Ölüm Yıldönümünde Barış Manço'yu Anıyoruz

Barış Manço benim çocukluk idolümdü.

1970'li yıllarda Barış Manço'yu televizyonda ve radyolarda dinlerken hep ona hayranlık duyardım. Onun gibi uzun saçlarım olsun, gösterişli kıyafetler giyeyim, kocaman tokalı kemerlerim olsun isterdim.

Bunların hiç biri olmadı ama Barış Manço hayranlığım hiç bitmedi. Kültürlü, kibar, tam bir beyefendi duruşuna sahipti ve girdiği her ortamda sempati uyandıran, saygı duyulan biriydi. 1992 yılında Konya'da öğrenciyken onun Konya konserine gidip posterini imzalatmıştım ama o poster bir kazaya kurban gitti. Artık bende değil.

Doğumu ve çocukluğu

Tosun Yusuf Mehmet Barış Manço 2 Ocak 1943'de İstanbul'da doğdu. Varlıklı bir ailenin dört çocuğundan ikincisidir. Ailesi Osmanlı döneminde Karaman beyliği topraklarından Selanik'e göç ettirilmiş, İstanbul'un fethinden sonra da İstanbul'a yerleşmiştir. Türkiye'de Barış adını ilk defa o almıştır.

O doğmadan kısa bir süre önce amcası Yusuf vefat etmişti. Amcası pehlivan yapılı biri olduğu için Tosun Yusuf derlermiş ve Yeni doğan çocuğa hem amcasının adı Tosun Yusuf, hem ailesinin verdiği isim Mehmet Barış verilmiş ve nüfus kaydına da Tosun Yusuf Mehmet Barış Manço olarak yazılmıştır.

1954 yılında babası ismini yazmak zor olduğu için nüfustaki ismini Mehmet Barış Manço olarak değiştirmiştir. Babası Hakkı beyle annesi Rikkat hanım boşandığında Barış ve Savaş babalarının yanında kalmış, diğer kardeşleri İnci ve Oktay annesinde kalmıştır. Barış babasıyla beraber çok adres değiştirmiş, bir ara Ankara 'da da yaşamıştır.

Manço soyadı nereden geliyor?

Barış Manço 1980'li yıllarda katıldığı bir TV programında soyadının hikayesini anlatmıştı. Selanik Türkler tarafından yeni alınmış ve Anadolu'dan Türkler oraya göç ettirilmektedir. Orada daha önceden Aydınoğulları beyliği zamanında yerleşmiş Türkler de vardır.

Aydınoğlu soyundan gelenler yeni gelen Türklere Osmanoğlu manasında Osmanço demeye başlamışlar. Her aile kendi lakabını zaman içinde değiştirirken Barış Manço'nun dedeleri Osmanço ismini sevmiş ve kendilerine lakap olarak kullanmaya başlamış. İlerleyen zamanlarda Osmançolar ismi Mançolar olarak değişmiş.

Galatasaray Lisesi Yılları ve Müziğe Başlangıç

Barış Manço 1956 yılında Galatasaray Lisesi Ortaokul kısmına yatılı girmiş ve o yıllarda kendine ucuz bir gitar alıp kendi çapında bir şeyler çalmaya başlamış. Hatta okuldaki arkadaşlarıyla Kafadarlar adıyla da bir grup kurmuşlar. O yıllarda çokça moda olan İngilizce Rock'n Roll şarkılarını seslendirmeye başlamışlardır.

Ardından yine okul arkadaşlarıyla Harmoniler adlı bir grup kurmuş ve ilk konserini de okulun tiyatro salonunda vermiştir. Ancak 1959 yılında babası Hakkı bey vefat edince okul parasını ödeyecek kimsesi olmadığı için Galatasaray lisesinden ayrılıp Şişli Terakki lisesine devam etmiştir.

1960'larda Barış Manço

Galatasaray Lisesinden ayrılınca Harmoniler grubu dağılmadı. 1962 yılına kadar beraber müzik yaptılar ve 2 tane de 45'lik plak çıkardılar. 1962'de lise bitince Barış Belçika kraliyet akademisinde yüksek öğrenim yapmak üzere orada yaşayan abisi Savaş'ın yanına gitti.

Belçika Kraliyet akademisinde iç mimarlık resim ve grafik eğitimi alırken kafelerde garsonluk yaparak hayatını kazandı. O dönemde Fransızca şarkılarla ismini duyurmaya başladı ve 1964 yılında Paris'te bir Fransız radyosuna konuk sanatçı olarak davet edildi.

