Ön yargılı mısınız? Peşin hüküm vermeden karşınızdakini dinler misiniz?

Ön yargılı davranan kişiler peşin karar verir. Düşünmeden verilen bu kararın sonucu ise genelde hüsrandır. Karar verdiğiniz konu, kişiyi zor duruma sokabilecek kadar kırıcı boyutlara ulaşan tatsız bir duruma davetiye çıkarabilir. Ön araştırma yapmadan alınan sonuç genelde bir sonuca çıkmaz. Olumsuz olayların başına verilmiş bir karar olarak kalır. Önceden yeteri kadar araştırma yapmadan vardığınız sonuç ve görüşünüz genelde sağlam temel üzerine oturtulmamış ve geçerliliği olmayan, insanı en büyük yanılgı içine çeken bir karar olarak kalır ve bir sonuç olmaktan çıkar.

Ön yargıya neden olan en büyük etken küçüklükten beri kulağınıza fısıldanan görüşleri ölçüp tartmadan kabul etmedir. Kişinin öncelikle aynayı kendine çevirmeden bir başkası hakkında rahatta konuşabilmesi ve değerlendirme yapabilmesi tabiî ki hoş bir durum değildir.

Ön yargı denilince akla sadece olumsuz bir durumda gelmemelidir, bazen olumlu bir şekilde ön yargıda bulunabiliyoruz. Örnek vermek gerekirse; çocuğun olmayan bir yeteneğini çocuğa varmış gibi adapte edip büyük beklenti içinde bulunabiliyoruz. Bu ön yargı iki tarafı da hüsrana uğratır ve olmayan yeteneğine inandırılan çocuk kendine bu dayatma ile özgüvenini kaybetmeye kadar giden olumsuz sonuçlara varabilir. Kişinin asıl yeteneği olan alanı bulmasını ya tamamen kaybettirir ya da geciktirir. Olumlu olarak düşünülen bir netice geri dönüşümü mümkün olmayacak kadar ciddi ve olumsuz boyutlara ulaşabilir.

İnsanlar çoğu zaman dış görünüşe göre karar verirler bu bir nevi kişinin tercihlerine saygısızlıktır. Örnek vermek gerekirse; salaş giyinen kişiler hakkında ciddiyetsiz veya klasik giyinen kişileri fazla ciddi görebiliriz. Dış görünüş insanı yansıtmaya yeterli gelmez. Kişi bulunduğu toplumun ve mekânın getirdiği koşullara uyum için de bulanabilmek için bunu yapabilir. Bu bir nevi kurallara uyma biçimidir. Bir kişiyi tanımadan onun görüşlerini öğrenmeden ve onunla ilgili bir kanıya varmadan önce çok iyi düşünülmelidir. Aksi takdirde kırıcı olabiliriz.

Bir bebek yılandan korkması gerektiğini bilmez bu olgu zamanla ona öğretilir ve yılan ona zarar vermese dahi korkması gerektiğini bilir. Yani önceden öğretilmiş korkular, davranış ve tutum kişinin peşin hüküm vermesine sebep olur. Bunun neticesi ise herkese önyargı ile yaklaşan kişilerin artmasıdır. Tabiî ki doğru ve yanlış anlatılmalıdır fakat bu anlatımda kişi ön yargılarını katarak anlatmamalıdır. Kişiye benimsetilen görüşler hem kişinin hayata karşı gelecek de ne istediğini bulmasını zorlaştırır. Kendi düşündüğünü değil de başkalarının görüşleri doğrultusunda hareket eder ve buda kişinin kendini doğru ifade edememesine kadar gider. Bu tutum insanların karşılıklı olarak güven duygusunu da zedeler.

Önyargı ile yaklaşılan kişi kendini kötü hissedebilir ve ona karşı sergilenen bu saygısız davranış biçimi yaşantısını olumsuz etkileyebilir. Aslında ön yargılarımızdan kurtulmak sanıldığı kadar kolay değildir. Albert Einstein “ Önyargıları yok etmek, atom çekirdeğini parçalamaktan daha zordur.” Derken bunu çok güzel özetlemiştir. Fakat ön yargılarımızdan kurtulmak imkânsızda değildir. Henry David Thoreau “ Önyargılarınızı bırakmak için hiçbir zaman geç değildir.” derken ön yargılarımızı bir kenara bırakabilmeğimizi ifade etmiştir.

