Radyolojide Kullanılan Cihazların Güvenliği

Bu Bence'yi radyoloji teknikeri olarak yazıyorum. Cihazlardan korkan çok gördüm. Genelde klostrofobikler korkuyordu. Kimileri de cihazların güvenli olmadığını düşünüyordu. Bu Bencede bu konudan bahsedeceğim. Cihazlar hakkındaki bilgileri maddeler halinde yazacağım.

1. Röntgen Cihazı (DX)

-Röntgen cihazı çekim başına bir defa radyasyon verir.

-Cihaz sessizdir ve çekim sırasında bir sinyal sesi duyulur.

-Çok zorunluysa hamileler kurşun önlükle çekime girebilir (Karın çekimi hariç). Ancak tam koruma sağlamaz.

-Cihaz açık olduğundan sadece küçükler korkar. Böyle bir durumda ya çocuğun yakını çocukla beraber röntgen cihazında oturmalı ya da çocuk sakinleşene kadar kucağa alınmalıdır. Bu hemen her zaman işe yarar.

-Hastanın yanında biri kalmalıysa o kişiye de kurşun yelek verilir.

2. Bilgisayarlı Tomografi (CT)

-Çok fazla radyasyon yayarlar.

-Cihaz sessizdir. Sadece cihazın soğutma sisteminin sesini duyarsınız. Cihazın içinde dönen metal bir plaka görebilirsiniz. Size radyasyonu veren odur ve ısınmasın diye dönmektedir.

-Çekim başına çok fazla radyasyon verir. Öyle ki yılda her gün bir sırt röntgeni çektiren kişi bile tek tomografi çekiminden alınan radyasyondan daha az radyasyon alacaktır.

-Cihaz çekim sırasında aşırı ısınmasın diye cihazın içinde ve cihazın bulunduğu odada soğutma sistemi vardır. Odada en az 7/24 çalışan 2 klima bulunur. Olur da cihazın soğutma sisteminde bir sorun olur ve cihaz aşırı ısınırsa bu size zarar vermez. Çünkü cihaz anında kendini durdurur ve asla çekim yapmaz.

-Bir yılda birden fazla tomografi çekimi yaptırmamanız gerekir. Yani en sık yılda bir defa yapılabilir. Fazlası tehlikelidir.

-Aldığınız radyasyon baş ağrısı, bulantı veya kusmaya neden olacak kadar yüksek olmaz. Bu plasebo etkisidir.

-Size kontrast verilebilir. Bu kontrast özel röntgen çekimlerinde de verilebilir ancak bu çekimler nadir istenir. Size kontrast verilirken vücudunuzda yanma (enjeksiyon bölgesinde daha fazla olur), ağzınızda metalik tat, hafif bulantı hissedebilirsiniz. Bunlar o ilacın yaygın yan etkileridir. Kontrast maddeler kesinlikle hamilelikte kullanılamaz (Hamilelik kategorisi X'tir).

-Size kontrast verilmişse bol su içmeniz gerekir. Kilonuzu 5'e bölün. Bölüm kalanlıysa sonucu yukarı yuvarlayın. Günlük içmeniz gereken su miktarı budur. Kontrast madde böbrekleri çok yorar ve atılmasını kolaylaştırmak için su içmenizde fayda vardır.

-Çekim sırasında hareket etmeyin. Siz de tekniker de çekimin tekrarlanmasını istemezsiniz.

-Çekim sırasında tekniker sizi mutlaka izliyor olur. Daha doğrusu izlemesi gerekir. Bu zorunluluktur.

-Eğer çocuğunuz tomografiye girmişse mutlaka size kurşun önlük verilir. Verilmezse mutlaka isteyin.

-Çekimden sonra eve gittiğinizde sabunlu suyla duş alın. Sabunlu suyun radyasyonu atıcı etkisi vardır. Vücut losyonu ve şampuan da aynı etkiyi gösterecektir.

-Çekimden önce duşa girmeniz veya bedeninizde sabun bırakmanız bir işe yaramayacaktır.

