İnsanı Keyiften Bayıltan Sendrom: 10 Maddede Dünyanın En Garip Bulgusu Stendhal Sendromu

Sizi bilmem ama insan psikolojisi ve beynin oyunlarıyla ilgili her konu fazlaca ilgimi çekiyor. Bu anlamda vakıf olduğum bilgiler doğrultusunda dünyanın en ilginç, en garip bulgularından biri, hatta ilki diyebileceğim bir sendromu yazmak istedim. Neden o isimle adlandırıldığından tutunda insanları nasıl ve neden etkilediğine kadar, üstelik örnekleriyle 10 çarpıcı maddede bambaşka bir yolculuğa hazırsanız başlayalım.. :)

İnsanı acıdan değil keyiften bayıltan sendrom: Stendhal Sendromu

Aynen başlıktaki gibi, insanı acıdan değil keyiften bayıltan çok ilginç bir sendromu 10 maddede anlatacağım bugün KizlarSoruyor'da. Sendrom kelimesinin sözlük anlamıyla başlayayım öncelikle..

Birbirleriyle ilişkisiz gibi görünen, ancak bir araya geldiklerinde tek bir olgu olarak kendilerini gösteren bulguların bütünü..

İşte bu bulguların birleştiği ve dünya üzerinde sayıları azımsanmayacak kadar fazla olan Stendhal Sendromuna kısaca 'Sanat zehirlenmesi' diyebiliriz.. "Nasıl yani?" mi diyorsunuz?. İşte aynen böyle.. :)

1-) Stendhal Sendromu nedir?

Bir müzeye gittiğinizi düşünün. Ya da resim / heykel sergisine. Veyahut çok sevdiğiniz bir sanatçının konserine. Güzel yapılan sanat eserini takdirde uç noktalarda olacak kadar hassas olan bu sendromdaki insanlar, bir sanat eseri karşısında şok yaşayıp bayılıyorlar. Ama tamamen keyiften mutluluktan, güzel esere karşı duyulan saygıdan ve sevgiden. Az önce de dediğim gibi tam bir 'Sanat zehirlenmesi' yaşıyorlar yani..

2-) İnsanı derinden etkileyen ve geçmişi uzun yıllar öncesine dayanan bu fenomenin adına neden Stendhal Sendromu denilmiş?

KizlarSoruyor'daki bu çok ilginç sendromla ilgili harika anekdotlarım arasında en önemlilerinden biri de adı. Neden adına Stendhal Sendromu demişler.

Hikaye şöyle başlıyor;

1817 yılında son derece ünlü ve prestij sahibi bir Fransız yazar olan Henri-Marie Belle yeni kitabı için araştırmalar yapmak üzere seyahate çıkıyor ve İtalya'ya geliyor. Bu Fransız yazarın takma adı tahmin edileceği üzere Stendhal'dır. Yazar İtalya'nın en önemli ve tarihi şehirlerinden olan Floransa'da şehrin her sokağını, her santimetresini dolduran sanata hayran kalıyor. Müzeler, kiliseler, konaklar, manzaralar, cepheler, freskler ve çatılar. O kadar etkileniyor ki içselleştiriyor. En sonunda Kutsal Haç Bazilikası'nı ziyaret ettiğinde başının döndüğünü hissediyor. Duyduğu heyecanı mutluluk ve coşkunun yoğunluğundan meydana gelen baş dönmesi, kalp çarpıntısı, titreme ve terleme takip ediyor. Daha sonra yazdığı bir kitabında o anlardan bahsederken;

Güzel sanatların ilahi duyumlara ve tutkulu hissiyatlara neden olduğu bu duygu seviyesine ulaşmıştım. Santa Croce’dan ayrılırken kalbim çok hızlı atıyordu. Dermanım kalmamıştı. Yere düşmekten korktum.

..demesi her şeyi anlatıyor zaten. İşte bu sebepten ötürü daha sonraki yıllardaki dünyanın en garip vakalarının görüleceği bir sendrom olarak Stendhal adıyla tarihe geçiyor.

3-) Stendhal Sendromunun belirtileri nelerdir?

