Köle ve Kölelik Kavramı

Antik Yunan ve Antik Roma'da nüfusun hemen hemen yüzde ellisini köleler oluşturuyordu. Sasaniler'de ve Hindistan'da da kölelik sistemi vardı. Mısır'da ve Ön Asya'da tüm köleler Firavun'a aitti.

Kölelik İslamiyetten önce Arabistanda geniş ölçüde vardı ve koşullar çok kötüydü. İslam hukukunda da kölelik yer almış ancak köleliğin kaynakları sınırlandırılırken , kölelerin durumunda düzeltmeler yapılmış ve azat yolları çoğaltılmıştır. Kölelik neden kaldırılmadı ? Çünkü yaşanılan toplum yapısının bir gereğiydi. Ekonomik hayatın ve savaşın vazgecilmez bir unsuruydu. Dolayısıyla dönemin şartlarına göre yorumlamak gerekir. Köleliğin İslam hukukunda 2 sebebi vardır: savaşta esir düşmek, köle olarak doğmak

İslam dini insanlar arasındaki eşitsizliğin giderilmesini hedeflemiştir. Kur'an'da hür kişilerin sahip oldukları haklara kölelerin de sahip olduğuna ve insanlık onurunu korumak adına kölelerin haklarına yer vermiştir. Örnegin bir müslümanın yanında ve mülkiyetinde bulunan köle veya cariyenin inanç özgürlüğü vardır.

Ehliyeti, hak ve yetkileri çeşitli bakımlardan kısıtlanmakla birlikte, köle bir insandır ve Allah'ın bir kuludur. Bu yüzden âyet ve hadislerde köle ve câriyelere insanca muamele yapılması tavsiye edilmiştir.

KÖLE AZAT ETME YOLLARI

1.Kefaret : Kişi olumsuz eylemlerde bulundugunda (örneğin suç işlediğinde) Allah'a yakınlaşmak , kendini affettirmek için belli bazı etkinlikler yapmasıdır.

2.Itk : Efendinin kölesini kendi isteğiyle bir karşılık beklemeden azat etmesidir. Gönüllü azattır. Daha sonra bu karardan vazgeçilemez.

3. Kitabet : Kölenin özgürlüğüne kavusabilmesi için efendisiyle akit yapmasıdır. Köle efendiye maddi değeri olan bir şey ödeyecektir. Böyle kölelere bir * önce özgürlüğüne kavuşması için zekat verilir. Müteakip köle denir.

4. Efendinin evlenebilmesi için kadın kölesini azat etmesi.

5.Tedbir : Ölüme bağlı tasarrufla (vasiyetle) köle azat etmektir. Artık kölesini devretmiyor. Bunlara Müdebber köle denir.

6.Ümmü'l Veled: Efendisinden hamile kalan kadın köle, efendi çocuğu tanıdığı anda statüsü yükselir. Efendi öldüğünde köle kadın özgürlüğüne kavuşur.

İslam hukuku kimsesi olmayan köleleri de düşünmüştür. Efendiyle köle arasında köle azat edildikten sonra kendiliğinden kurulan ilişkiye mevlalık ilişkisi denir. Eski köle diyete tabi suç işlediğinde eski efendi onun diyetini öder. Ve eski köle ashabeden bir mirasçısı olmadan ölürse eski efendisi onun mirasçısı olur.