-Cihaz geniş değildir. Klostrofobiniz varsa gözlerinizi kapatın. Çekim uzun sürmeyecektir. Cihazın içine genelde 2 defa girip çıkarsınız. Bu sayı en fazla 4 olur. Çekimler yaklaşık 5 dakika sürer. Tomografi hastalarına hemen hemen hiçbir zaman anestezi verilmez. Çünkü buna gerek kalmaz. Tekniker sizi motive edecektir.

3. Manyetik Rezonans (MR)

-Radyasyon yaymaz.

-Kafese girerken üzerinizde manyetik kart (kredi ve banka kartları, manyetik biletler), telefon ve saat gibi elektronik aygıtlar, usb bellek ve hafıza kartı gibi veri depolayıcılar, ev anahtarı gibi metal içerikli objeler, iğne ve bıçak gibi kesici veya delici objeler, ateşli silah olmamalıdır. Madeni paralar sahteyse MR cihazı tarafından çekilir. Çekilen objelerin boyutları büyük değilse size zarar vermez. Ancak oksijen tüpü gibi büyük objeler veya ateşli-ateşsiz silahlar ağır yaralanmalara hatta ölümcül durumlara sebebiyet verebilir. Büyük boyutlu metal bir objeyle MR cihazı arasına sıkışmanız iyi olmayacaktır.

-MR cihazında manyetik alandan kaynaklı bir kaza meydana geldiğinde manyetik alan boşaltılır. Ama bunun olmasını kimse istemez. O manyetik alanı yeniden oluşturmak çok maliyetlidir.

-Çekimler 2 dakikayla 5 saat arasında değişir. 1 saatten uzun çekimler çok nadirdir ve birden fazla MR çekiminden oluşur.

-MR yumuşak dokular arasındaki farkı iyi ortaya koyar. Bundan dolayı MR istenmişse tomografi çekimi, tomografi çekimi istenmişse MR çekimi talep etmeyin. Doktorunuz sizin için en ideal çekime karar vermiştir ve tekniker de siz istiyorsunuz diye çekiminizi farklı bir cihazla yapmayacaktır. Kaldı ki buna yetkisi de yoktur.

-MR cihazı havalandırmalıdır. Hem kendisinin hem de kafesin havalandırması mevcuttur. Boğulma ihtimaliniz söz konusu değildir.

-Çekim başladığında önce kısa bir ses duyarsınız. Bu vücudunuza sinyal gönderildiğini ifade eder. Bu sinyal size zararsızdır ve bir şey hissetmezsiniz. Ardından o ses kesilir ve çok uzun süren o meşhur rahatsız edici ses duyulur. Bu da cihazın dinleme aşamasıdır ve sinyali toplayıp görüntü oluşturur. Hareket ederseniz görüntü bozulur ve sekans tekrarlanır. Bu da çekimin 3 ila 10 dakika arası uzaması demek.

-Teknikerden kulaklık talep edebilirsiniz. Hatta size kulaklık verilmesini isteyin. Ses rahatsız edicidir.

-MR cihazından çıktığınızda başınız dönebilir. Bu manyetik alandan değil, kapalı yerde uzun süre yatıp aniden kalktığınız için olur.

-Klostrofobiniz varsa sakinleştirici vurabilirler. Yakınız sizinle girebilir. Yakınınız yoksa bir teknikerin de sizinle girmesini talep edebilirsiniz. Bu durum anormal değildir (En azından özel hastanelerde). Eğer tam anlamıyla klostrofobiniz veya panik atağınız varsa anesteziyle uyutulursunuz. Bunun için size başka bir gün randevu verilir ve doktor kontrolünde anestezi verilir. Çekim sırasında yanınızda anestezi teknikerleri bulunacaktır. Yakınız da metal ve elektronik eşyaları çıkarmalıdır. Çekim bölgesinde olmamak kaydıyla platin, gümüş, altın ve titanyum metallerle girebilirsiniz. MR bunları çekmez. Ama bu metallerin kaplama olmadığına emin olun.

-Durum ne olursa olsun radyoloji teknikerinin sorumluluğu altındasınızdır ve sizi izlemek zorundadır. Eğer ona seslendiğinizde size yanıt vermezse bunu şikayet etmeye hakkınız vardır.

