Kötü duygular terbiye edilebilir mi?

Elbette. Her kötü duygu o duygunun zıttıyla tedavi edilebilir.
Küçümsemek duygusunun zıttı, şefkattir. Küçümseme duygusunu yaşayan kişilerin içten içe kendilerini de hor gördüğünü düşünürüm.
İlk evvela insan kendine şefkat göstermeli bir bebek gibi, kendisine canım sağolsun demeyi bilmeli, sonra haddini de bilmeli, ne kadar aciz olduğunu idrak edebilmeli, hepimiz sınırlıyız, başkasını küçümsemek, kişinin kendini küçümsemesi ahmaklıktır.
Peygamber Efendimiz (s. a. v) "Kendini bilen haddini bilir, haddini bilen nefsini bilir, nefsini bilen Rabbini bilir"buyurmuşlardır.
Kin duygusunun zıttı sevgidir, sevgi ise yüreği sıcacık eden bir duygudur. Kinden arınmak için kişi kendisine iyi gelecek hobiler edinmeli, nefret yorucu bir duygu, Allah'a bırakmak en güzeli, çünkü akıllı insan bilir ki Allah en güzel hesap soran ve had bildirendir, kimisi buna karma der, kimisi ilahi adalet. Herkes yaptığının bedelini öder, bu düşüncede olup bizi aşan durumlarda intikam almanın peşine düşmemeliyiz.
Haset duygusunun zıttı ise kendini aşağılamaktan vazgeçip kendini sevmektir. Kendini akıllıca, sağlıklıca seven insanlar haset duygusunun esiri olmazlar, içten içe kendini aşağılayan kişiler haset dolu olurlar, bunun çözümü de kendini sevmektir, kendinle barışık yaşamayı seçmektir. Her insan kendini iyileştirebilir isterse, terapiye gidebilir, kedi besleyebilir, hobi edinebilir, hobiler de iyileştiriyor, dua edebilir, dua müminin silahıdır. Değişim zor olsa da mümkündür. Değişim sancılı olsa da mümkündür. İnsan kendisini mahveden duygularla cebelleşeceğine, kendisini iyileştirmek için efor sarfetmeli. Kendisini iyileştiren kişi hayata pozitif bakar, değişim bir anda olmuyor, zaman alıyor. Değişmek isteyen kişi öfke, haset gibi duygularının altında yatan nedenleri sorgulamalı. "Ben neden haset doluyum?"anlamalı kendini, sorgulamalı. İnsan kendisine sorular sorarak doğru cevablari bulur ve o düğümü çözer ama yüzleşmek de zor işte ama yüzleştikten sonrası da huzur veriyor insana. Sürekli öfkeli olan kişi aslında kendine ofkelidir ve sormalı kendine "niye öfkeleniyorum, aslında beni öfkelendiren olay ne?"diye.
İnsan kendini anlarsa çözümü de bulur. Kötü duygular belli bir doza gelmeli, aslında öfke duygusu da lazımdır bize, tamamen gitmez, öfkelenmek neye göre kötü ki? Bazen öfkelenmek de gerekir, dozunda ve gerektiğinde.
İnsan hakkı yendiği zaman öfkelenmeli tabiki, hakkını korumalı ama bunun bir dozu olmalı, hiç öfke duymamak da kötüdür. Hiç öfke duymayan kişiyi kimse ciddiye almaz ve rastgele davranır. Duygular kişiyi değil, kişi duygularını yönetebilmeli.
Kin duygusu yerine umursamamayı tercih etmeli kişi ya da usulünce, gerektiği kadar intikam almalı ya da Allah'a havale etmeli.
Haset duygusuna gelince tamamen gitmese bile azalabilir, en azından insanı rahatsız etmeyecek bir doza gelebilir. Haset duygusunun altında sevilmeye, görünmemek, sevilmeden büyümek vardır.