Kanser Nedir Ve Nasıl Mücadele Edilir?

Bir dönem onkoloji (Onkoloji: Kanser bilimi) hastanesinde çalışan ve pek çok kanserli hasta gören biri olarak anlatıyorum. Kanser nasıl oluşur, hangi nedenlerden kaynaklanır, organik ne demek, sentetik sağlıksız doğal sağlıklı mı?

Kanser nedir?

Çok hücreli bir canlıyız ve her hücremizin genetik dizilimi bir olmak zorunda. Bu bizim genetik dizilimimizdir. DNA'mız Adenin , Guanin, Sitozin ve Timin nükleotitleriyle genetik olarak kodlanır. Sarmal yapıyı oluşturan ve nükleotitlerin bağlandığı deoksiriboz ise epigenetiktir.

Bu 4 nükleotit farklı oranlarda karbon, oksijen, hidrojen ve azotun bir araya gelmesiyle oluşan organik birleşiklerdir ve tamamen kararlı değillerdir. Yani bazı şartlarda kimyasal tepkimeye girerek bilinen nükleotitlerin dışında olan nükleotitlere dönüşebilirler. DNA bir polimerdir ve zincir yapıdadır. Ayrıca kendisi proteindir.

Nükleotitlerden bir tanesinin yapısı bozulduğunda genetik kod da değişir. Bu mutasyonla hücre bölünürken meydana gelen bir aksaklıktan kaynaklanabileceği gibi radyoaktif ışının direk genetik materyale çarparak kararlılığını bozması sonucu veya kanserojen bir maddenin hücre içine girerek genetik materyalle tepkimeye girmesi -ki bir maddeyi kanserojen yapan da hücre içinde genetik materyalle tepkimeye girebilme ihtimalidir- ile de kaynaklanabilir. Kansere genetik yatkınlığa neden olan bir gen de kansere bağlı erken ölüm sebebi olabilmektedir.

Bağışıklığımız kansere karşı!

Vücudumuzda devamlı kanser hücreleri vardır. Bunlar devamlı oluşur. Peki neden kanser olmuyoruz? Çünkü bu hücreleri bağışıklık sistemimiz hemen tespit eder ve onları öldürür. Peki madem bağışıklığımız bunları öldürüyor, neden kanser oluyoruz?

Neden kanser oluruz?

1. Kanserojen madde alımı

Bazı maddeler ve oksidanlar kararsızdır ve serbest oksijen radikalleri içerir. Bunlar tepkimeye girmeye çok isteklidir. Hücre içine girer ve çekirdeğe ulaşırsa derhal DNA'nın bir parçasıyla tepkimeye girerek genetik bilgiyi değiştirir. Bu da o hücreyi kanser hücresine dönüştürür. Sigara kanserojen madde açısından aşırı zengindir.

2. Radyoaktivite

Başıboş helyum çekirdekleri (Alfa ışıması), başıboş elektronlar (beta ışıması) ve kararsız fotonlar (gama ışıması) bir araya gelerek X ışınlarını oluşturur. Alfa herhangi bir katı madde tarafından (deri dahil) engellenirken beta sadece kurşun ile engellenebilir. Gama ise ışık hızında yayılır ve engellenmesi çok zordur. Kurşun panellerden rahatlıkla geçer ama etkisi azalır. Radyasyon nükleotitlerin çekirdeklerini uyarır ve kararlılığını bozar. Kararlı olan bir madde kararsız hale gelir ve direk yapısı bozulur. Bu da toplu halde kanser hücrelerinin oluşumuna zemin hazırlar.

3. Bağışıklık Yetmezliği veya İmmünosüpresyon (Bağışıklığın baskılanması)

Bağışıklık sistemimiz kanserle savaşıyor. Kanser hücrelerinin artışı arttıkça bağışıklık sisteminin bir hücreyi görememesi kanser oluşumu için yeterlidir. Bağışıklığın zayıflaması durumunda veya kanserojen etkene maruz kalındığında bağışıklığın kanser hücresini görememe ihtimali artar.

4. Genetik Yatkınlık

Genetik yatkınlık bir genden kaynaklanır ve hücre bölünmeleri sırasında mutasyonlu hücrenin oluşma ihtimali daimidir. Böyle bir durumda çok erken yaşta kanserojen şarta maruz kalınmasa bile kanser başlayabilir. Bu kişilerin düzenli sağlık kontrollerinde daha hassas davranması gerekir. Ailede erken yaşta kanser öyküsü olanlarda (orta yaş ve öncesi) bu ihtimal vardır.

Kanser nasıl başlar?

Bağışıklık bir kanser hücresini göremedi. Bu hücre ise karaciğerde diyelim. Kişide karaciğer kanseri başlar (Karaciğer metastazıdır). Bu kanserin ilk evresidir. Peki evreler nelerdir?

1. Evre

Bu evrede belirti pek görülmez. Biyopsiyle tanı konur. Kanser hücresel ve mikromoleküler boyuttadır. Kemoterapiye ve radyoterapiye gerek olmaz. İlaçla tedavi edilebilir. Tedavinin en kolay olduğu evredir ve ilerledikçe zorlaşır. Bu yüzden erken teşhis hayat kurtarır.