-Bebeklere yapılan MR çekimlerinde bebek huzursuz oluyorsa ve uyumuyorsa anestezi uygulanır. Hangi yaştan olursa olsun MR'ın sesinde uyuyabilen insanlar var.

-Size kontrast madde verilebilir. Bu kontrast maddenin hacmi çok azdır ve size zarar vermez. Ama fazla kullanımı (Sık çekilen ilaçlı MR'lar yani) beyinde fazla ilaç birikimine neden olur ve ileride nörolojik rahatsızlıklar geçirme ihtimalinizi arttırır.

4. Pozitron Emisyon Tomografisi (PET)

PET-CT, En çok radyasyon içeren görüntüleme cihazıdır.

-MR cihazından daha büyüktür.

-Sessizdir.

-MR veya CT cihazıyla birleşmiştir.

-Önce tomografi veya MR çekilir. Sonra PET çekimine başlanır.

-Çok ekstrem durumlarda çocuklarda istenir. Eğer çekimden korkuyorsa sakinleştirici verilir.

-Çekimler 15 dakika sürer. Hareketler görüntüyü bozar. Size verilecek ilaç Flor-18 izotopuyla işaretlenmiş glikozdur. Radyoaktif olup 12 saatte yarılanır. Yani ilaç size verildikten sonra 12 saat boyunca hamilelerden ve çocuklardan uzak durmanız gerekir ve sizin kullandığınız tuvaleti 12 saat boyunca sizden başka birisi kullanmamalıdır.

-Verilen ilaç şeker içerir. Bundan dolayı akşam yemeğinden sonra bir şey yiyip içmemeniz (su hariç) gerekir. Yoksa ilaç size verilirken şekeriniz yükselir ve bu tehlikelidir. Tekniker parmağınıza iğne batırıp bir cihaz yardımıyla şekerinizi ölçecektir.

-İlaç verildikten sonra size yarım litre ilaçsız su içirilir ve teknikerin talimatıyla tuvalete çıkmanız istenir. Sonra çekime başlarlar. İlaç size verildikten sonra radyasyon yayarsınız.

-PET, vücuttaki kanserli dokuyu çok net parlatır. Kanser hücreleri şekeri çok sever ve şekeri tutar. Size verilen şeker radyoaktif olduğundan PET çekiminde kanserli bölgeyi parlatır.

-Beyin halihazırda şekeri sevdiğinden beynin farklı görünmesi normaldir. Ancak beyinde tümör varsa bu bölge şekeri daha fazla tutar ve beyinde renk farklılığı oluşmasına neden olur.

5. Radyoterapi (RT)

-Ölümcül dozda radyasyonu tek bir noktaya vererek kanserli dokuyu öldürür veya hücrelerin bölünmesini engeller.

-Hareket etmeyin. Hareketli dokulara (akciğer gibi) radyasyon verilecekse sabit bir şekilde nefes alabilirsiniz. Cihazın odağına hedef doku girdiğinde radyasyon otomatik olarak verilir. Doku hedeften çıktığında cihaz radyasyon vermez.

-Terapi süreci yaklaşık 10 dakika sürer. Bu radyasyon bulantı yapabilir.

-Radyoterapi öncesi hangi noktaya radyasyon verileceğini göstermek için vücudunuza çizgiler çizilecek. Bu çizgiler fazla yer kaplamaz ve dikkat çekmez. Bu çizgileri silmeye çalışmayın.

-Uzun süren terapiler sonucu radyasyon yanıkları (Eritem) oluşabilir. Size verilen kremleri düzenli kullanın. O bölgeyi güneşten koruyun ve sakın kaşımayın. Ne kadar çok kaşınırsa sakın kaşımayın. Kaşırsanız derinizde ciddi hasar (Deri yırtığı gibi) bırakırsınız ve bu terapi sürecini aksatır.

-Cihaz çok kuvvetli soğutma sistemine sahiptir ve sessizdir.

-Radyoterapi esnasında kesinlikle yakınınızda biri olamaz. Tekniker sizi kameradan izliyor olacaktır. Bir şey söylerseniz sizi duyabilirler ve tekniker de sizinle konuşabilir.

-Klostrofobikseniz veya panik atağınız varsa sakinleştirici verilebilir. Ama radyoterapi cihazları çok dar değildir.