Bayramların Derin Manevi Duygular Uyandırdığı Osmanlı Devleti'ndeki Bayram Gelenekleri

Bugün Türkiye Cumhuriyeti'nde her yıl dinî ve millî bayramlar kutlanıyor; insanlar bir araya geliyor, kaynaşıyor, ataların değeri daha iyi anlaşılıyor ve manevi duygular doruk noktalarda hissettirilmeye çalışılıyor. Fakat ne yazık ki insanlar, vakit geçtikçe bayramların sıkıcı bir hâl aldığını öne sürüyor. Aslında bütün bunlar, kaynaşma ve yardımlaşmanın asgari seviyelere indiğinin bir kanıtıdır. Fakat yıllar önce gerçekleşen bayram geleneklerine baktığımızda, o günleri meşalelerle aramaya razı olacağımız gerçektir. Gelin, o günleri arayacağımız Osmanlı Devleti'ndeki bayram geleneklerine yakından bakalım.

Bayramın yarattığı manevi duygu çok önceden hissedilmeye başlardı.

Osmanlı zamanında, bayram günleri yaklaşmaya başladığı vakit çocuklar bayramın yaklaştığını hissederdi. Çünkü bayram öncesi evlerde büyük bir telaş başlar ve bu yönde çeşitli hazırlıklar yapılırdı. Evler süslenir, baklava ve çeşitli tatlılar yapılarak hediyelik bohçalara hazırlanırdı.

Hediyeleşmenin Türk kültüründeki yeri, bayram günlerinde de devam ederdi.

Orta AsyaTürklerinden beridir devam eden hediyeleşme kültürü, Osmanlı Devleti'nde de önemli bir yere sahipti. Osmanlı Devleti zamanında bayramlar yaklaştığı zaman hediyelik bohçalar hazırlanır; değerli kumaşlar, özenle dikilmiş elbiseler ve Osmanlı mutfağının vazgeçilmezi şerbetli tatlılar bohçada yerini alırdı. Ayrıca sanatkârlar, padişaha hediye etmek için özel çalışmalar yapardı.

Çocukları mutlu etmek adına içi hediye dolu bohçalar dağıtılırdı.

Osmanlı Devleti'nde bayramlarda, insanları özellikle de çocukları sevindirmek çok önemliydi. Çocuklar için bohçalar hazırlanır ve bayram sabahı açılmak suretiyle dağıtılırdı. Bu yüzden çocuklar, bayramı büyük bir heyecan ve sabırsızlıkla beklerdi. Osmanlı'da mutfağın sanatla buluşmuş hâli olan şekerlemelerden hayvan ve sanat figürleri yapmak da önemliydi. Eşşiz lezzetteki bu şekerlemeler, çocukların yağmalaması için meydanlara konurdu. Çocuklar, büyüklerinin ellerini öperek para alırlardı. Fakat bilmedikleri mahallelere gitmez ve tanımadığı insanlardan para almazlardı. Görgü ve edep kurallarına büyük bir titizlikle önem verilirdi.

Bayram namazı Ayasofya ya da Sultan Ahmet Cami'nde kılınırdı.

Osmanlı Devleti'nde bayram namazları, Sultan Ahmet Cami ve daha çok Ayasofya Cami'nde eda edilirdi. Şeyhülislam hutbe okur, günün önemi, manevi duygularla süslenerek halka yansıtılırdı.

Bayramlaşma merasimi için Topkapı Sarayı'na geçilirdi.

Bayram namazının kılınmasının ardından padişah Topkapı Sarayı'na geçerdi. Bayram kıyafetlerini giyen padişah ve özenle giyinen Osmanlı halkı, top atışlarıyla selamlanır ve sonrasında bayramlaşırdı.

Mahkumlara, borçlulara ve fakirlere yardım edilirdi.

Osmanlı Devleti'nde bayram geldiği zaman bazı mahkumların cezası affedilirdi. Mahkumlara hediyeler verilir ve bayramda unutulmadıkları onlara hissettirilip mutlu olmaları sağlanırdı. Ayrıca Osmanlı Devleti'nde zengin insanlar, borcu olan kimselerin borçlarını kapatır ve fakirlere yardım ederdi. Fakir kimselere bayram kıyafetleri dağıtılıp karınları doyulurdu.

Çeşmelerden şerbet akar, meydanlarda yüzlerce koyun eti kızartılıp halka dağıtılırdı.

Osmanlı Devleti'nde insanların mutlu olmasına büyük ehemmiyet verilirdi. Sokaklarda oyun alanları inşa edilir, talimler yapılır, şerbetler dağıtılır ve kızartılmış koyun etleri dağıtılırdı. Bazı çeşmeler şerbetlerle doldurulurdu.

Çeşitli oyunlar ve eğlenceler düzenlenirdi.

Bayram geldiği zaman çeşitli çadırlar kurulur, çadırları ele geçirmek için tahtadan kılıçlar yapılır, çeşitli oyunlar düzenlenip gençlerin mutlu olması sağlanırdı. Havai fişek gösterileriyle sema aydınlatılırdı. Hacıvat-karagöz, meddahlar ve cambaz oyunları da çok kez oynanırdı.

Bayramlar; insanların kaynaşması, hastaların ziyaret edilmesi, fakirlerin rızıklandırılması, akraba ve komşu ilişkilerinin gelişmesi ve insanların mutlu olması için önemli manevi günlerdir. Bütün günlerin dostlukla, barışla geçmesini ve sevdiklerinizle nice esen dolu bayramlar görmenizi dilerim. İyi bayramlar.