Göklerin Metal Kuşları Uçaklar Hakkında En Çok Merak Edilen Sorular Ve Cevapları

Dünyada en güvenli ulaşım aracı uçaklardır. Yapılan araştırmalar, havalimanına giderken otomobilde ölme ihtimalinin uçakta ölme ihtimalinden bin kat daha yüksek bir ihtimal olduğunu belirtmektedir. Uçak teknolojisi en başından beri güvenilir olmayı başarmıştır. Normalde cep telefonları, bilgisayarlar, otomobiller ve daha yüzlerce teknolojik ürünler giderek gelişir. Uçaklar da giderek gelişirler ancak eski uçaklarla yeni tip uçaklar arasında nihai güvenlik farkları yoktur. Sadece bu bile, uçak seyahatinin diğer vasıtalardan çok daha güvenli olduğunun somut bir örneğidir. Bu Bence'mde, uçaklar hakkında en çok merak edilen soruları sizler için yanıtlayacağım.

Uçaklar nasıl uçar?

Herhangi bir teknolojik vasıta veya ürünü en iyi tanımanın yolu onun çalışma prensibini öğrenmektir. Peki ağırlıkları 500 tona kadar ulaşabilen bu uçakların, havada nasıl kalıp saatte nasıl 1000 km/s hıza ulaşabildiklerini hiç merak ettiniz mi? Uçakları etkileyen 4 adet kuvvet vardır. Birincisi, uçağı ağırlık merkezinden aşağı doğru çeken kuvvettir. Buna ağırlık denir. İkincisi ise taşıma kuvvetidir. Uçak, ağırlığından dolayı aşağı doğru kuvvet uygular ancak uçağın kanatları bu kuvveti karşılar. Eğer taşıma kuvveti, ağırlık kuvvetinden az olursa uçak irtifa kaybetmeye başlar. Eğer fazla olursa uçak irtifa kazanır. Eğer birbirine denk olursa uçak sabit irtifada uçmaya devam eder. Bu sebeple uçağın gövdesine ve ağırlığına göre üretilen kanat büyüklüğü ve şekli her uçakta farklıdır.

Uçağa etki eden bir başka kuvvet ise motorlar tarafından yönetilen ve uçağı ileriye doğru taşıyan ''thrust'' adı verilen yöntemdir. Jet motorlarında yakılan yakıt ve gaz, uçaklardaki motorun egzoz kısmından atılmasıyla üretilir. Bu sayede ileriye doğru güçlü bir itiş kuvveti sağlanır. Ancak uçağa dördüncü etki eden ve itiş gücünü karşılayan güce de ''drag'' yani sürtünme kuvveti denir. Motorlar itiş gücü sağlarken karşıdan esen rüzgâr uçağın hızını düşürür. Eğer thrust yani itiş gücü, dragtan yani sürtünme kuvvetinden fazlaysa uçak hızlanır. Eğer tam tersi thrust dragtan düşükse uçak yavaşlar. Her ikisi eşitse uçak sabit hızda ilerler. Uçak motorlarına kalkış sırasında maksimum güç verilir ve genelde inişe geçildiğinde motorlar yavaşlatılıp kanatlardaki flaplar açılarak sürtünme kuvveti artırılır ve bu sayede uçağın hızı yavaşlamaya başlar. Yüksek irtifada hava daha az olduğundan sürtünme kuvveti de daha az oluştuğu için tam gaz verilmez. Uçağa etki eden tüm bu kontroller pilot tarafından yönetilmektedir.

Uçakların kanatları kopar mı?

Uçakların kanatları, eğer başka bir uçak ya da büyük bir kütleyle temas etmezlerse kırılmaz ve kopmazlar. Uçağa etki eden kaldırma kuvvetini sağlayan kanatların yapımı için oldukça sağlam ve esnek malzemeler kullanılmıştır. Bu sebeple bir uçağın kanadı yukarıya doğru 5 metreden fazla, aşağıya doğru 1 metreden fazla esneyebilir. En büyük uçak üretici firmalardan olan Amerikalı Boeing firmasının hangarda test ettiği uçaklardaki kanatlar esnetildiğinde kanatların hangarın tavanına kadar değdiği gözlemlenmiştir. Uçakların kanatları, hiçbir rüzgârın bükemeyeceği seviyeden çok daha fazla bir seviyeye mukavemet gösterebilecek şekilde imal edilip test edilirler. Sonuç olarak uçağın havada kalmasını sağlayan temel bileşen kanatların çarpışma olmaması koşuluyla kopmaları söz konusu değildir.

