İlk Yerli Tasarım Otomobil: Devrim'in Hikayesi!

Cemal Aga'nın hayali: Yerli otomobil

Devrimle gelen Devrim

1960 darbesinin cumhurbaşkanı Cemal Aga lakabıyla anılmayı seven Orgeneral Cemal Gürsel, 1961 yılı başında bir yerli otomobilimiz olmalı diyerek bir fikre öncülük etmişti. Bu amaçla oluşturulan 17 kişilik bir ekip Eskişehir Tülomsaş fabrikaları içinde ilk yerli otomobilin tasarım çalışmalarına başladı. Hedef 130 gün içinde bir otomobil üretilmesiydi. Aslında o zamanki bürokrasi bu işin olmaması için çaba içindeydi. Kurulan ekip ilk motoru yapana kadar oldukça uzun bir zaman harcadı. Chevrolet otomobillerde kullanılan 8 silindirli sıralı motoru referans alınarak 4 silindirli bir motor yapıldı. O zamanlar 3 vites olan Chevrolet'ten farklı olmak üzere 4 vitesli bir şanzuman tasarımı yapıldı. Bu sayede yakıt tasarrufu sağlanması hedeflenmişti. 130 günlük süre neredeyse yarıya gelmişken Ankara'daki bürokratlar cumhurbaşkanının Cumhuriyet bayramı törenlerine 2 adet otomobil istediği bilgisini ilettiler ki hedef yine bu işin başarısız olmasıydı.

Türk mühendisinin azmi bürokrasiyi yeniyor

Ancak beklemedikleri ve tahmin etmedikleri bir şey vardı ki; bu işe gönül vermiş 17 vatansever mühendis vardı işin içinde. Bu 130 günlük süre içinde 3 adet motor ve 2 adet otomobil imalatı başarıldı. Tabi bu çok zorlu bir süreçti. Önce Kağıt üzerinde tasarlanıp ölçülendirilmiş otomobilin kaporta parçalarını şekillendirmek üzere birkaç heykeltıraş görevlendirildi ve mermerden kaporta kalıpları yapıldı. Sonra otomobilin kaporta parçalarını şekillendirmek üzere kesilen düz sac parçalar bu mermer kalıplar üzerinde çekiçlerle tek tek şekillendirildi. Çünkü ne bu işi yapacak metal kalıp ve preslere harcanacak milyon dolarlar vardı, ne de onu bekleyecek zaman.

Kaporta şekillendirilmiş ve bütünleştirilmişken yurt dışına sipariş edilen iki adet ön cam geldiğinde bir şok yaşandı. Gelen camlar sipariş edilenden farklıydı. Yeni cam sipariş edip getirmek çok zaman alacaktı. Kaporta gelen camlara göre tekrar şekillendirildi. Daha doğrusu bazı kaporta parçaları yeniden yapıldı. Bunun için de yeniden mermer kalıp yapıldı.

Devrim test ediliyor

Kaporta ve boya işleri biten, motoru ise masa üzerinde çalıştırılan devrim 23 Ekim'de bütünleştiriliyor ve test sürüşleri yapılıyor. Arabanın projesi dışarı sızdırılmaması için test sürüşleri Eskişehir Tülomsaş fabrikaları kampüs alanı içinde yapılıyor. Dünyada Türkçe kokpit göstergeleri olan ilk ve tek otomobildir Devrim. İç mekanda açık yeşil ve bej renklerden güzel bir kombin yapılmıştır. Döşemeler Siyah-Beyaz çift renk yapılmıştır. Yani iç estetiğe de önem verilmişti. Oldukça da güzeldi.

28 Ekim 1961 Devrim Ankara'ya gidiyor

28 Ekim akşamı biri siyah, diğeri beyaz iki Devrim Ankara'ya gönderilmek üzere trene yükleniyor. Ne oluyorsa burada oluyor. Anlaşılmaz bir şekilde kimden çıktığı bilinmeyen bir emirle yangın riskine karşı arabaların benzin depoları boşaltılıyor. Bir araba tren vagonunda nakledilirken neden benzin deposu boşaltılsın?

29 Ekim 1961 Devrim Ankara'da

DEVRİM arabaları Ankara garında trenden indiriliyor ve hemen Cumhurbaşkanının bineceği söylenerek TBMM binası önüne getiriliyor. Bu esnada ekip ilk yapılan beyaz arabaya benzin koyuyor ama cumhurbaşkanlığı yaveri Makam aracı siyah olur diyerek onu cumhurbaşkanının önüne çektiriyor. Ama Siyah arabaya henüz benzin konmamıştır. Ekiptekiler cumhurbaşkanını beyaz arabaya bindirmek istese de kimseye dert anlatamıyorlar. Ardından Cemal Aga'nın bindiği siyah araba hareket ediyor, 500 metre sonra benzin bittiği için araba yolda kalıyor.

Batı kafasıyla araba yaptınız ama doğu kafasıyla benzini unuttunuz

Cemal Agaya durum anlatılıp beyaz arabaya binmesi rica ediliyor. Cemal aga diğer arabaya binmek üzere arabadan inerken Batı kafasıyla araba yaptınız ama doğu kafasıyla benzini unuttunuz diyor. Törenlere beyaz arabayla devam ediliyor. Bu olaydan sonra DEVRİM bir linç kampanyasına maruz kalsa da yine de destek mahiyetinde gazete manşetleri de atılmıyor değil.

Sonra Siyah araba cumhurbaşkanına makam aracı olacak diye Ankara'da bırakılıyor ve beyaz araba tekrar Eskişehir'e götürülüyor.

2 Devrim daha yapılıyor

İlk otomobili yapan ekip önce dağıtılıyor, birkaç ay sonra tekrar toplanıyor ve iki adet araba daha yapmaları isteniyor. Ekip 2 aylık bir çalışma sonunda iki adet daha beyaz renkte DEVRİM yapıyor. Bu esnada Cemal Aga siyah DEVRİM'i makam aracı olarak kullanmaya devam ediyor. Bu iki devrime ilave olarak 5 adet motor daha yapılıyor. Yani toplamda 4 araba ve 7 motor yapılmış oluyor. Fakat ekip seri üretim için dökümantasyon çalışmasına başlarken tekrar dağıtılıyor.

1962 Devrimler yıkılıyor

1962 yılında önce Cemal Aga Devrim'i makam aracı olarak kullanmaktan vazgeçiyor. Ardından da makam arabası olarak kullanılan devrim hurdaya satılıyor. Sonra Eskişehir'deki beyaz arabalardan birisi Tülomsaş garajlarından çalınıyor. Hiçbir şekilde izine ulaşılamıyor. Daha sonra fabrikada çıkan bir yangında yandığı iddia edilerek arabanın çalındığı haberi ört bas ediliyor. Daha sonra üretime devam edilmeyeceği kararı üzerine diğer iki devrimden biri daha hurdaya satılıyor, ilk yapılan devrim hatıra kalsın diyerek muhafazaya alınıyor.

İşte size Devrim otomobilinin hikayesi. Umarım beğenirsiniz.