İnsanın kendini inşa süreci; eğitimle mi, zamanla mı, kültürle mi yoksa okuduğu metinlerle mi belirlenir?

İnsan, kişisel eğitimle kendini dönüştürmeye çalışırken zamanın sınırlılığıyla yüzleşir; psikolojisi bu süreçte ya güçlenir ya da dağılır. Seçtiği kitaplar ona yön verir, hedeflerini şekillendirir; içinde yaşadığı kültür ve inanç sistemi ise bu yönelişe bir anlam çerçevesi sunar. Felsefe ise tüm bu unsurların arkasındaki soruyu sorar: İnsan gerçekten özgürce mi seçer, yoksa seçenekleri baştan mı belirlenmiştir?
Sizce insanı belirleyen şey bireysel çabası mı, yoksa onu kuşatan eğitim anlayışı, kültür ve değerler bütünü mü?