Falların Neden Size Sürekli Uyduğunu Açıklayan Olay: Forer Etkisi

Sitede fal, burç gibi şeylere inanan çok fazla insan olduğu için bu benceyi yazma ihtiyacı hissettim.

Barnum etkisi olarak da bilinir

Barnum etkisi olarak da anılabilen bu durum astroloji, falcılık ve onedio benzeri platformlardaki saçma kişilik testleri gibi birçok konuyu açıklamaktadır.

1948 yılında Amerikan profesör Bertram Forer psikoloji dersine girdiği öğrencilerine kişilik testi uyguladı ve sonuçları teker teker dağıtttı. Öğrenciler zarfı açtığında aşağıdaki metin ile karşılaştılar.

"Başkalarının sizi beğenmesine, size hayran olmasına ihtiyaç duyuyorsunuz, ama aynı zamanda kendinize karşı eleştirel olmaya da eğilimlisiniz. Kişiliğinizin bazı zayıf yönleri var ama genelde bunları telafi etmeyi başarıyorsunuz. kendi yararınıza çevirebileceğiniz halde kullanmadığınız önemli bir kapasiteye sahipsiniz. Dışarıdan disiplinli ve öz güvenli gözükürken, içten içe kaygılı ve güvensizsiniz. Bazen doğru kararı verip vermediğiniz ya da doğru şeyi yapıp yapmadığınız konusunda kafanızda ciddi şüpheler uyanıyor.

Belli bir miktarda değişiklik ve farklılığı tercih ediyorsunuz; kısıtlamaların, sınırlandırmaların içinde kalmak sizi mutsuz ediyor. Bağımsız bir düşünür olmakla gurur duyuyorsunuz ve başkalarının iddialarını tatmin edici kanıt olmadan kabul etmiyorsunuz ama kendinizi başkalarına açarken çok açık, çok içten olmayı akıllıca bulmuyorsunuz. Bazı zamanlar dışa dönük, sokulgan ve sosyalsiniz; bazı zamanlarsa içe dönük, sakıngan bir kapalı kutu oluyorsunuz. Bazı çok gerçek dışı arzularınız var."

Forer daha sonra öğrencilerinden bu yorumların şahıslarına ne kadar uyduğuna dair 5 üzerinden puanlandırma yapmalarını istedi. O gün Forer'in sınıfında yapılan puanlandırmanın ortalama sonucu 4,26 çıktı, daha sonra yüzlerce kez tekrar edilen testte sonuçlar 4,20 dolaylarında kalmaya devam etti. Ancak sizin de tahmin edebileceğiniz üzere, o gün Forer tüm öğrencilerine bir astroloji sütunundan alınmış aynı metni vermişti.

Bu durumda karşımıza çıkan 4,26 gibi bir ortalama, insanların çok genel, hemen hemen herkese uyabilecek sözleri özellikle biraz övgü içeriyorsa rahatlıkla kendilerine özgüymüş gibi algılamaya eğilimli olduklarını gözler önüne seriyordu. Bu zaafın sebebi, insanların kendileri hakkında bir şeyler duymaya olan kör edici ihtiyaçlarıydı.

Son tahlilde değişmeyen şey, astroloji gibi, grafoloji, falcılık gibi bilimsel olarak objektifliği kanıtlanamamış pek çok alana gösterilen yoğun rağbetin temelinde yatan en güçlü mekanizmalardan birinin bu olduğuydu.