Her Şeyin Başı Stres!

Konumuz ‘stres’

Bu bencede stresin doğuşu ve hayatımızı zehir eden stresin iyi yanlarının olup olmayacağı konusuna ışık tutacağız. Stresin iyi yanları mı olurmuş?

Evet, olurmuş. Bende yeni öğrendim.

Stressiz bir hayat yaşamsal fonksiyonlarını sekteye uğratırdı. /Sinan Canan

Stres nedir?

Tanımsal olarak algılanışında çoğunlukla olumsuz anlamda ele alınır. Kişiyi zora sokan, acı veren, gündelik hayatındaki huzuru bozan fakat baş edebildiğinde ise kişiyi ileri taşıyabilecek bir unsurdur.

Diğer yandan insanların dış etkilere karşı koruyucu olarak görev alır. Dış etkilere yönelik biyolojik savunma mekanizmasıdır. Her canlı stres ile başa çıkabilecek bu mekanizmaya sahiptir. Sürekli hale getirdiğimiz stres kulağa korkutucu gelse de, yeterli düzeyde stres kişinin kişinin yaşamı için gereklilik taşır. Bazı araştırmacılar da bu bilgiden yola çıkarak, stresin aslında kötü bir durum olmadığını, stresten kaçınmanın da mümkün olmadığını hatta stresin motivasyon, değişim ve gelişim için şart oluğunu belirtmişlerdir.

Değişen ve gelişen dünya, strese de etki ederek öncelerden beri var olan stres algısının değişen toplumla, farklı amaçlarla şekillendirerek günümüze kadar gelmiştir.

17. yy da stres daha çok korkulan ve bela olarak algılanırken, bugünlerde güç, zorlanma ile daha ilişkilidir. /Barış Gürkaş

Stresin doğuşu nasıl gerçekleşmiştir?

Eski zamanlarda doğanın içerisinde yaşayan insanlar, bu koşullar içerisindeki mücadelesi; hayvanlar, açlık, ölüm-kalım üzerinedir. Bunlar elbette stres oluşturmuştur ama var olan stres insanlığı dünyayı değiştirme noktasında işe yaramıştır. Bu değişimi sağlayan arka planda çalışan stres ve baskıdan kaynak sağlar.

Gelgelelim günümüz zamanında eskiden var olan tehlikelerin yerini daha tekdüze bir hayat aldığında var olan stresin eforu yaşamsal tehditten sıyrılarak kendisine edindiği meşgalelerde hayat bulur.

Yaşamı idame ettirebilmeye olanak sağlayan stres artık hayata anlam kazandıracak yeni şeylere yönelerek sahte stres oluşturuluyor. Gelecek kaygısından, endişe nesnelerinden, geçmişten beslenerek yeni bir olgu oluşturuluyor. Böylelikle hayatta kalma mekanizmasından, kişiyi tüketen bir unsur haline geliyor.

İşsizlik halinde kendi kendine bir stres üreten canlılarız. /Sinan Canan

Stresin vücudumuza etkisi nedir?

Akut ve kronik olarak gelişen stresin etkileri de aynı şekilde ikiye ayrılır. Akut streste, yükselen hormonlarla ‘savaş ya da kaç’ uyarısıyla hareket edilir. Bu stres türünde insanı korumaya yönelik bir mekanizmaya sahiptir. Kısa vadeli geliştiğinden yönetilebilir ve ortama uyum sağlama açısından kolaylık sağlar.

Kronik olan streste ise durum farklıdır. Uzun süreli streste vücut bunu kaldıramayabildiği durumlar olabilir.

Kronik stres tükenme evresine girişe neden olur. / Devrim Sarıpınar Aksu

Kronik olan stres uzun süreli bir gelişim gösterdiğimden kontrolü ve yönetilmesi oldukça zordur. Yönetilmediği süreçteyse kişinin motivasyonunu düşürerek içinden çıkılmaz hale gelmesi mümkün. Kişi bunu baş edilmesi gereken zorluk olarak algıladığından adaptasyon açısından güçlük yaşar. Bunlar kişi üzerindeki davranışsal etkileri olarak gösterilebilir. Diğer yandan kişi üzerindeki diğer etkileri ise stres seviyesini adapte eden bazı hormonlar salgılanıyor ve bu salgılanma uzun süreli salgılanımda vücudu zarara uğratıyor ve beraberinde bir çok problemi getiriyor. Fiziksel, duygusal ve davranışsal tepkilerinde kalıcı değişiklikler meydana gelebilir. Bu değişiklikler tüm vücutta kendini gösterebilen hasarlardan oluşmaktadır.

Bizi öldüren stres değil, strese yönelik verdiğimiz tepkidir. / Serkan Karaismailoğlu

Sağlıklı stres mümkün mü?

‘… yararlı stres; engel aşmak, sorun çözmek için gerekli olan bedensel, ruhsal güçlerin toplamından oluşur. Davranışı başlatan güdüdür.’ / Nevzat Tarhan

Akut stresin insanları çağlar boyunca ilkel; savaş-kaç-dona kal mekanizması, insanı gelen tehdite karşı hazırlar. Olay anında beyin fazla mesai yapar ve kısa süre içerisinde vücut eski haline geri döner. Bu stres türünde enerji ve farkındalık artar, yaşamı tehdit eden unsurlara karşı ‘harekete geçme’ methodu uygular. Zihnin ve vücudun bu uyaranlara karşı analiz ve düşünme kabiliyetini olumlu anlamda etkiler. Sürekli olarak hissedilmediğinden daha kolay yönetilebilir. Kişide salgılanan anlık adrenalin ile daha enerjik hissedeceğinden verilen tepkiler çevresel uyaranlara karşı daha aktif gerçekleşir. Bu şekilde insanı daha dikkatli ve algılayıcı yapar.

Stres bedenin savaşmaya hazırlandığının belirtisidir. / Osho

Eğer içinde bulunulan stres savaş-kaç-dona kal mekanizması ile çözülemiyorsa kişi zihnini sadece meşgul eden bir uğraşın içerisindedir. Zihnide kendine yönelttiği endişe ve kaygı içeren düşünceler elbette kişiyi daha stresli olmaya iter. Ancak bu sorular kısa vadeli ve yönetilebilir bir boyuttaysa motive edici bir kaynağa dönebilir. İçinde bulunan durumun motivasyonuna ket vuran stres değil, stres hakkında stres yapmaktır. Bu durumda kaçınılmaz olan stres olsa da etkileri için aynı şey söylenemez. Bununla savaşmak yerine anlam çıkarmak mümkün. Bu şekilde stres unsurunun kaynağına ve hedefine odaklanılarak çıkarılacak fayda üzerinde durulabilir.

Konu seçimi ve çoğu kaynak @Psigareşh tarafından sağlanmıştır.🙇🏼‍♀️