Bir sanat eseri, yaratıcısının niyetinden bağımsız olarak farklı şekillerde yorumlanabilir mi?

İyi sanat eserlerinin en büyülü ve şaşırtıcı özelliklerinden biri, onları yaratan kişiyi aşabilmeleri bence. Mesela kaç defa hayran olduğum bir romanın yazarının görüşlerini ya da normal hayatıyla ilgili bazı şeyleri öğrendiğimde hayal kırıklığına uğradım. Ama bunun bir sınırının olduğunu da düşünüyorum. Makbul olabilecek ve olmayabilecek yorumlar var. Eser bir çekim ağı, bir yapı yaratıyor. Birçok şey mümkün olabilir (sanatçının bilinçli niyetini aşan binbir şey dahil) ama her şey değil. Her yorum mümkün olsaydı eserin bir anlamı kalmazdı (ve bence yorumcuların fazla keyfi davranma meyili olduğu bir zamandayız). Umberto Eco'nun bu konuya kafa yorduğu güzel bir yazısı var "Yorum ve Aşırı Yorum" diye. Merak ederseniz tavsiye ederim.

Sanat algısal bi’ şeydir ve kişinin algısına göre değişiklik gösterir. Zaten hayattaki her şeyi algısal olarak yorumlarız. Yani birimiz gökyüzüne baktığında uçsuz bucaksız mavilik görürken diğer kişi özgürlüğü algılayabilir. Bu yüzden de sanat sanat içindir zaten.


Mesela Mona Lisa’nın yanlış hatırlamıyorsam yüzünün sol tarafı, sağ tarafına göre orantısızdır. Kimileri Da Vinci’nin öyle yorumladığını söyler, kimileri de Mona Lisa’daki gerçek orantısızlığı gizlemek için. Ama bu bilgiye kadar çoğu insan bunun farkında bile değildi. İnsanlar için sadece üzgün mü, mutsuz mu olduğu tartışılan bi’ kadın portresiydi.


Her şeyin sanat değeri yoktur bu arada. Sanat olabilir ama sanat değeri olabilmesi için algıları açabilmesi gerekir. Sanat, sadece belli statüdeki insanların algılayabileceği bir şey olarak tasarlandığı zaman sanat olmaktan çıkıyor. Sanat herkes için olmalı.

Belki kişi karalama yaptı hiç bir niyet yoktu ama bunu aktaramadan öldü diyelim sanat adında kafa bulmuş kişiler yok şöyle ızdırap anlatır yok böyle aşkını anlartır diye diye bin türlü kılıf bulabilir