Az önce sendromun adının hikayesini anlatırken aslında semptomları da yazdım. Yine belirtmem gerekirse kalp çarpıntısı ki buna taşikardiye benzer teşhisi de konulmuş. 1979 yılında İtalyan Psikiyatrist Graziella Magherini, Floransa’da yüz turistin yer aldığı benzer vakaları araştırıp inceleme yaptığında elde ettiği sonuç üzerine semptomları şu şekilde belirtmiş.

Çarpıntı, dehşet duygusu, yorgunluk, sıcak basması. Ancak daha ciddi durumlarda ise bayılma ve hatta depresyona kadar giden bir süreç gözlenmiş.

4-) Stendhal Sendromu şehir efsanesi mi, fantezi mi, gerçek mi?

Sendrom bir hastalık mıdır? Bu her daim tartışılan bir konudur. Ancak yaşanan vakalar hiç azımsanmayacak kadar fazla. Adına 'Turist Sendromu' denilerek bir nevi basitleştirilmeye çalışılsa da İtalya'da Rönesans'ın muhteşem eserlerine hayran kalan pek çok kişinin bu belirtilerle hastanelik olduğu gerçeğini değiştirmiyor. Fantezi olarak gören de var. 'Olur mu öyle şey..' diyen de. Amma velakin kendinizi düşünün bir an. Müze gezmek, resim sergisine gitmek gibi aslında çok özel sanatsal faaliyetlere her zaman ilgili olmayan insanlar çoğunlukta.

O yüzden güncel olarak ele alıp sevdiğiniz bir sanatçının konserinde en sevdiğinizi şarkılarını dinlerken düşünün kendinizi. Ya da en sevdiğiniz sanatçının / yönetmenin çok özel bir filmini izlerken. Veyahut tiyatro sahnesinde çok sevdiğiniz bir tiyatro sanatçının harikulade oyununu seyrederken. Semptomları çok ağır olmasa da kendimizden geçmişliğimiz var ise Stendhal Sendromu da tamamen gerçektir benim nezdimde.

5-) Stendhal Sendromunun filmi çekildi mi?

Elbette çekildi. Tahmin edersiniz ki bir İtalyan filmi olarak 1996 yılında gösterime girdi. Çok büyük ilgi görmediyse de sinema tarihinde adına film çekilen ve bir seri katilin hikayesinin anlatıldığı Stendhal Sendromu filmi olarak tarihe geçti.

6-) Stendhal Sendromunun psikiyatri kitaplarında ve basın yayında nasıl yer aldı?

İşin ilginç bir yanı var ki o da Stendhal Sendromu gibi bulguları her sene yüzlerce insanda görülen bir büyük sendromun alanında önemli bir yere sahip olan Amerikan Psikiyatri Birliği’nin Zihinsel Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı’nda yer almamış olması. Ancak yıllar boyunca her daim ilgi çekmiş garip bir sendrom olarak bilinen Stendhal Sendromunu Internette ararken faydalanılan en önemli kaynaklardan birinden bahsedebilirim. Amerikalı ünlü gazeteci Clyde Haberman’ın 15 Mayıs 1989 tarihinde 'The New York Times’ta yayımlanan bir haber yazısı referans olarak kabul ediliyor. 'Florence’s Art Makes Some Go to Pieces' yani 'Floransa Sanatı İnsanların Delirmesine Yol Açıyor' başlıklı haber Stendhal Sendromu üzerine en etkili kaynak yayınlardan biri.

7-) Hac vazifesinde Kabeyi tavaf etmek bir Stendhal Sendromu vakası mıdır?

Şimdi ise bu sendromla ilgili çok daha ilginç bazı araştırmalardan bahsedeceğim. Psikoloji ve sinir bilim üzerine yayın yapan 'On Psychology and Neuroscience' isimli dergide bir makale yayınlanıyor. 'Does Everyone Have Stendhal Syndrome?' yani 'Herkeste Stendhal Sendromu Var mı?' başlıklı bu makalede Stendhal Sendromuyla ilgili çok başka bir noktaya değiniyor ve bu sendromu yaşayanların sadece sanatsal eserlere karşı kendinden geçenler olmadığını, dini imgelere karşı da aynı durumun yaşandığı belirtiyordu. Kutsal toprak kabul edilen yerlerin ziyaretinde, Kudüs , Mekke gibi şehirleri ziyaret sırasında, zikir çekerken kendinden geçme durumunda da Stendhal Sendromunda ki semptomların yaşandığı ise çok ilginç bilimsel tespitler olarak kayıtlara geçiyordu.

