Orta Çağ'ın Karanlık Simgesi: Veba Doktorları

Herkese merhaba! Tarih kokan Bence'm ile tekrardan karşınızdayım. Ortaçağ denildiği zaman hepimizin aklına mutlaka iyi ya da kötü bir şey gelecektir. Kanlı savaşlar, kale ve benzeri tarihi yapılar hatta biraz uçuk bir örnek olmakla beraber cadılar... Fakat orta çağ Avrupası'nı kasıp kavuran kara ölüm yani veba salgınından bahsetmezsek olmaz. Bu salgın dünya tarihindeki en ölümcül salgın olmakla beraber 75-200 milyon insanın hayatını kaybetmesine yol açtı. Bu salgın Avrupa'yı öyle bir etkilemiştir ki Avrupa'da ki sosyal temelleri dahil değiştirmiştir. Tabi bu salgın bazı kişileri daha önemli hale getirip ayrıcalık kazandırdı, doktorları... Dışarıdan bakılınca her ne kadar mistik ve ürpertici bir havası olsa da o dönem için insanların bir nevi kurtarıcı olarak gördükleri kişilerdi. Öncelikle gelin tarihine bir göz atalım.

Tarihi

Tarihteki ilk veba örnekleri 6. yüzyılın ortalarına kadar dayanıyordu ve adı Justiniaus Veba Salgını idi. Ancak en büyük veba salgını 14. yüzyılda gerçekleşen ve ''kara ölüm'' olarak bilinen salgındı. Köy ve kasabalarda ki dur durak bilmeyen salgın çok büyük can kayıpları ve ekonomik krize yol açtı. Bu yüzden doktorlar değerli hale geldi ve onlara özel yetkiler verildi. Bu yetkilerden bazıları, hastalığa çözüm bulabilmek için kimseden izin almadan özgürce otopsi yapabilmeleriydi. Hatta veba doktorları o kadar değerli hale gelmişti ki fidye için haydutlar tarafından kaçırılıyorlardı. Bunun en büyük örneği 1650'de Barcelona'nın Tortosa'ya gönderdiği 2 doktorun haydutlar tarafından kaçırılmasıydı. Elindeki doktorları kaybetmek istemeyen Barcelona haydutların istediği fidyeyi ödemek zorunda kaldı. Bunun bir diğer örneği ise Papa VI. Clemens'ın Avignon halkı için ekstradan veba doktorları kiralamasıydı. Fakat Veba doktorlarının işi de hiç kolay değildi. Ya vebalı vakalara müdahale ederken vebaya yakalanıyorlar ya da fidyeci haydutlar tarafından kaçırılıyorlardı. Öyle ki 1348'te Venedik'te bulunan 18 veba doktorundan 5 tanesi veba yüzünden ölmüş, geriye kalan 12 kişi ya kaçırılmış ya da kayıplara karışmış ve sonuç olarak sadece 1 tane veba doktoru kalmıştı.

Kimdi peki bu veba doktorları?

Veba doktoru, orta çağ’da veba hastalığına yakalanmış kişileri tedavi eden bir tıp doktoruydu. Ekseriyetle köy, kasaba ve taşra bölgelerde yerel halk tarafından kiralanıp getirilen doktorlardı. Ancak bu kişiler profesyonel tıp eğitimi almış doktorlardan ziyade işinin ehli olmayan, kendi işini geliştirmeye çalışan ikinci sınıf doktorlardı. Hastalığı iyileştirme de her ne kadar çok başarılı olamasalar da bu doktorların sayısı bir hayli az olduğu için halk tarafından fazlasıyla değer görürlerdi. Veba doktorları hastaları kendi sözleşmelerine göre tedavi ederlerdi ve genelde bir belediyeye bağlı olarak çalışırlardı. Bu doktorların az olması nedeniyle bazı kurallarda vardı elbette, örnek vermek gerekirse aynı köy ya da kasabada aynı anda sadece 2 doktor çalışabilirdi.

Neden mistik bir kıyafet giyerlerdi?

Özel kıyafetler giyen bu doktorların kıyafetleri 1630 yılında Fransız doktor Charles de L'orme tarafından tasarlandı. İlk önce Napoli'de kullanılan bu kıyafet zaman içerisinde Avrupa'nın her bir noktasına yayıldı. Koruyucu olmakla beraber aynı zamanda ürkütücü olan bu kıyafet cilalanmış kumaş palto, çeşitli ot, baharat ve yararlı olduğu düşünülen bitkilerle doldurulmuş gaga şeklindeki ağız kısmı ve göz kısmı camdan oluşan bir maskeden oluşuyordu. Ayrıca hastayla temas etmemek için yanlarında bir baston taşırlardı ve hastayı bu şekilde tedavi ederlerdi. İlk zamanlarda veba için yeterince koruyucu olduğu düşünülen bu kıyafet ilerleyen zamanlarda pekte öyle olmadı...

Görevleri nelerdi ve tedavi yöntemleri nasıldı?

Veba hastalığını tedavi etmelerinin dışında bir diğer önemli görevleri ise yanlarında taşıdıkları not defterine gerçekleşen ölümleri yazmaktı böylece ölümleri kayıt altına alıyor ve bulundukları bölgede ki yerel yönetime gönderiyorlardı. Buna ek olarak Floransa gibi belli başlı şehirlerde gerçekleşen ölümlere otopsi yapmak ve hastalığı araştırmak için çağrılıyorlardı. Bununla beraber sadece tedavi etmekle kalmıyorlar hastaya ölümden önceki davranışlar hakkında bilgiler de veriyorlardı. Orta çağ döneminden sonra bu davranış hasta-doktor arasındaki mahremiyeti arttırdı ve bir takım ahlak yasalarına göre yönetildi. Tedavi yöntemleri ise genel olarak değişiklik gösteriyordu. Çıbanların üzerine soğan ya da ot konur, hastaya sirke ve öğütülmüş mineral yemesi tavsiye edilir ve kan çıkarma gibi uygulamalar yapılırdı. Veba doktorları işleri gereği yüksek risk altında olduklarından halkla pek iç içe bulunmazlardı hatta karantina altına alınırlardı.

Bir başka Bence'de görüşmek üzere... 💉💊