Pavlov'un Köpekleri ve Şartlı Refleksin İkinci Dünya Savaşında Kullanımı

Şartlı refleks nedir?

Bir Rus kimyager ve fizyolog olan İvan Pavlov, köpeklerin tükürük bezleri ve sindirim sistemi arasındaki ilişkiyi incelemekteydi. Pavlov’un bulgularına göre; köpek midesinin sindirim işlemine başlamadan önce, tükürük bezlerinin harekete geçmesi gerektiği yönündeydi. Pavlov mide konusundaki bu araştırmaları yaparken başka bir şey fark etmiştir. Köpek daha et verilmeden önce, ayak seslerini duyduğunda salya akıtmaya başlamıştır. Bu olaydan sonra Pavlov, çalışmalarını bu yöne doğru geliştirmiştir. Bu olayın akabinde, çeşitli uyarıcıların sindirim sistemini nasıl etkileyeceğini gözlemledi. Pavlov, köpeğine yiyecek vermeye başladığı anda; bir zili çalmaya başladı.

Normal şartlarda bir köpek et görünce salya salgıladığında, bu herhangi bir şart gerektirmeyen doğal durumdur ve buna “koşulsuz tepki” denir.

Fakat köpeğe zil sesiyle beraber et sunulmasıyla, köpek zile koşullanır ve bundan sonraki denemelerde köpeğin zil sesi duyduğu an salya salgılaması sağlanır, dolayısıyla bu durum bir şarta bağlandığı için “koşullu tepki”dir.

Bir süre sonra sadece zilin sesini duyan köpek; ortamda et olmadığı için herhangi bir et görmemesine ya da et kokusu almamasına rağmen, salya salgılamaya başlıyordu.

Pavlov, bu çalışmalarının sonuçlarını 1903 yılında yayınladı.

Tıp alanında Nobel Ödülü kazanan Pavlov, bu ödülünü şartlı refleks bulgusu için değil, sindirim psikolojisi üzerindeki çalışması nedeniyle kazandı.

Bilimin savaşa hizmetine gelecek olursak,

2. Dünya Savaşı sırasında, Hitler’in durdurulamaz tankları, Leningard’a oldukça yaklaşmıştı.
Tabii Ruslar da kurnazlık yapıp, köpekleri uzun süre aç bırakarak, yemeklerini tankların altında verdiler sürekli.

Artık köpekler aç olduklarında, her nerede tank görüyorlarsa ona doğru koşup, altında yemek aramaya başladılar.

Buradaki ana fikir şu:
*Köpeği, tank görünce altına girecek şekilde eğit.
*Köpeğin üzerine bomba yerleştir.
*Köpek tankın altına girdiğinde, bombayı patlat.

Fakat buradaki asıl problem şuydu, o zamanlar uzaktan kumanda gibi sistemler daha tam gelişmemişti. Dolayısıyla köpekleri, tankın altına girince üzerlerindeki bomba pimini, kendileri çekecek şekilde eğitmeye çalıştılar. Bu yöntem başarısız oldu. Daha sonra köpeklerin sırtına bir tetikleyici çubuk taktılar. Köpek tankın altına girince, bu tetikleyici tanka değerek eğilecek ve bombanın pimi çekilmiş olacaktı. Bu kez her şey sorunsuz görünüyordu. Eğitimler mükemmeldi. Köpekler nerede tank görse, hemen koşup altına giriyordu. Köpek altına girer girmez, sırtlarındaki çubuk nedeniyle bomba tetikleniyordu. Tabii eğitim süresince köpekler patlatılmasa da, savaş için mükemmel şekilde hazırlardı.

Kaderin cilvesine bakın hele…
Savaş başladığında, tüm Rus köpekleri, üzerlerindeki bombalarla Alman tanklarının üzerine koştular. Fakat Alman tanklarının altına girmeyip, geri döndüler. Rus tanklarının altına girip, kendilerini patlattılar! Bunun sebebi daha sonra Rus’larca anlaşıldığı üzere; Alman tanklarının benzin, Rus tanklarının ise mazot kullanıyor olmasıydı.

Yani köpekler sadece tanka değil, aynı zamanda kokuya da şartlı refleks geliştirmişlerdi!..

Buna benzer birçok makaleler okumuştum, bir sineğin kanatlarını veya zıplayan örümce türlerini inceleyen bilim adamlarını anlatıyordu.

Burada üzerinde durmak istediğim ana fikir de bu arkadaşlar, ara sıra karşımıza çıkan ve başta ufak ve gereksiz bir çaba gibi görünen bilimsel araştırmalar, ileride koca bir ülkenin kaderini değiştirecek buluşlar ile son bulabiliyor. Tabi doğru kullanıldığında!

Sizleri, paylaşımlarından büyük zevk aldığım ve sürekli takip ettiğim bir Youtuber olan Barış Özcan'ın bu videosunu izlemeye davet ediyor ve yazıma; bu konuya çok güzel örnek niteliğinde bir video ile son vermek istiyorum. İyi seyirler! :)