Ortaçağ Avrupası hakkında ne düşünüyorsunuz?

Orta Çağ, Roma İmparatorluğu'nun yıkılmasından coğrafi keşiflere kadar olan siyasal dönemin, daha sonraları yaşayan bilginler tarafından konulmuş adıdır. Orta Çağ Avrupası için hangi dönemi ele aldığımıza göre farklı yorumlar yapılabilir. Erken Orta Çağ, Geç Orta Çağ ve Yüksek Orta Çağ olmak üzere üç kısma ayılır tarihçilerce. Erken Orta Çağ; çeşitli Cermen kavimlerinin Avrupa'nın çeşitli yerlerinde kurdukları devletlerce siyasal olarak şekillenen ve yine feodalitenin de temellerinin ortaya çıktığı dönemdir.

Tarih derslerinde, feodalite kelimesini duymayan yoktur diye düşünüyorum ama bunun neyi içerdiğini tam olarak bilmek için ayrıntıya girmek gerekmektedir. Feodalite; toplumun tabakalara ayrıldığı ve en altta da toprağa bağlı yaşayan bir sınıfın var olduğu sistemdir. Toprak üretimine dayalı ve din ile siyasetle iç içe olan bu terim; bugünün bakış açısıyla ilkellik olarak görülse de o dönemler için gayet başarılı bir şekilde işlenmiştir. Feodalitenin asıl güç kazandığı dönem ise 9. yüzyıldan başlayıp da Orta Çağ'ın sonuna kadar olan zaman dilimidir.

Peki şunu da sordunuz mu kendinize? Feodalite nasıl ortaya çıktı? İşte bunun cevabını bilmek için bir zaman yolculuğuna çıkacağız. Kemerlerinizi sıkı bağlayın ve yolculuk esnasında gözlerinizi kapatın...

Evet... Şimdi milattan sonra 4 Eylül 476 yılındayız ve Roma İmparatorluğu yıkıldı ama burada da bir eksiklik var aslında. Çünkü yıkılan kısım, Batı Roma İmparatorluğu olan kısımdır. Batı Avrupa'da büyük bir siyasi boşluğa sebep olan ve otoritenin hemen hemen kaybolmasına neden olan bu durum, bazılar için ise büyük bir fırsatın habercisiydi. Cermen kabile beyleri, Batı Roma'nın yıkılmasından faydalanarak yerleştikleri yerlerde devletler kurdular. Fransa'da ''Merovenjler'', İspanya'da ''Vizigotlar'', İtalya'da ''Ostrogotlar'', Macaristan ve çevresinde ''Gepidler'', İngiltere ve çevresindeki adalarda ''Anglo-Sakson'' beylikleri kuruldu. Bu beyliklerin liderleri, öyle büyük bir güce sahip değillerdi ve devam eden göçlerden dolayı her an yenilip de devletini kaybetme riski ile karşı karşıyalardı. Fakat burada halkın da durumunu göz önüne almak lazım. Batı Avrupa Halkı, Batı Roma'nın yıkılışından sonra bütünüyle ''Barbar'' kavimlerin insafına kalmıştı. Bu kavimlerden bazıları, merkezi otorite sağlamak amaçlı devletler kurdular ki üstte bahsettik ama bu devletler, amaçlarını gerçekleştirme noktasında zayıf kaldılar.

İşte bu zayıf kalma durumu, yeni bir sınıfın ortaya çıkmasını sağladı. Bu sınıf ise feodal beylerdi. Biraz parası, gücü ve soyluluğu olan kimseler; ellerindekileri kullanarak halkı korumak, güçlerini ve paralarını arttırmak maksadıyla siyasi yapılanmalara gittiler. Parası olup da şehir merkezlerinde yani istilaya açık yerlerde durmak yerine, kırsala çekilerek bu bölgede kendilerine güvenli sayılabilecek direniş noktaları kurdular. Peki böyle olunca ne oldu? Cevap aslında oldukça basit ve insan psikolojisini yansıtıyor. Halk da bu kişilerin peşinden gitti. Ne amaçla? Pek tabii ki de güvenlik çünkü her ne kadar devlet varsa da bu noktada onları koruyamıyordu. Düşünün ki siz bir köylüsünüz Orta Çağ'da ve bir gece köyünüz baskına uğrasa ne olacak? Kime haber vereceksiniz? Nasıl haber verip de yardım isteyeceksiniz? Köyünüzün basıldığı bile belki aylar sonra duyulacak. Devlet de size yardım edecek güçte değil. O halde ne yapılmalı? Güçlü adamların yanına sığınılmalı. Bu nasıl olacak? İşte bu adamların direniş noktalarına gidip de onların hizmetine girerek. Halk, güvenlik ve açlık endişesi sebebiyle bu kişilerin yanına gittikçe ne oldu? Bu kişiler güçlerini arttırdı ve daha büyük direniş noktaları yani kaleler ve şatolar yaptılar. Halk; bu kişilerin şatolarında asker ve işçi olarak çalıştı, tarlalarında işçi oldu ve daha pek çok şey... İşte her şeyi başlatan buydu. Daha zeki ve başarılı olan derebeyleri, devletle pazarlığa girdi ve çeşitli unvanlar aldı. Devletin elinin yetmediği yerlerde ona destek oldu, vassallık yoluyla devlete askeri yardımlarda bulundu ve bir miktar vergi de ödedi. Yani hem devlet hem halk hem de derebeyleri kazandı. Bu kişiler, halkı kendine çektikçe daha da güçlendi. Güçlendikçe daha fazla kişiyi maiyetine aldı ve daha çok para kazandı. İşte böyle böyle kökleşti derebeylik düzeni.

Peki sadece siyasal ortamdan mı bahsedeceğiz? Pek tabii ki de hayır. Orta Çağ; müzik, spor ve şölenler açısından son derece canlı bir ortamdır aslında. Pek çok sanat ve spor dalının kökeni de yine bu çağda ortaya çıkmış ya da bu çağda yaygınlaşmıştır. Yani öyle herkes acıdan ölüyordu gibi bir durum, söz konusu değildir ve Rönesans dönemi bazı yazarların abartmasıdır bu ifadeler. Sık sık partiler ve şölenler verilirdi köylerde imkanlar doğrultusunda çünkü yapacak başka bir şey yoktu. İnsanlar, birbirlerine yakın bir psikolojik, sosyolojik ve ekonomik seviyede olduğu için nispeten daha eşitlikçi bir durum vardı. Soylular hariç (ki zaten sayıları az) genel olarak köylü kesim de eğer bir hastalık veya savaş yoksa halinden şikayetçi değillerdi. Veba gibi hastalıklarda ise soylular da ölüyordu yani tıp hemen hemen var olmadığından. İşte bu noktada, Anakronizm yapmadan yorumlamak lazım tarihi. Yani Orta Çağ'da öyle herkes lanet ede ede yaşamıyordu Avrupa'da.

Buraya kadar okuduysanız ayrıca bir tebriği hak ediyorsunuz. Gözlerinizi yeniden açabilirsiniz.