Travmatik bir olayı nasıl atlatabilirim?

Merhabalar,

Fiziksel ve psikolojik bütünlüğümüzü tehdit eden her türlü yaşantıyı travma olarak adlandırabilmek mümkündür. Travma yaşantıları bizleri genellikle beklenmedik anlarda, hazırlıksız bir şekilde ve bazen de beklemediğimiz kişiler tarafından yakalamaktadır. Ayrılık, boşanma, ölüm, savaş, iş kayıpları, aile içi şiddet, taciz, tecavüz, beklenmedik hastalıklar, trafik kazası, doğal afetler, terör gibi olaylar travmatik deneyimlere örnek olarak gösterilebilmektedir.

Travmatik olayların ardından bireyler genellikle; şok, inkar, öfke, suçluluk, korku, ümitsizlik, duygusal tepkisizlik, aşırı gerginlik gibi duygusal tepkiler verebilmektedirler.

Travma anında kişinin gösterdiği her türlü duygusal ve fiziksel tepkiler o an kendisini korumaya yönelik tepkilerdir. Bu tepkiler o zorlu anlarda, kısa vadede kişileri korumaya hizmet etse de uzun vadede zarar verici nitelikte olmaktadır. Örneğin; babasından şiddet gördüğü için yaşadığı eve gitmekten kaçınan bir kişi için bu davranış o koşulda hayat kurtarıcı olsa da babası öldükten sonra yine evine gitmekten kaçınması işlevselliğini kaybetmiş bir davranışa dönüşebilmektedir.

Travma Tepkileri Ne Zaman Ciddiye Alınmalıdır?

• Gerçek bir tehlikeyle karşılaşmanızın ardından fiziksel bir zarar gördüyseniz veya bu duruma doğrudan şahitlik ettiyseniz ve bu durum/durumlar karşısında korku, şok, çaresizlik, donukluk gibi duygusal tepkiler verdiyseniz,
• Kabus görme sıklığı arttıysa,
• Travma anısı sık sık gözünüzün önüne geliyorsa ve yeniden o anları yaşıyor gibi hissediyorsanız,
• Olayı hatırlatan her türlü uyarandan kaçınıyorsanız,
• Sıkça mide ve bağırsak problemleri yaşıyorsanız,
• Aşırı duygusal tepkiler gösteriyorsanız,
• Sevdiğiniz işlere karşı ilgi kaybı yaşıyorsanız,
• Diğer insanlardan uzak kalma ihtiyacı hissediyor ve yabancılaşmışlık hissi yaşıyorsanız,
• Bahsettiğim belirtileri 1 ayı geçkin bir şekilde deneyimliyorsanız,
• Son olarak; bu belirtiler işlevselliğinizi bozuyorsa travma tepkilerinden bahsedebilmek mümkündür.

Travmatik Olayları Atlatabilmeye Yardımcı Olacak Öneriler

• Travma yaşantısından önce var olan günlük alışkanlıklara, rutinlere dönmek bu yaşantıların etkisinin azalmasına yardımcı olabilmektedir.
• Eski rutine dönmek muhtemelen zaman alacaktır, kendinize bu zamanı tanımalı ve acele etmekten kaçınmalısınız. Olumsuz duygular da yaşanması gereken duygulardır. Bu duygulardan kaçmamak en sağlıklı seçim olacaktır.
• Bu tür durumlarda sosyal destek oldukça önemli bir unsurdur. Olumsuz yaşantılarımızı; bizi dinlediğini ve anladığını düşündüğümüz kişilere anlatmak bu durumu daha kolay atlatabilmenize yardımcı olabilir.
• Bazı bireyler travmatik olayların ardından alkol veya uyuşturucu gibi maddeler kullanabilmektedirler. Bu durumdan kaçınılması çok önemlidir. Alkol ve madde kullanımının bu durumların çözümü olmayacağı gibi yeni travmatik deneyimlere de zemin hazırladığını söyleyebiliriz.

Travmatik yaşantıların etkisini azaltabilmenin en önemli basamağı psikolojik destek almaktır. Travmatik olaya maruz kalan bireyler, olayları yanlış değerlendirebilmekte ve bu durum da olayların etkisini daha da olumsuzlaştırabilmektedir. Travmatik yaşantılar beynimizin işleyişini değiştirebilmektedir. Eski işlevselliği kazanabilmek ve beyin işleyişini düzenleyebilmek adına psikolojik destek çok önemlidir. Bir uzman desteği almanızı tavsiye ederim.

Panik Ataklar Geldiğinde Ne Yapabilirim?

• Bu durumun zihninizde var olan bir durum olduğunu, ortada gerçekçi bir tehlike olmadığını düşünmeye çalışmak size yardımcı olacaktır.
• Yanınızda sizi rahatlatacak, anda kalmanıza yardımcı olacak bir obje taşıyabilirsiniz. Belirtileri hissettiğiniz anda bu objeyi çıkarıp ona bakmak ‘şimdi ve burada’ olmanıza katkı sağlayacaktır. Ayrıca ‘şimdi ve burada’ kavramınızı güçlendirecek diğer egzersizlere de göz atabilirsiniz.
• Düzensiz uykular ve sağlıksız beslenme düzenleri panik atak belirtilerini tetikleyici bir durumdur. Uyku düzeninize ve düzenli beslenmeye dikkat edebilirsiniz.
• Belirtiler geldiği sırada nefes egzersizi uygulayarak nefes alıp verme hızınızı düşürebilir, kalp atım hızınızı normal seviyelere çekebilirsiniz. Gevşeme egzersizleri de bedeninizi fark etmenizi sağlayarak kontrol hissi kazanmanıza yardımcı olabilmektedir.
• Egzersiz yapmak vücudumuza endorfin hormonu salgılamaktadır. Bu hormon memnuniyet hissinin oluşmasını sağlayan hormonlardan biridir. Bu sayede düzenli bir şekilde yapılan egzersizler; mutluluk hissinin oluşmasıyla birlikte kişilerde psikolojik bir denge de sağlamaktadır. Bu şekilde atakların geliş sıklığını minimum seviyelere çekebilmeniz mümkün olabilmektedir.
• Panik atak rahatsızlığını yaşayan bireyler atak geçirme ihtimali yüksek olunan yerlerden kaçınmaya meyilli olmaktadırlar. Kısa vadede bu durum işe yarasa da uzun vadede kişiye zarar vermekte ve o ortamlarda daha belirtilerin daha şiddetli ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Bu nedenle kaçınmak yerine yüzleşmek daha doğru olacaktır.
• Gün içinde tüketilen kafein miktarı da tetikleyici nitelikle olmaktadır. Çok sık kahve, çay tüketmemeye dikkat edebilirsiniz. Alkol, sigara ve madde kullanımlarının da bu rahatsızlığı olumsuz yönde etkilediği bilinmektedir.

Panik atak tedavisinde bazı ilaçlar ve psikoterapi tekniği birlikte kullanılmaktadır. Psikoterapi tekniğinde panik atağın nasıl önleneceği çalışılmakla birlikte kişiye durumla nasıl başa çıkabileceği de öğretilmektedir. Tedavinin yarıda bırakılmaması da oldukça önemli bir husustur. Tedavi süresi kişiden kişiye göre değişkenlik gösterebilmektedir. Bu rahatsızlığın tedavisi için uzman yardımı almak gerekmektedir. Bahsettiğiniz durumlar işlevselliğinizi olumsuz etkiliyor ve baş etmekte zorlandığınızı düşünüyorsanız bir uzman yardımı almanızı tavsiye ederim.

Sağlıcakla kalın,
Psikolog Sümeyye Sağlam