Esîr çekim teorisi hakkında bildiklerinizi yazar mısınız?

esir 1900'lü yılların başındaki fizikçiler tarafından tüm uzay boşluğunu doldurduğuna inanılan bir madde.

nasıl ki okyanustaki balıklar su içinde yüzüyor, aynı şekilde de tüm gezegenler ve yıldızların içinde yüzdüğü düşünüldüğü maddeye esir denmiş.

esir ilk olarak 1678'de huygens tarafından ortaya atıldı. huygens ışığın dalga modelini ilk açıklayan fizikçidir. ışığın kırılma ve kırınma olaylarını dalga modeli ile açıklamaya çalışırken esir teorisini ortaya atmıştır.

bilindiği gibi her dalga yayılmak için belli bir ortama ihtiyaç duyar. mesela su dalgaları suda, yay dalgaları yayda vs. oluşurlar. huygens bu noktadan yola çıkarak ışığın uzayda yayılabilmesini uzayın esir denilen kütlesiz ve mutlak durgunluktaki bir madde ile dolu olması gerektiğini -biraz da çekinerek!- açıkladı. aslında huygens'in yapmaya çalıştığı sadece kendi teorisini desteklemeye çalışmaktı. yalnız o yıllarda parçacık teorisi daha akla yakın görüldüğünden -ayreten newton gibi dönemin en ünlü fizikçisi tarafından ortaya atıldığından!- bu teori bir müddet rafa kaldırıldı. tabii ki bu teori ile beraber esir meselesi de.

yıllar sonra young 1801'de yaptığı bir deneyle ışığın dalga modelini tüm parçacık modeli destekçilerine kabul ettirdi. young'un girişim deneylerinde bir kaynaktan çıkan ışık ışınları bir veya iki delikten geçerek ilerideki ekranda girişim saçakları oluşturuyorlardı. bu olayın açıklanması parçacık teorisi ile mümkün değildi. ışığın dalga olduğu ile ilgili yapılan bir çok başarılı deneyden sonra artık 19. yüzyılın ortalarında ışığın bir dalga olduğu tamamen kabul edilmiş gibi idi.

işte bu noktada yeniden esir tartışmaları başladı fizikçiler arasında. bazıları ışığın dalga olmasından ve uzayda da yayılabilmesinden dolayı uzayın esirle dolu olması gerektiğini savunuyorlardı. bazıları ise kütlesiz ve mutlak dugun bir maddenin varlığını kabul etmiyordu.

daha sonraları maxwell, ışığı da içine alan elektro manyetik teorisini açıkladı. bu teoride (ışık da dahil olmak üzere) elektromanyetik dalgaların yayılması için herhangi bir ortama ihtiyaç yoktu. ayreten maxwell elektromanyetik dalgaların ışık hızında hareket ettiklerini, enerji ve momentuma sahip olduklarını bu yüzden de bir yüzeye basınç uygulayabileceklerini de ispatladı denklemlerinde...

ışığın elektromanyetik bir dalga olmasının kesin ispatından sonra esirin olup olmadığının ispatı için çalışmalar hızlandı. bunu ispatlamanın basit bir yolu şuydu: bir ışını dünyanın dönme yönünün ters yönünde yollarsınız; bir ışını da dünyaya dikey olarak yolladığınızda biri esire ters ve diğeri dik gideceğinden hızlarında bir fark olmak zorundadır. bu deneyi ilk deneyen -ve tabii ki ilk başarısız olan- michelson ve morley adlarındaki iki bilim adamıdır. bunlardan sonra diğer bir çok araştırmacı bir çok değişik varyasyonla ve değişik yerlerde deneyi tekrarlamış olsa da her ne şekilde olursa olsun ışığın hızının sabit olduğu ve esirden etkilenmediği hesaplandı. tabii bu kadar başarısız girişimden sonra esirin varlığı tartışmaları bir daha rafa kaldırıldı...