Ön yargı karşı tarafa olabileceği gibi kişi kendinede ön yargılı yaklaşabilir. Herhangi bir çalışma karşısında veya yeteneğinin olduğu bir alanda “ ben yapamam.” Gibi kesin kararlar ile kendi alanını kısıtlayarak kendi başarısına da engel olabilir. Ön yargılı davranan kişilere dikkat edildiğinde zaten bu davranış şeklini benimseyerek en başta kendisine olan saygısını yitirdiğini görürüz. Kendine öz eleştiri yapamadığı için sürekli başkalarını eleştirerek onlarında başarıya ulaşmasına engel olur. Bir nevi öz güveni eksik kişilerde bu durum daha sık rastlanıyor dersek yanlış olmaz.

Sonuç olarak ön yargılardan kurtulmak imkânsız değildir, sadece herhangi bir konuda veya kişi hakkında bir karara varmadan önce iki kez düşünmeliyiz.

Bu yazıyı arsivime not etmişim...
Hoşuma gitmişti.. Sen yazınca şimdi bunu paylaşmak istedim ben de , tam cuk diye üstün oturmus..
Eline kalemine yüreğine sağlık...

Ve aleyküm selam,

Eğer dışarı kirli bir gözlük camıyla bakarsak, kirli bir dünya görürürüz. Ovaları, yeşillikleri, denizleri gri görürüz, ama onlar bizim onları öyle görmemizle gri olmazlar. Ova yeşilliğini; deniz maviliğini korur. Önyargı da insanın kalp gözünde olan kirli bir gözlük gibi, aslında olmayan şeyleri, aldatarak bizlere kötü gösterir. Bu yüzden birine önyargılı yaklaşmadan evvel ''Acaba ben ne kadar temizim ki onu öyle görüyorum...'' diye sorgulamak gerekir

Önyargıları benliğini ele geçirmiş insanlara dikkat edin; bir yemeğin tadına bakmadan onun hakkında fikir bildirmezler, bir yere gitmeden oranın güzel mi değil mi olduğunu söylemezler, bir şarkıyı dinlemeden kulağa hoş mu geliyor kötü mü, diyemezler. Ama sokakta gördükleri rastgele bir insan hakkında bile fikirlerini bildirebilirler. ''Bu kadın falanca kıyafeti giymiş, kesin böyle biridir. Bu bir de erkek olacak, ... renk kazak giymiş, şuna bak, kesin geliri dar. Dışarı çıkma madem!'' Bu kişilerin gönüllerinin kirliliği nefisleriyle beraber onları kötü bir sona hazırlamakta, Allah ıslah etsin

Yüreğin bu kirliliğini yıkamak için insan aynaya bakmalı, arada kendine dönmeli ki kirini görüp söküp atabilsin, başkalarına bakıp onları kötü göre göre yalnızca o kir katran olur, Allah bizi herkesten önce dönüp kendi kalbine bakabilen insanlarla karşılaştırsın, önyargılarımızdan arındırsın

Dış görünüşe bakıp veya tek bir sözüne bakıpta peşin hüküm vermek tabi ki de akıllıca değil.
Ve bir insanı tanımak bu kadar basıt değil.
Onun kim olduğunu bilmeden atıp tutmak ve yaptığı davranışın sebebini öğrenmeden yani yargısız infaz yapmak çok kolay. Dinlemek ise kimilerine göre en zoru, kolay olmasına rağmen..

Ama ön yargı değilde başka bir şey var kimilerinde yani yaşadıklarından dolayı mıdır nedir bilmem ama temkinli davranırlar, gardlarını hep sağlam tutmaya çalışırlar, yeni tanıdıkları insanlara karşı..