2. Evre

Tümör oluşumu vardır. Bu evrede belirtiler başlar. Belirtiler hangi organın hangi bölgesinde olduğuna göre değişir. Tümör iyi huylu veya kötü huylu olabilir. Tümörü vücut oluşturur. Vücudumuz, kanser hücrelerinin bölünmesini kısıtlamak için etraftaki dokuyu bariyer yapar. Eğer kanser hücresi bu duvarda hapsolabilirse bu iyi huylu tümör olur. Eğer yayılmaya devam edebiliyorsa bu kötü huylu tümördür. İyi huylu tümörler kötü huyluya dönüşebilir. Bu yüzden tümörün her türlüsü tehlikelidir ve tıbbi tedavi gereklidir.

3. Evre

3. Evrede kanser artık mutasyonla daha da güçlenir. Kana geçer ancak bağışıklık sisteminden hala saklanabilecek kadar iyi değil. Bu noktada kanser başka organlara sıçrayabilir. Beyin kanseri omurgaya, akciğere sıçrayabilirken akciğer kanseri omurgaya, karaciğere veya omurgaya sıçrayabilir.

4. Evre

4. evreye geçişte kanser hücresi çok iyi bir şekilde mutasyon geçirmiştir. Artık bağışıklık sistemi onu tanıyamaz ve sadece dış müdahalelerle etkilenebilir (kemoterapi veya radyoterapi gibi). Bağışıklık sistemine göre kanser hücresi ile vücut hücresi aynıdır. Kanser hücresi artık vücutta kendi damarlarını oluşturabilir.

Kanser Tanısı ve Rutin Kontrol

Kanser hastanelerin onkoloji bölümlerinde, nükleer tıp veya radyoloji bölümlerinde yapılan çekimlerin tanısıyla konur. Düzenli kanser taraması yapmanız önemlidir. Birkaç yılda bir alacağınız az miktar radyasyonun (meme taraması olan Mamografiden bahsediyorum) kar/zarar oranını hesaba katarsak açık ara karlıdır.

Kanser olduktan sonra ne yapılmalı?

• Durumunuzu kabullenmek zor olabilir. Ne kadar ilerlemiş olursa olsun ve doktor ne derse desin savaşmaya devam edin.
• Soğuk algınlığı viral enfeksiyondur. Peki hastalığın adında neden "Soğuk" kelimesi var ve neden sıcak algınlığı diye bir hastalık yok? Çünkü soğuk bağışıklık baskılar ve enfeksiyon geçirme ihtimaliniz artar. Stres de aynı şekilde bağışıklık baskılar. Stres yaparsanız kurtulma ihtimaliniz düşer. Mutlu olun. Kafanızı dağıtın.
• Sağlık personellerinin ve doktorların direktiflerine harfiyen uyun.
• Sigara içmeyin. İçiyorsanız "Battı balık yan gider" diye düşünmeyin.
• Kanseri atlattıktan sonra yeniden başlama ihtimali vardır. Kan sayımına gitmeniz ve düzenli kan testi yaptırmanız gerekir. İhmal etmeyin.
• Stresten uzak durun. Gerekirse istifa edin. Hiçbir şey sizden değerli değil.
• Sizin canınızı sıkan insanları hayatınızdan çıkarın.
• Sağlıklı beslenin.

Sentetik kötü, doğal ve organiklik iyi mi? Kemoterapi nedir ve nasıl işler? Selektivite (Seçicilik) kavramı

Toplumda sentetiklerin kötü, organiklerin iyi ve doğalların zararsız olduğuna dair bir yanılgı var. Gelin bunlara bir göz atalım. Bir de kemoterapi nedir ondan bahsedelim.

• Bir maddenin organik olması demek yapısında karbon bulundurması demektir.
• Su inorganik bir maddeyken kömür organiktir. Siyanür organik bir maddedir.
• Sentetik bir madde laboratuvar ortamında üretilir. Suyu laboratuvar ortamında üretebilirsiniz (bkz. hidroliz). Bu suyu zararlı yapmaz. Kemoterapi ilaçlarının hammaddeleri, morfin, zehirli mantarların zehirleri doğaldır.
• Kemoterapi sitotoksin (hücre zehirleyici) maddelerdir ve protein sentez mekanizmasına müdahale eder. Vücut protein sentez mekanizmasına yapılan müdahalelere çok abartı tepkiler verir. Bulantı ve kusma bundan kaynaklanır.
• Kimyasal madde dendiğinde aklımıza kötü şeyler gelir. Bir maddenin kimyasal olması için atomlardan oluşması yeterlidir. Su, kan, et parçası (kas), kemik, kalp, elma, yumurta, ekmek; hepsi birer kimyasaldır.
• Kemoterapi hücreler için kitle imha silahlarıdır. Kanser hücrelerini öldürür ancak sağlıklı hücrelere de zarar verir.

Selektivite: Farmakoloji yani ilaç biliminde yer alan bir terimdir. Bir ilaç aldığınız zaman sadece problemin olduğu bölgeye etki etmesi beklenir. Mesela bulantı kesici ilaç aldığınız zaman sadece beyindeki bulantıyla ilgili yeri baskılaması gerekir. Eğer ilaç bunu yapabiliyorsa selektivitesi yüksektir ve kullanımı güvenlidir. Ancak bunu yaparken karaciğer fonksiyonlarını bozuyorsa selektivitesi yüksek değildir. Bu da ilacı tehlikeli yapar. Kemoterapötik ajanların selektiviteleri, diğer tüm ilaçlara nazaran çok daha düşüktür.