Soyadını Atatürk'ün Bizzat Verdiği Bir Futbol Efsanesi: Zeki Rıza Sporel!

Kısaca efsaneyi tanıyalım

Zeki Rıza Sporel, sadece Fenerbahçe'nin değil Türk spor tarihinin tarihinin gerek golleri, azmi, futbol zekası, efendiliğiyle ilk efsanesidir. Kendisi spor yaşamı boyunca 470 den fazla gole imza atmış, Milli takımımızla çıktığımız ilk maçta santrafor olarak görev almış, aynı maçta rakip takımın kalesine 2 gol birden göndermiştir. Böylelikle kendisi ilk milli maçlarda ilk golleri atan kişi unvanını almıştır. Sadece milli maçlarda değil ülkemiz işgal altındayken adeta bir onur meselesi haline gelen General Harrigton maçında attığımız 2 golün de sahibidir.

Fenerbahçe tarihinin en golcü oyuncusu unvanını elinde tutmakta ayrıca Galatasaray'a 33 gol atarak Galatasaray'a en fazla gol atmış oyuncudur. Bir milli maçta 4 gol birden atmış bu rekoru hala günümüzde kırılamamıştır. Ayrıca sadece futbolla ilgilenmemiş teniste de hem ülkemizde hem de milli maçlarda bizi gururla temsil etmiştir.

Ne yazık ki Zeki Rıza Sporel gibi bir efsane yılların getirdiği bir sebepten ötürü pek fazla hatırlanmamaktadır. Bazılarınız bu ismi belki de ilk defa duydunuz. Ben de Zeki Rıza Sporel gibi bir futbol üstadının unutulmaması için bu yazıyı yazdım. Dilim döndüğünce Zeki Rıza Sporel'in hayatını anlatmaya çalışacağım .

Hayatı

Zeki Rıza Sporel ,28 Şubat 1898 yılında İstanbul da Haliç Sütlüce semtinde doğdu. Doğduğu yıllar Osmanlı İmparatorluğunun yıkılma dönemine denk geliyordu. Ülkenin içinde ve dışında kaos ve kargaşa hakimde. Yani değil sporla futbolla uğraşmak insanların yaşaması bile zordu .İste Zeki Rıza bu koşullarda hayata gözlerini açtı. Şanslıydı çünkü ailesi sporu seven ve destekleyen bir aileydi. Abileri Hasan Kamil ve Arif Sporel de birer futbolcuydu.

Küçüklükten beri Fenerbahçe'ye gönül vermiş sık sık Kadıköy'e giderek maçları izlermiş.

Fenerbahçeli Zeki Rıza

Daha 15 yaşındayken sırtına Fenerbahçe formasını geçiriyor ve 19 yıl boyunca hiç çıkartmıyor. Hemen öyle A takımına çıkamıyor önceleri Fenerbahçe genç takımında oynamış yeteneği keşfedilince de A takıma yükselmişti.

A takıma yükselmeden önce önünde zorlu bir sınav vardı. 1913-1914 sezonunda Türk Spor tarihinde ilk kez düzenlenen genç takımlar şampiyonası yapıldı. Bu şampiyonayı kazanan takım hem kupayı evine götürecek hem de Türk tarihinin il gençler takımı şampiyonu olacaktı. İşte Zeki Rıza da kendisine sunulan bu fırsatı iyi değerlendirip turnuvanın yıldızlarından biri oldu. Böylelikle Fenerbahçe ilk gençler turnuvasının şampiyonu ve kupanın sahibi oldu. Gümüş kupayı Ahmet Muhtar Bey'in elinden aldılar.

A takıma yükseliş

4 Kasım 1916 yıllında Fenerbahçe ve Anadolu takımının maçı vardı. Savaş yılları olduğundan takımdaki bazı oyuncular eksikti ve Anadolu takımının arkasında Altınordu desteği vardı. Fenerbahçe de 6 eksik oyuncu olduğundan genç takımdan takviye yapıldı ve Zeki Rıza da o maçta oynadı. Kendisinden daha yetenekli abileri varken karşı takıma tam 4 gol birden attı. Bu saf futbol yeteneğini gören Fenerbahçeliler Zeki Rızayı hemen A takım kadrosuna aldılar. Böylece genç takımdan A takıma yükselmiş oldu.

Maç başına 1.33 gol ortalamasıyla istatistikleri yerle bir etti!

Zeki Rıza Sporel çıktığı 352 maçta 470 gol atıp maç başına 1.33 gol ortalamasıyla inanılması güç bir başarıya imza atmıştır.

Zeki Rıza Sporel 19 yıl formasını giydiği Fenerbahçe'de 4 İstanbul Ligi Şampiyonluğu ve 2 İstanbul Cuma Ligi zaferi yaşadı.

