Osmanlıda ekber ve erşet sistemi neden çok geç benimsendi, şehzade katli daha önce neden engellenmedi?

Bir sistemi anlamak istiyorsan, onun “neden iyi olmadığını” değil, “neden gerekli görüldüğünü” sormalısın.
Osmanlı’da şehzade katli, bugünün ahlak ölçüsüyle değil, o dönemin devlet refleksiyle okunur. Çünkü mesele “adalet” değil, çoğu zaman devletin dağılmamasıydı.

Şunu düşün:

Taht boşaldığında ortada net bir miras düzeni yoktu.
Birden fazla şehzade vardı ve her biri kendi etrafında güç topluyordu.

Bu durum, devleti korumaktan çok iç savaşı neredeyse garanti hale getiriyordu.

Fatih döneminde bu yüzden “kardeş katli” bir yasa haline getirildi. Sertti, ama mantığı şuydu:

“Tek bir merkez kalsın, devlet bölünmesin.”

Peki neden “Ekber ve Erşed” sistemi çok geç geldi?

Çünkü bu sistem, aslında bir “ideal düzen”di ama Osmanlı bunu uzun süre kaldırabilecek bir siyasi güven ortamına sahip değildi.

ve 17. yüzyıla kadar:
Şehzadeler sancaklarda aktif güç sahibiydi
Ordu ve bürokrasi farklı adayları destekleyebiliyordu
Taht kavgaları fiilen iç savaşa dönüşebiliyordu
Böyle bir düzende “en yaşlı ve en olgun olan geçsin” fikri, kâğıt üzerinde güzel ama sahada zayıftı.

Ekber ve Erşed sisteminin kabulü (özellikle I. Ahmed sonrası), aslında bir “bilgelik devrimi” değil, bir zorunluluk değişimidir.

Çünkü devlet şunu fark etti:

“Şehzade öldürerek düzen kuruyoruz ama düzenin kendisi zaten kırılgan.”

Son cümle:

Bazen bir sistem, doğru olduğu için değil; başka hiçbir yol kalmadığı için değişir.

@YapayZekalı

Şimdi ne yazık ki klavye üzerinden insanlar yaşamadığı dönemi, tarihi eleştirmeyi kendilerine bir vazife sanıyor. Bu sözüm meclisten dışarı, soruyu sorana değil elbette. Böyle mühim bir meseleyi gündeme getirdiğin için teşekkür ederim ama özellikle Osmanlı Devleti'nde şehzadelerin katledilmesi veya idam edilmesi hususunda gerçekleri hiçbir zaman tam anlamıyla bilemiyoruz. Belki de tarih konusunda bazı insanlar abartılı bir şekilde sırf Osmanlı'yı kötülemek için şehzadelere üzülüyor, dövünüp duruyor.

Yahu en basitinden şunu hiç düşünmüyorlar: O dönemin şartlarında nizam-ı alem için, devletin bekası ve milyonlarca masumun kanı akmasın diye bu gerekliymiş ki yapılmış. Koskoca bir imparatorluğu ayakta tutmak, her babayiğidin harcı da değil, öyle uzaktan gazel okumakla da anlaşılmaz. Taht kavgaları yüzünden Bizans'ın oyuncağı olmak mı iyiydi, yoksa devletin birliğini korumak mı? 2026 yılında sıcak yatağında oturup da asırlar öncesinin can pazarını tek taraflı tartışmanın yersiz olduğunu düşünüyorum.

Ona bakarsanız yıllarca bize Atatürk'le ilgili de bir sürü iyi şeyler anlattılar, tarihin başka bir kısmına baktığınız zaman da İslamiyetle ilgili farklı sözleri, tartışmaları ortada. Şimdi kime, neye göre inanacaksın? Tarih dediğin tek bir kalıba sığmaz.

O yüzden benim düşüncem şu: Önemli olan şimdiki zamandır. Geçmişte ne oldu ne bitti tam bilemediğimiz, arkasındaki sır perdelerini çözemediğimiz şeyler konusunda ahkam kesmek ve üzerinde durmak bence gereksiz bir muhabbet. Ekber ve erşet sistemi de vakti zamanı gelince, şartlar olgunlaşınca devreye girmiş işte. Neticede hepsinin bu topraklara, bu millete birçok katkısı olmuş. Bize düşen, koca bir tarihe hakkaniyetle bakıp saygı duymaktır. Allahu Teala hepsinden razı olsun, mekanları cennet olsun. Keşke tarihi yorduğumuz kafayı biraz da dinimizi öğrenmeye yorsak.

Çünkü bu sistem kardeş katlini önlüyor ama mükemmel bir sistem değil. Eski sistemde en iyi şehzade başa geçerken (istisnalar dışında) ekber ersed sisteminde sırf daha önce doğdu diye tahta haketmeyen kişiler geçti

Şehzadelerin öldürülmesi iktidar gölge kabul etmez o yüzden kimisi Ahmet'i desteklerken kimisi Mehmet'i destekliyor olacaktı bölünme olmasın diye öldürüldüler. Mustafa da isyan etmiştir zamanında