Onlarca bilim adamı var ama kanser genetik hastalıkların neredeyse hiçbir tedavisi yok sebebi nedir?

Haklısınız fakat CRISPR teknolojisin iyi bir şey olmadığı kanatindeyim

Niye

Yapay bebekler ve en önemlisi biyolojik silahı olmaya çok müsait bir buluş değilmi Sizce

Evet orası öyle ama asıl sorun teknolojinin kendisinden ziyade bu teknolojiyi kontrol edecek küresel bir denetim mekanizmasının ve ortak bir ahlaki zeminin henüz kurulmamış olmasıdır insanlık olarak biyolojik kodumuzu değiştirme gücüne eriştik ama bu gücü yönetebilecek olgunluğa erişip erişmediğimiz hâlâ büyük bir soru işareti

Peki bu CRISPR nasıl bir teknoloji bir alet mi yoksa bir Bilgisayar ve laboratuvar ortamında yapılan bir şey mi tam bilemiyorum nasıl oluyor bu teknoloji ler

Şöyle söyleyeyim crispr aslında doğadan yani bakterilerin virüslere karşı geliştirdiği savunma mekanizmasından ödünç aldığımız moleküler bir makas sistemidir bunu ne bir fiziksel alet nede sadece bir bilgisayar yazılımı gibi düşünmelisin bu biyokimyasal bir süreçtir laboratuvar ortamında sentezlenen ve rehber rna adı verilen bir molekülün cas9 isimli bir proteinle birleşerek hücre içindeki dna diziliminde hedeflenen bölgeyi bulup orayı kesmesi prensibine dayanır bilgisayarlar burada sadece hangi gen bölgesinin kesileceğini tasarlamak ve analiz etmek için kullanılır asıl iş tüplerin içindeki bu moleküler etkileşimle gerçekleşir endişelerine gelince bilim dünyasında bu konu tam bir iki ucu sivri bıçak olarak görülüyor biyolojik silah potansiyeli ve genetik havuzun kalıcı olarak değiştirilmesi riski insanlığın önündeki en büyük etik sınavlardan biri yapay bebekler veya tasarım bebekler dediğimiz süreç genetik eşitsizliği cereyan ettirebilir ve evrimin doğal akışına müdahale ederek öngörülemez biyolojik sonuçlar doğurabilir ancak madalyonun diğer yüzündeyse tedavisi imkansız genetik hastalıkların kökten bitirilmesi ve tarımda iklim krizine dayanıklı ürünlerin geliştirilmesi gibi devrimsel faydalarda vâki yani crispr bir teknolojiden ziyade insanın yaşamın kodlarına erişmesini sağlayan çok güçlü bir anahtardır ve bu anahtarın refah kapısını mı yoksa kaosun kapısını mı açacağı tamamen onu kullanan elin niyetine bağlıdır

Peki bunu tasarlayanlar kimlerdir ben sadece iki kadın olaral gördüm yoksa başkalarıda var mıdır

Aynen jennifer doudna ve emmanuelle charpentier bu iki bilim kadını 2012 yılında bu mekanizmayı keşfedip moleküler düzeyde nasıl kontrol edilebileceğini gösterdikleri için 2020 yılında kimya nobel ödülünü kazandılar ancak bunu yapan başkalarıda var mesela francisco mojica isimli ispanyol bilim insanı bu sistemi ilk kez doğada fark eden ve crispr ismini veren kişidir ayrıca fatih akıncı gibi tanıdık bir isim olmasada feng zhang isimli araştırmacı bu sistemin insan hücrelerinde'de çalışabildiğini kanıtlayarak bu teknolojiyi tıbbi bir devrime dönüştüren kilit isimlerden biri olmuştur yani bu başarı iki kadının liderliğinde parlamış olsada arkasında pek çok laboratuvarın ve farklı ülkelerden araştırmacıların yıllar süren titiz çalışması yatar bu sistem tek bir kişinin icadı değil doğanın milyarlarca yıldır kullandığı bir mekanizmanın insanlık tarafından deşifre edilmesi sürecidir

Peki biraz fazla soru sordum özür dilerim ama böyle şeyleri merak ediyorum acaba CRISPR gerçekten kanser ve genetik hastalıklar ları gerçekten yok edebilir mi yeni hastalıklar vs çıkacağını düşünüyor musunuz ve böylr bir teknoloji varsa kanserden hala milyonlarcs kişinin ölme sebebi nedir neden tıp alanına, yayılmıyor