Başarıları yurt içinde sınırlı kalmamış çıktığı 16 milli maçta 15 de gol atmıştır.

26 Ekim 1923 tarihinde oynanan Romanya maçı ile Türk Milli takımımız ilk maçına çıktı. Bu maçta Zeki Rıza santrafor olarak görev aldı ve 2 gol atarak hem milli takımımızın ilk gollerini atmış hem de skoru 2-2 ye getirerek beraberliği sağlamıştır.

1924 yılında oynan Finlandiya maçında 4 gol birden atarak milli maçlarda rakip takıma en çok gol atan oyuncu unvanını almıştır. Bu rekoru 2 futbolcu ile paylaştıysa da hala 4 golü geçebilen olmadı.

Düşmana karşı yeşil sahada kazanılan bir zafer: General Harrigton Kupası

Bu maç tarihimizde oynanan en önemli maçlardan biridir. Adeta bir onur meselesi haline gelmiştir. En başından anlatırsak Milli Mücadele yıllarında Fenerbahçe Anadoluya kayıklarla kaçak silah taşıyıp Milli Mücadeleye yardımcı oluyordu. Bu yardım bazı kişilerce işgal kuvvetlerinin kulağına gitmişti. O zamandan beri işgalci kuvvetler Fenerbahçeyi mimlemiş nefret o zaman başlamıştı. Bu kayıkla silah kaçırma numarasının anlaşıldığını anlayan Fenerbahçeliler delilleri saklamış işgalci komutanlar da eli boş şekilde geri dönmüştü. Başkomutan General Harrington buna çok sinirlenmiş ve gazetelere derhal ilan vererek Türk takımlarıyla oynanacak bir maçın tertiplendiği haberini vermiştir. Bu maç davetinin kendilerine karşı yapıldığını anlayan Fenerbahçeliler maça talip olmuştu.

Bu arada General Harrington resmen yıldızlar karması yapmış bu karmayı da özel idman ve eğitimlere tabii tutmuştu. General'e göre Fenerbahçe yenilecek ve rezil olacaklardı. Galatasaray en iyi oyuncularını vermeyi teklif etse de Fenerbahçe bu teklifi geri çevirmiştir.

29 Haziran 1923 tarihinde maç Taksim de oynanacaktı. General Harrington şeref köşesinde ağzı kulaklarında Fenerbahçe'nin yenilişini izlemek istiyordu. İlk yarı 1-0 yenik başladık. İkinci yarıda ise karşılarında bambaşka bir Fenerbahçe vardı. Zeki Rıza Sporel tam 2 kere rakip takımın filelerini havalandırarak bizi galibiyete taşıyan isim oldu. General Harrington savaş cephesinde olduğu gibi yeşil sahalarda da yenilmişti.

Fenerbahçe’nin işgalci kuvvetlerini yendiği haberi Lozan’daki Türk kuruluna ulaştığında ortalık bayram yerine döndü. Lozan’da emperyalistlere karşı savaşan heyet için büyük bir moral oldu bu galibiyet. İsmet Paşa hemen telgrafın başına geçerek Fenerbahçe’yi kutladı: “Kurulumuz adına hepinizi sevinçlerle kutlar, gözlerinizden öperim.”

Bu maçın sıradan olmadığının bir kanıtı da maçın forvetlerinden Bedri Gürsoy’un şu sözlerinde de anlayabiliriz: ’’ Hem havan topuyla, hem futbol topuyla savaş kazanan tek ülke biziz!’’

Futbol efsanesi futbolu bırakıyor

Zeki Rıza Sporel 1934 yılında 19 yıl boyunca terlettiği formaya veda etti. Ama sadece formaya veda etti. Spordan ve futboldan asla kopmadı .

1955-1957 yılları arasında Su sporları Federasyonu ve Fenerbahçe Spor Kulübü Başkanlığı yaptı. Bir dönem ticarete de atılmış başarılı olmuştu .

Soyadını Atatürk verdi

Soyadı kanununun çıkmasının ardından Atatürk, Zeki Rıza'ya bizzat SPOREL soyadını vermiştir.

Siyasi hayatı

Zeki Rıza Sporel, DP’den VIII. Dönem (21.07.1946-22.05.1950) İstanbul Milletvekili seçildiyse de Milletvekilliği Meclis’te reddedilmişti (06.12.1946). DP’den IX. Dönem (1950-1954) Rize, IX. Dönem (02.05.1954 - 01.11.1957) İstanbul Milletvekili seçilerek Mecliste yasama çalışmalarına katıldı.

Bir efsanenin vedası

Zeki Rıza Sporel 3 Kasım 1969 yılında hayata gözlerini yumdu geride bir futbol efsanesi bıraktı. Türk futboluna bu kadar çok şey kattığın için sana minnettarız Allah rahmet eylesin. Mekanı Cennet olsun.