Not: (Bu bilgiler ışığında Fetö ye şartsız kuralsız ve sadece dini duygularla tapanların ve halen pişman olmayan güruhun da bu sendromdaki semptomlarla paralellik taşıdığını düşündüm. Şahsi fikrim.)

8-) Stendhal Sendromu olan ünlü isimler kimler?

Bu garip sendromu yaşayan ünlü isimler ise sizi çok şaşırtacak türden. Zira tüm dünyada en sevilen ve tanınan Rus yazar Fyodor Dostoyevski.. Bunun kanıtı olarak ta ünlü bir beyin cerrahı olan Brezilyalı hekim Edson Amâncio 20015 yılında yayınlanan bir makalesinde, ünlü yazarın Basle’deki müzeye yaptığı ziyarette Hans Holbein’ın başyapıtı Ölü Mesih’i incelerken Stendhal Sendromu’nun semptomlarını yaşadığına dair kanıtlar olduğunu öne sürmesi gösteriliyor. Aynı zamanda İngiltere'de yayın yapan 'İngiliz Genel Pratiği' dergisinin 2010 yılı sayısında psikanalizin kurucusu ünlü psikolog Sigmund Freud'un da Stendhal Sendromunu andıran belirtiler gösterdiğini yazmıştır..

9-) Konser çılgınlığının Stendhal Sendromu ile bir bağı var mı?

Adı Franz Liszt.. O konserlerinde herkesin coştuğu, müzikte ayrı bir kültüre sahip rock müziğinin babasıdır kendisi.. 1800 lü yıllarda yaşayan ünlü Macar besteci Franz Liszt'in o dönemdeki konserlerinde, kaynaklarda yer alan bilgilere göre yaşananlar 'Stendhal Sendromunun konserlerle bağı var mı?' sorusunun yanıtı gibi olmuş adeta. Taa o dönemden başlayan garip bir fenomenin başlangıcı kabul edilmiş. Zira Franz Liszt sahnede müziğini icra ederken coşkuyla kendinden geçen seyircilerde oluşan baygınlık belirtilerine Stendhal Sendromunun semptomları olarak bakılmış. Ve sanırım konserler ve bu sendrom arasındaki bağ kabul edilmiş.

10-) Tarkan, Müslüm Gürses, The Beatles veya Justin Bieber konserlerinde bazı seyircilerde Stendhal Sendromu vakası mıdır?

Ve bu konuyla ilgili 10. ve son maddede belkide en çarpıcı bölüme geldik. Medarı iftiharımız. Pek çoğumuzun, hatta hepimizin çok sevdiği değerli sanatçı Müslüm Gürses'in konserlerinde yaşadığı coşkuyla, heyecanla kendinden geçerek ve hatta ileri gidip kendini jiletleyerek 'sanat zehirlenmesi' yaşayan seyircilerde de Stendhal Sendromu benzeri belirtiler olduğu söyleniyor. En çarpıcı örnek Müslüm Gürses hayranları olsa da aynı zamanda Tarkan, The The Beatles veya Justin Bieber gibi sanatçıların konserlerinde de seyirciler arasında benzer vakalara rastlanmakta.

Dip Not: Tüm bunların yanında küçük ama benim duyunca çok güldüğüm bir sendrom var ki o da Paris Sendromu. Bu sendromda ise yaşananlar Stendhal ile benzerlik gösterse de aslında farklı . Çoğunlukla Paris ziyaretlerinde umduğunu bulamayan Japonlarda gözlemlenen bir turist rahatsızlığı. Adı da Paris Sendromu. Ahh Japonlar. Her yerde çok farklısınız. :)

Mini ve basit bir bilimsel makale tadında, ancak yine samimiyetim ve kendi yorumumla yazdığım bu Bence oldu. Şimdiden tek bir yorum gelmese bile kendi açımdan en özel yerde olacaklardan.

Hepimize ya da isteyene diyeyim, en güzelinden Stendhal Sendromlu / Sendromsuz günler dileyerek..

Sevgiyle.. :)