Ne demek hay hay bu ülkede senin gibi insanlar nadir bulunuyor bilime merakı olanları severim dinci yobazlardan geçilmiyor ülke malûmun sûaline gelecek olursakta crispr teknolojisi genetik dizilimleri bir makas gibi kesip onarma yeteneği sayesinde teorik olarak hem genetik hastalıkları hemde kanseri kökten çözme potansiyeline sahip ancak bu süreç sanıldığı kadar basit ilerlemiyor kanser tek bir hastalık değil hücrelerin kontrolsüz büyümesine neden olan binlerce farklı mutasyonun birleşimi olduğu için her hastaya özel müdahale gerektiriyor genetik makasın hedeflenen noktayı ıskalayıp yanlış genleri kesmesi yani hedef dışı etkiler yeni sağlık sorunlarına veya beklenmedik mutasyonlara yol açma riski taşıyor bu da yeni hastalıkların ortaya çıkabileceği endişesini haklı kılıyor milyonlarca kişinin hâlâ hayatını kaybetme sebebi ise bu teknolojinin henüz deneysel aşamada olması yüksek maliyeti ve etik tartışmalar nedeniyle yaygınlaşamamasıdır ayrıca insan vücudundaki milyarlarca hücrenin her birine bu değişikliği güvenli bir şekilde ulaştırmak mevcut tıp teknolojisi için hâlâ devasa bir mühendislik problemidir

Peki benim aklımda bir soru var ama hastanelerde radyoaktif birimleri var acaba gen ve kanser gibi hastalıkları daha kolay hale radyoaktif bir buluş olabilir mi ya da bir yani gen onarımı gibi

hastanelerde radyoaktif birimler var evet genellikle radyoterapi veya nükleer tıp bölümleri oluyor bunlar kanser tedavisinde çok kullanılıyor örneğin radyasyonla tümör hücrelerini hedef alıp dnalarını bozarak ölmelerini sağlıyor ama bu sağlıklı hücrelerede zarar verebiliyor o yüzden dikkatli dozlanıyor sorduğun gibi gen ve kanser hastalıklarını daha kolay hale getirecek radyoaktif bir buluş olabilir mi evet aslında mevcut çalışmalarda radyasyon terapisiyle gen terapisi kombinasyonları var örneğin gen terapisiyle tümör hücrelerini radyasyona daha hassas hâle getiriyorlar böylece tedavi daha etkili oluyor bir araştırmada gen terapisi radyasyonla birleştirildiğinde tümörlerde sinerjik etki yaratıyor ve başarı şansı artıyor gen onarımı kısmına gelince radyasyon doğrudan gen onarımı yapmıyor aksine dna kırıklarına neden olup hücre ölümünü tetikliyor ama genetik hastalıklarda veya kanserde gen düzeltme için crispr gibi teknolojiler kullanılıyor radyasyon ise daha çok tedaviyi destekleyici rol oynuyor mesela bazı çalışmalarda radyasyon genetik mutasyonları tetikleyerek bağışıklık sistemini güçlendiriyor veya kanser hücrelerini yok etmek için genetik immünoterapiyle birleştiriliyor
gelecekte belki radyasyon tabanlı yeni buluşlar çıkabilir örneğin radyasyonla hedefli gen düzeltme ama şu anki bilgiyle radyasyon daha çok yıkıcı bir araç tedavi için kontrollü kullanılıyor eğer genetik yatkınlık varsa radyasyon riskini artırabiliyor o yüzden doktorlar genetik testlerle hastayı değerlendiriyor kısaca radyasyon kanser savaşında güçlü bir silah ama gen onarımı için doğrudan değil destekleyici rol oynuyor

Peki acaba bunun iyileşme süreci nasıl oluyor genetik hastalığı olan biri bir anda iyileşip normal insan mı oluyor

O kadarını bilmiyorum

Bir tahminiz var mı peki

Şöyle söyleyeyim genetik bir hastalığın iyileşme süreci maalesef bir sihirli değnek değmiş gibi bir anda gerçekleşmez çünkü genetik kod dediğimiz şey vücudun her bir hücresinde kayıtlı olan devasa bir kütüphane gibidir eğer bu kütüphanedeki bir hata crispr gibi yöntemlerle düzeltilirse vücut bu yeni talimatları yavaş yavaş uygulamaya başlar yani hücreler bölündükçe ve yenilendikçe o hatalı kodun yerini sağlıklı olan alır bu süreçte kişinin bir anda normal olması yerine organ fonksiyonlarının kademeli olarak düzeldiğini görürüz örneğin bir kan hastalığında yeni ve sağlıklı kan hücreleri üretilmeye başladıkça hastanın hâlsizliği geçer ve vücut direnci artar ancak bazen o hatalı genin organlarda yarattığı kalıcı hasarlar geri dönmeyebilir bu yüzden tam bir iyileşme için genetik müdahalenin mümkün olduğunca erken yaşta yapılması kritik önem taşır ileride belki tek bir dozla tüm hücreleri senkronize eden bir teknoloji geliştirilirse senin dediğin o hızlı değişim mümkün olabilir ama şu anki öngörülerim bunun bir süreç işi olduğunu söylüyor