Sağlık

Lazlar'ı Doğru Tanıyor muyuz?

Lazlar'ı nasıl tanıyoruz?


Lazlar'ı sorduğumuzda, cevaplar genelde şaşmıyor. Bütün Karadeniz bölgesinin Laz olduğunu düşünen ve genel özelliklerinin tatlı şive, uzun burun, sivri zekâ, inatçılık zanneden birçok insan var. Peki kaç kişi Lazlar'ın kim olduğunu gerçekten biliyor?


Laz kimdir?


Kulaktan kulağa yayılan bilgileri bir kenara bıraktığımızda Lazlar'ı, Lazca Konuşan İnsanlar olarak tanımlayabiliriz.


Lazlar'ı genelleyecek olursak; anavatanları Rize ve Artvin topraklarıdır. Bir de Batum'u söyleyebiliriz. Peki dar pencereden bakacak olursak Lazlar nerede yaşarlar? Nerelidirler?



Lazlar'ın göç eden kısmını dahil etmezsek, Lazlar'ı şu ilçelerde sınırlayabiliriz:



  • Ardeşen (Rize)

  • Pazar (Rize)

  • Fındıklı (Rize)

  • Çamlıhemşin (Rize)

  • Arhavi (Artvin)

  • Hopa (Artvin)

  • Düzköy (Borçka-Artvin)


Bu ilçeler Lazlar'ın anavatanıdır. 93 Harbi dolayısıyla buradan Düzce-Kocaeli şehirlerine, Rize'nin İkizdere-İyidere ilçelerine ve Erzurum'un İspir ilçesine göç eden Lazlar'ı da unutmamak gerekir.


Kültür


Lazlar, Karadeniz insanlarından biraz farklıdır. Hem şive açısından, hem dil açısından, hem de sanatsal açıdan farklılıklar gösterir.


Şive-Ağız


Aşağıdaki videoda konuşan Laz vatandaşın konuşması Laz şivesine bir örnektir. Laz olmayan Karadeniz insanıyla farkı anlaşılıyor.



(Video, şive örneği içindir. İdeolojik bir mesaj taşımaz)


Halk Oyunları


Lazlar'ın Karadeniz insanından farkını en belirgin şekilde ortaya koyan öğelerden birisi de halk oyunlarıdır.


Laz horonları, kemençe ile değil Tulum ile oynanır. Onlarca horon çeşidi vardır. Çarişka (Pazar köyü), Papilat (Pazar köyü), Rize, Rize Hemşin, Bakoz (Ardeşen köyü), Anzer (İkizdere köyü), Yeni m3anu (Çamlıhemşin Köyü), Eski m3anu, Memetina bunlardan sadece birkaçıdır.


Aşağıda, Yeni m3anu ve Rize Hemşin oynanan bir video paylaşıyorum.



DİL


Lazca (Lazuri Nena); Kafkas Dilleri ailesindendir. Güney Kafkas kolunda sınıflandırılmıştır. Megrelce ile aynı dildir. Megreller, Hristiyan Laz'lardır.


Lazca'nın yapısını gösterebilmek için örnek vermemiz gereklidir.


Lazca'da fiiller baştan ve sondan ek alarak anlam değiştirebilirler.


Örneğin oxtimu fiili gitmek manasına gelir.


Gelecek çeşitli eklerle bu manayı değiştirebiliriz.


Extu dersek e- önekini getirmiş oluruz. (Yukarı doğru) çıktı manasına gelir.


Gextu dersek ge- önekini getirmiş oluruz. (Aşağı doğru) indi manasına gelir.


Amaxtu dersek ama- önekini getirmiş oluruz. (içeri doğru) girdi manasına gelir.


Gamaxtu dersek gama- önekini getirmiş oluruz. (Dışarı doğru) Çıktı manasına gelir.


Burada gördüğümüz gibi extu(çıktı) kelimesi ile gamaxtu(çıktı) kelimesi aynı anlamı taşımaz. Gama- öneki içerden dışarı doğru hareketi gösterirken, e- öneki aşağıdan yukarı hareketi gösterir.


Ve ben tek fiil köküyle birçok manayı, birçok şahıs için verebilirim.


Gamapti (İçerden dışarı) Çıktım


Gamaxti (İçerden dışarı) Çıktın - Emir kipi olarak Çık!


Gamaxtu (İçerden dışarı) Çıktı


Gamaptit (İçerden dışarı) Çıktık


Gamaxtit (İçerden dışarı) Çıktınız - Emir kipi olarak Çıkın!


Gamaxtes (İçerden dışarı) Çıktılar


Yukarıda görüldüğü gibi Lazlar, kültürleriyle ve dilleriyle bu yaşamı sürmektedirler.

Lazlar'ı Doğru Tanıyor muyuz?
Cevapla
Mesaj Soruları Oyun Soruları Getir Soruları