Tüm motorlar arızalanırsa uçak düşer mi?

En çok merak edilen sorulardan birisi de uçağın motorlarının bozulması durumunda düşüp düşmeyeceğidir. Yukarıda itiş gücünü sağlayan yani uçağa hız kazandıran kuvvetin ''thrust'' yani motor egzozu sayesinde ortaya çıkan itiş gücünün olduğunu belirtmiştik. Bir uçak, tüm motorlarını kaybetse bile uzunca bir süre havada süzülebilir ve muhakkak iniş yapacağı bir havalimanı bulabilir. Yani motorlar arızalanıp durduğunda uçak hemen düşmez, sadece yavaşça hız kaybeder ancak uçağın burnunun aşağıya çekilmesiyle hız sabit tutulabilir veya artırılabilir. Bu sebeple tüm motorlar dursa bile fazla panik yapmanıza gerek yok.

Uçaklar gerçekten suya inebilirler mi?

Suya acil iniş yapan birçok uçak olmuştur. Bunların en popüleri Sully uçak kazasıdır. Hudson Nehri'ne acil iniş yapan uçakta kimsenin burnu bile kanamamıştır. Uçaklar, özellikle iki motorunu da kaybetmesiyle eğer inecek bir liman bulamazlarsa suya iniş yapabilirler. Kanatlar, uçağı havada tuttuğu gibi suyun üzerinde de tutar. Şişen kaydıraklar sayesinde uçaktaki yolcular tahliye edilir ve birçoğu kanadın üzerinde gelecek yardımı beklerler. Eğer olur da seyahat ettiğiniz uçağın motorlarına kuş çarpar ve tüm motorlar arıza verir de suya acil iniş yapılırsa yine fazla panik yapmamanızı tavsiye ederim.

Uçağa lazer tutmak uçağın arızalanmasına neden olur mu?

Uçağa lazer tutmanın kanunen cezası var ve birçok insan uçağa lazer tutmanın uçağın arızalanmasına neden olacağını bilse de esasen bu havacılıkta doğru bilinen popüler yanlışlardan biridir. Uçağa lazer tutmak uçağı bozmaz, sadece pilotun görüşüne engel teşkil edebileceği ve uçaktakileri riske atacağından dolayı uçaklara lazer tutmak yasaklanmıştır.

Yıldırım çarpan bir uçak düşer mi?

Yıldırımlar, 10 milyon ile 100 milyon arasında değişen volt değerine sahiplerdir. Hiçbir insan, yıldırım çarpmasına karşın hayatta kalamaz ancak bizleri taşıyan uçaklar yıldırım çarpmasından etkilenmezler. Uçağa çarpan yıldırım, özel yalıtımlar sayesinde uzaklaştırılır ancak nadir de olsa bazı yıldırımların uçağın yüzeyinde leke bıraktığı görülmüştür. Fakat gene de yıldırım çarpmasından dolayı hiçbir uçak bugüne kadar düşmemiştir ve uçağın arızalanmasına neden olacak kadar ağır hasar bırakmamıştır.

Uçakların iniş takımları açılmazsa iniş yapabilirler mi?

Uçakların pistte koşturmak ve iniş yaparken frenlemesini sağlamak için iniş takımları nihai önem taşır. Ancak nadir de olsa iniş takımlarının açılmadığı uçaklar olmuştur. Uçak üreticileri her türlü olasılığı göze aldıklarından dolayı iniş takımlarının açılmasını sağlayacak birden fazla yöntem belirlemişlerdir.

Fakat gene de inatla açılmayan iniş takımları olabilmektedir. İniş takımları açılmadığında uçak gövde ve motorların üzerinde pistte iniş yapabilir. Motorlar, sürtünme sayesinde uçağın yükünün bir kısmını arka gövdeyle birlikte pekâlâ taşıyabilirler. Çok kez yaşanmış buna benzer olaylar, Türkiye'de de bizzat yaşanmıştır ve yolcuların hiçbiri yara almamıştır.