Fransızcası o kadar mükemmeldi ki hayatı bundan sonra değişti. O yıllarda Fransız Rock gruplarıyla beraber sahne almaya başladı. Orada ilk defa Rock müziğin içine Türk motifleri yerleştirmeye başladı. Bant kayıtları Türkiye'ye geldiğinde dinleyenler onun Fransız olduğunu düşündü.

İlk bestesi ve bıyıklarının hikayesi

1984 yılında TRT'de katıldığı bir radyo programında abim telefonla katılarak bir soru yöneltmişti. İlk bestesi nedir ve ne zaman yapmıştır diye. İlk bestem Sabah seher vakti düştüm yola ve Kol düğmeleri. İkisini de aşağı yukarı aynı zamanda yapmıştım, sene 1964. Ben de karıştırıyorum hangisi ilk bestemdi demişti.

1960'larda Barış Avrupa'da Fransız gruplarla sahne alıp konserler veriyorken 1967 yılında Olimpia konseri dönüşünde büyük bir trafik kazası geçirir ve dudağı yarılır. Dudağında ve ağzının yan tarafında kalan yara izini kapatmak için bıyık bırakmaya başlar. Yani bıyıklarının herhangi bir ideolojik tarafı yoktur.

İlk Türkçe plağı

1962'den itibaren Türkiye ve Avrupa'da toplam 8 tane 45'lik plak yapan Barış Manço ilk Türkçe plağını 1970 yılında Dağlar Dağlar ile yapmıştı. Bu plakla ilgili bir televizyon programında şunu anlatmıştı: "Ben Dağlar dağlar adlı şarkıya iki ayrı beste yapmıştım.

Bana göre ikisi de harikaydı. Plak şirketine aynı plağın iki yüzünde aynı şarkının iki farklı bestesini koymayı önerdim ve bu dünyada bir ilk olacaktı ama plak şirketi bunu kabul etmedi. Ben de iki besteden birini seçmek zorunda kaldım." Bu plak 700.000 adet atmış ve Platin plak ödülü kazanmıştı.

Anadolu Rock akımı

Barış Manço 1971 yılından itibaren şimdiki MFÖ grubunun ilk hali olan Kaygusuzlar grubuyla beraber çalışmaya başladı ama Kaygusuzlar grubunun dağılması sonucunda bu beraberlik çok kısa sürdü. Ardından Barış Manço Cahit Berkay'la tanıştı ve onun Moğollar grubunun adını Mongol-Manço olarak değiştirerek ilk Anadolu Rock eserlerine imza atmaya başladılar.

Katip Arzuhalim Yaz Yare Böyle, İşte Hendek İşte Deve, Binboğanın Kızı, Kağızman gibi şarkılarıyla ses getirdi. 1971 yılında Mongol-Manço grubu Kütahya'ya bir konsere gittiğinde grubu taşıyan otobüse bir bombalı saldırı oldu. Gruptan kimse yaralanmadı ama konser iptal edildi. Bu olaydan sonra da Mongol-Manço grubu dağıldı. Grup Moğollar olarak yoluna devam etti.

Barış Manço ve Kurtalan Ekspres

Kurtalan Ekspresi aslında İstanbul'dan Siirt'e uzanan tren yolunda çalışan bir trenin adıydı. 1266 km uzunluktaki tren yolu hattı Anadolu'nun birçok farklı kültürünün içinden geçip 60 istasyon sonrasında Siirt'in Kurtalan ilçesinde son buluyordu. Barış Manço bu trenin adını yeni kurduğu müzik grubuna verdi.

Artık Barış Manço ve Kurtalan Ekspres olarak sahne almaya başladılar. 1972'de Barış Manço askere gitti ama grup dağılmadı. 1975'de 20 ay süren askerliği biten Barış Manço ömrünün sonuna kadar yoluna Kurtalan Ekspresle devam etti.

O sadece bir şarkıcı veya besteci değildi

Barış Manço sadece bir şarkıcı veya besteci değildi. Kurtalan ekspresi kurduktan sonra Barış Manço'nun aranjörlüğünü bir süre Jean Jack Falaise yapmış, sonrasında Garo Mafyan ile çalışmaya başlamıştı. Garo Mafyan Onun için şöyle derdi: Barış'ın bir albüm yapana kadar çöpe attığı bestelerle 8-10 tane albüm yapılır.

Birçok şarkısının sözlerini kendisi yazan Barış Manço bir nevi çağdaş ozan olarak da anılabilir. Şarkılarının son dörtlüğünde Barış adını kullanarak Anadolu Ozanlık geleneğini de Anadolu Rock tarzıyla devam ettirmişti.

