Bir Veteriner Hekimin Ağzından: Şarbon Nedir?

Herkes çok konuştu, akıllarda soru işaretleri kaldı. Yok koklayarak anlaşılır yok bilmem ne, onları geçtik. Gelin bugün en yetkili ağızdan (benden :)) Anthrax yani bilinen adıyla şarbon nedir inceleyelim.

Anthrax (Şarbon) Bacillus Anthracis adı verilen bir bakterinin yol açtığı hastalıktır. Mortalitesi yani öldürme olasılığı yüksek olan bu hastalığın üç adet formu bulunmaktadır. Bu formlar hastalık etkeninin vücuda girdiği yere göre isim alır. Deri, akciğer, intestinal (bağırsaklar) sistem olarak üç farklı giriş yolu bulunan hastalığın detayları şu şekilde:

Deri şarbonu

Cilt üzerindeki kesik, sıyrık gibi yaralardan etkenin girmesi ile oluşur. Şarbon hastalı bir hayvanın etini tutmak ile bulaşabilir kısacası. Hastalığa özel, çok karakteristik bir yarası vardır. Sadece bu yara şekline bakarak bile teşhisi konulabilir. Yaranın ortası siyah ve etrafı kabarmış (istinat duvarı gibi) bir halde durur. Şekli yukarıdaki gibidir.

Akciğer şarbonu

Hani şu meşhur onkoloji profesörü var ya. "Şarbon eti kokusundan anlaşılır" diyen. İnşallah şarbonlu bir ete denk gelir de halkı yanlış yönlendirmek nedir bir güzel öğrenir. Şarbon mikrobunu bu kadar tehlikeli yapan bir başka özelliği sporlanabilmesidir. En basit haliyle anlatmak gerekirse bu bakteri kendini aynı bir bitkinin tohumu gibi kapatarak uzun yıllar (50 - 60 yıl kadar uzun) doğada merada çayırda çimende kalabilmektedir. Özellikle hayvancılıkla uğraşan ya da hayvanların yünü ile uğraşan insanlarda bu hastalık sıklıkla görülür. Alınan sporların akciğerlerde çatlaması ile enfeksiyon bulaşır ve dolaşım yetmezliğine bağlı ölümler görülür. Mortalitesi deri şarbonuna göre daha yüksektir. (%25 - 62)

Bağırsak şarbonu

Adından da anlaşılacağı üzere bu hastalık sindirim sisteminin enfekte olması ile şekillenir. Şarbonun en tehlikeli formudur çünkü çoğu durumda herhangi bir klinik belirti bile göstermeden ölüm ile sonuçlanan vakalara rastlanmıştır. İyi pişirilmemiş etlerden bulaşma görülür.

Anthraxı bu kadar tehlikeli yapan şey yayılma oranıdır. Anthrax görülen hayvanların ya yakılarak ya da en az iki metrelik çukura üzerine sönmemiş kireç dökülerek imha edilmesi gerekir. Hem doğada çok dirençli olması hem de canlı vücuduna girecek 3 farklı kanalın bulunması hastalığın çok kolay yayılmasına neden olur.

En çok sorulan soru: Anthraxlı et nasıl anlaşılır?

Öncelikle anthraxlı hayvanın eti çok çabuk bozulur. Hemen kokuşmaya başlar ve rengi değişir. Canlılarda ölüm sonrası oluşan ve rigor mortis adı verilen ölüm sertliği şarbonlu hayvanların etinde oluşmaz. Eve alıp geldiğiniz et aşırı cıvıksa bıçakla zor kesiliyorsa şüphelenmeniz gerekir. Şarbonlu bir canlının şarbon nedeni ile ölümünde vücudunda bulunan bütün fizyolojik (normal olması gereken) deliklerinden (burun, göz, vajin, penis ucu vs) kan gelir. Bu da demek oluyor ki kanın pıhtılaşma mekanizmasını bozan bir etkiye sahiptir. Aldığınız etin kan durumu bile şüphelenmeniz için önemli bir belirtidir.

Paranoyaya ve paniğe gerek yok!

Öncelikle belirtmek isterim ki şarbon uzun yıllardan beri var olan bir hastalık. İthaller vs ile ülkemize gelmiş de değil. Hatta basında yer alan haberden 5-6 ay önce Kayseri'de göründüğünü de biliyorum. Kısacası "ülkeye şarbon gelmiş aman dikkat edelim" diye düşünmeyin, çünkü bizde zaten şarbon vardı. Bir ara hatırlıyorum deli dana (BSE) hastalığı göründüğünde babam eve et almamıştı aylarca :D Öyle bir durum oluşmasın. Belki inanmayacaksınız ama Tarım müdürlüklerinin bu konuda çok hassas çalışmaları var. Siz bildiğiniz güvendiğiniz yerlerden et alın. Mutlak suretle aldığınız etlerin veteriner sağlık raporu var mı yok mu sorun. Bu sizin en doğal hakkınız. Size gösterilen raporun da tarihini mutlaka kontrol edin. Çünkü kasaplar genelde tek rapor alıp bir iki ay onu kullanırlar. Oysaki bir kasaba en geç 3 günde bir taze et gelir. Kısacası size gösterilen rapor ev fazla 4-5 günlük olmalıdır.

Son söz

Şarbon çok tehlikeli bir hastalıktır. Ancak bir HIV bir Hepatit C kadar can almış ya da yaygın değildir. Toplum olarak bilinçlenmeli ve bu hastalığın da varlığını kabul ederek yaşamalıyız. Panik ortamı yaratılmaya gündem değiştirilmeye çalışılıyor. Bırakın. Hastalık vardı hep de var olacak zaten... Sizler dikkat ederek kendinizi ve ailenizi koruyabilirsiniz.

Sağlıcakla kalın...