nedenleri nedir sorusuna cevap aradığımızda birçok farklı faktörle karşılaşırız.

Stresin Nedenleri

Bireyler stres yaşadıklarından ötürü bunun nedenlerini ararlar ve genellikle çevrede kusur bulurlar. SHalbuki stres sürecini başlatan stres vericiler esas nedenidir. Sporcular sürekli olarak stres kaynağı yarayabildikleri gibi genellikle teknik direktör, yöneticiler ya da taraftarların üzerinde birçok birçok baskı kurduğunu dile getirebilirler. Ancak gerçekte strese sebep olan tek neden çevre değildir. Bizim çevremizi nasıl algıladığımız da sürekli neden olmaktadır.

Örneğin kalabalık bir stadyumda performans sergileyecek olan 2 sporcudan biri bu kalabalığı pozitif olarak algılarken diğer sporcu stres kaynağı olarak görebilir. Spor ortamında stres oluşturan farklı etkenler söz konusudur. Bunlardan birisi özgüvende azalmadır. Sporcunun çalışma ortamı ve çalışma koşulları da stres yaratıcısı olabilir. Yine antrenörlerin kullandığı yetersiz yöntemler, sporcu üzerinde strese neden olabilir. Sporcular bazı önemli müsabakalarda hata yapacağından korkarak stres oluşumuna neden olabilirler. Seyirci ve maçın skoru da önemli bir dışsal stres verici kaynaklardan biridir.

Stresle Başa Çıkma Yöntemleri

Stresle başa çıkmada 3 yöntem söz konusudur. Bunlar beden, zihin ve davranış aracılığı ile başa çıkma yollarıdır.

Beden Aracılığıyla Başa Çıkma Yöntemi

Gevşeme teknikleri, değişik beden egzersizleri ve beslenme biçimleri yer alır.

Zihin Aracılığıyla Başa Çıkma Yolları

Uyumsuzluğa ve gerilime neden olan faaliyetlerden uzak kalma, zihinsel düzenleme ve dönüşüm tekniklerini içerir.

Davranış Aracılığıyla Başa Çıkma Yolları

Son olarak davranış aracılığı ile stresle başa çıkmanın en etkin yolu A tipi davranış biçimlerinin değiştirilmesidir. Birçok insanın streslerini yönetmek için masaj yaptırdıkları, müzik dinledikleri, ılık duş aldıkları, gürültülü ortamlardan uzaklaşarak daha sakin yerlerde vakit geçirdikleri bilinmektedir.

Sporda Saldırganlık ve Çeşitleri

Bencemizde son olarak saldırganlık kavramından bahsedelim. Sporun insanları yakınlaştırıcı ve barışçı özelliklerinden söz edilmesine rağmen antrenörlerin, sporcuların ve seyircilerin bazıları saldırganlığı sportif performansın bir elemanı olarak kabul ederler. Gerçekte boks, buz hokeyi ve Amerikan futbolu gibi bazı spor branşları ele alındığında saldıırganlığın kabul edilebilir görüldüğü aşikârdır. Daha fazla sert oynanması için seyircinin kışkırtması ve yeterince sert oynanmadığı için oyundan çıkartılan sporcular olduğu da bir gerçektir. Sporda saldırganlık "Amaçlı Saldırganlık" ve "Kasti Saldırganlık" olmak üzere ikiye ayrılır.

Amaçlı Saldırganlık

Amaçlı saldırganlıkta şiddet bir amaca ulaşmak için uygulanır ancak sporcu amacına ulaşmak isterken başka bir sporcuyu istemeyerek yaralayabilir. Örneğin bir voleybolcu topu hızlı ve sert bir şekilde rakibinin üstüne vurarak topu çıkarmasını engellemek isteyebilir. Böyle bir hareket rakibinin yaralanmasına da neden olabilir. Bu amaçlı bir saldırganlıktır.

Kasti Saldırganlık

Bu saldırganlıkta ise rakibi yaralama ve sakatlama amacı vardır. Saldırganlık bir amaca yöneliktir, planlıdır ve düşmanlık içerir.

Bir bencemiz daha burada bitti. Spor psikolojisini konu alan çok önemli bir konuyu irdeledik. Umarız beğeni ve görüşlerinizi eksik etmezsiniz. Unutmayın, yorumlarınız unuttuklarımızı tamamlar.

Sevgiler.