TV programları

Barış Manço 1985 yılında ilk defa TRT'de bir çocuk programı yapmaya başladı. Bu saatte adlı program pazar günleri yayınlanıyordu ama bu program birkaç hafta sonra yayından kaldırıldı. Daha sonra 1988 yılında yine TRT'de 7'den 77'ye adlı bir program yapmaya başladı. Bu programla önce Türkiye'yi ve Anadolu kültürünü anlatan yurt içi gezileri yaptı, daha sonra bütün dünyayı dolaştı.

100'den fazla ülkede çekimler yapıp Türk insanının dünyayı tanıması için bir pencere açmış oldu. 10 yıl boyunca milyonları televizyon ekranına bağlayan programının TRT yönetimi tarafından TRT2 kanalına kaldırılmak istenmesi üzerine programı sonlandırma kararı aldı. Ayrıca 1993-1994 yıllarında yine TRT'de 4X21 Doludizgin adıyla bir de Talk Show programı yaptı.

Koleksiyoner Barış Manço

Bugün Barış Manço evi olarak bilinen ve müze gibi dizayn edilen İstanbul Moda'daki evinde koleksiyonlarının bir kısmı sergilenmekte olan Barış Manço bir sanat aşığıydı. Ortaçağ döneminden kalma savaş baltaları, kılıçlar, miğferler, zırhlar koleksiyonu olan Barış Manço'nun ayrıca el yapımı porselen tabak ve kupalar, el yapımı cam vazolar, el yapımı biblolar ve yağlı boya tablolardan oluşan çok geniş bir sanat eseri koleksiyonu vardı. Bunlardan bir kısmı bu evde, bir kısmı da Belçika'daki evinde muhafaza edilmektedir.

Renkli kişiliğiyle Barış Manço

Barış Manço hem çok renkli kıyafetler giymeyi seven biriydi, hem de herkesle kolay iletişim kuran renkli birisiydi. İngilizce, Fransızcayı mükemmel derecede konuşan Barış Manço İtalyanca ve İspanyolca da öğrenmişti. Japon kültürüne büyük merakı olan Barış Manço evinde pijama giymez,

Japonların ev kıyafeti olan kimonolar giyerdi. Ayrıca Japonca öğrenmek için eğitim kasetleri getirten Barış Manço 1990 ve 1991 yılında Japonya'da konserler verdi. Sahnede konuştuğu Japonca ile herkesi şaşırtmış ve Japonya'da büyük bir hayran kitlesi edinmişti.

Ayrıca 1800'lü yıllarda yapılmış olan evini 1990'lı yıllarda kültür bakanlığına tarihi eser olarak kaydettiren Barış Manço bu evin yıkılarak yerine beton yığını bir bina yapılmasına da engel olmuştur.

Evliliğinin komik hikayesi

Barış Manço 1967'de foto model Maria Claude ile yaptı. 3 yıl nişanlı kaldığı Maria ile evliliği sadece 40 gün sürdü ve boşandılar. 1970 yılında 1969 Türkiye Güzeli Azra Balkan ile nişanlandı ama evliliğe dönüşmeyen bu beraberlik 1 yıl sürdü ve ayrıldılar. Ölene kadar tek aşkı olan Lale Manço ile tanışmaları ise oldukça komiktir.

Ablasına misafirliğe gelen Lale, telefon bozulunca eniştesinin arkadaşı olan üst kat komşusuna telefon etmeye çıkar. Kapıyı açan Barış Manço'ya "Telefon edebilir miyim?" diye sorar Lale. Aldığı yanıt ise "Benimle evlenirsen edebilirsin" olur. "Neden olmasın" diyen Lale , içeriye girerek telefonunu eder ve parasını ödemeye kalkınca aldığı yanıt karşısında şaşkına döner. "Nasıl olsa evleneceğiz ne parası". 1978 yılında evlenen Barış-Lale Manço'nun Doğukan Hazar ve Batıkan Zorbey adlı iki oğulları oldu.

Vefatı ve iflası

Barış Manço'nun ölüm haberini 2 Şubat 1999'da televizyon ve radyo haberlerinden öğrendik. Ölümünden daha 2 ay geçmişti ki Manço Ailesi bir deprem daha yaşadı. Barış Manço'nun ortaklık kurduğu Sulhi Aksüt (Sibel Can'ın eski kocası) şirketin battığını ilan edip Manço ailesinin bütün mal varlığına haciz koydurdu.

Satılığa çıkan evini ve bazı değerli eşyalarını Kadıköy belediyesi satın alarak müze gibi hizmete sundu. Barış Manço evi olarak gezilen evin neden müze olmadığını oğulları açıkladılar. Aşağıdaki linki izleyebilirsiniz.