Hatta yakın zamanda kuş sürüsüne girip iki motorunu da kaybeden bir uçak, Rusya'da mısır tarlasına acil iniş yaptığında bizzat sürtünmenin fazla olması açısından pilotlar iniş takımlarını açmamışlardı. Yaşanan bu olayda hiçbir yolcunun burnu dahi kanamamıştı. Yani uçaklar, suya iniş yapabildikleri gibi iniş takımı olmadan piste veya tarlaya da iniş yapabilmektedirler. Ancak bu durum, her zaman Rusya'daki kaza kadar şanslı sonuçlanmayabilir.

Otomobiller gibi uçakların da markaları var mıdır?

Nasıl ki otomobil markaları varsa uçakların da markaları vardır ancak havacılık sektörü çok fazla konuşulmadığı için otomobillerdeki Mercedes, BMW, Audi gibi markalar kadar popüler değillerdir. Oysa bir otomobil ortalama 1 milyon parçadan meydana gelirken, bir uçak ortalama 100 milyon parçadan oluşmaktadır. İşçiliği ve üretimi çok daha zordur. Boeing, Airbus, Antonov, Bombardier ve Embraer başlıca uçak üretici firmalardır. Uçaklara üreticilerin ismi verilse de her uçağın modeli aynı değildir. Örneğin; Boeing 777-300ER, Boeing 737-800'den çok daha büyük bir uçaktır. Ancak dünyada en büyük iki uçak üretici firma vardır: Biri Avrupalı Airbus, diğeri ise Amerikalı Boeing'tir. Türkiye'deki hava yolu firmalarında tercih edilen uçaklar da bu iki firmaya aittir.

Uçakların gövdesi neden genelde beyaz renkte olur?

Havayolu firmaları, kendi logolarını uçakların kanat veya gövde kısmında boyayabiliyor ve çeşitli renkler ekleyebiliyorlar. Ancak bir uçağın tamamını boyamak uçağın ağırlığını artıracağından yakılan yakıt miktarı da artış gösterecektir. Bu sebeple hava yolu firmaları, olabildiğince az boyama yaparlar. Havayolu firmaları, bazen sponsor oldukları markaların logolarını da uçaklarında boyayabilirler. Bir zamanlar Bosch markasına sponsor olan THY, uçağının üzerine Bosch yazısını boyadığında onu gören bir teyze uçağın markasını Bosch zannedip ''Ben bu uçağa binmem bu markanın bende çamaşır makinesi var ve sürekli bozuluyor.'' diyerek uçağa binmeme konusunda direnmişti.

Uçaklar buz tutar mı?

Uçaklar özellikle kış mevsiminde buz tutabilirler. 30.000 feet ve üzeri -50 derecelere varan sıcaklığa sahip olduğundan özellikle kış mevsimlerinde yağan karla birlikte uçak gövdesinde buzlanmalar yaşanabiliyor. Ancak bu buzlanmalar yerde özel bir sıvıyla çözülüyor ve uçağın uzunca bir süre buzlanmasının önüne geçiliyor.

Uçaklardaki otomatik pilot ne iş yapar?

Uçaklardaki otomatik pilotlar, temelde hız ve irtifayı ayarlayabildikleri gibi kusursuz biçimde rotayı takip ederler. Ancak bazı durumlarda otomatik pilotun devre dışı kaldığı durumlar da vardır. Örneğin; uçağın ''stall'' dediğimiz hızlı biçimde irtifa kaybetmesiyle otomatik pilot devre dışı kalır ve uçağın hakimiyetini pilota bırakır. Airbus'ın uçakları daha çok bilgisayar kontrollü olduğundan bu uçaklarda her türlü manevrayı yapmak zordur ve daha çok otomatik pilotun sözü geçer. Ancak Boeing'in uçakları pilota güvenir ve çoğu işi de pilota emanet eder. Otomatik pilotlar, öğrenmeye yönelik yapay zekâ programında çalışmazlar. Öncesinde pilotlar tarafından FMC adı verilen bilgisayarda kodlanarak çalışma şekilleri belirlenir.

Uçaklar ters dönebilir mi?

Bazı savaş uçakları ters dönebilse de yolcu uçakları yapı gereği 180 derece ters dönemezler. ''Peki diyelim ki döndü, ne olurdu?'' sorusunu merak ediyorsanız muhtemelen uçağın kanatları kırılır ve uçak hızlı bir biçimde yere çakılırdı.