Yatırım Nedir? Nasıl Yatırım Yapılır?

Yatırımın ne olduğunu öğrenmeden önce aslında küçük yaşlardan itibaren çokça duyduğumuz bir kavramla başlamak gerek; "tasarruf". Hepimiz ailemizde çocukluk yıllarımızdan itibaren "tasarruf etmek" ibaresini duyduk, bununla birlikte küçük yaşlarda sahip olduğumuz ilk kumbaramız da aslında yatırım kariyerimizin başlangıç noktasını oluşturdu.

Yatırım nedir?

Yukarıda da bahsettiğimiz gibi bu açıklamaya önce tasarruftan başlamamız gerekiyor. Tasarruf, en basit haliyle, temel ihtiyaçlar karşılandıktan sonra insanların ellerinde kalan parayı harcamadan saklaması olarak tanımlanabilir. Yatırım ise tasarruf ile birikimi yapılan paranın gelir veya kâr elde etmek için büyütülmeye çalışılmasıdır.

Yani, temelde gelir elde etmek için mevcut paramızı bir araca ya da ürüne yatırarak kullandığımız işlemler bütününe genel olarak yatırım diyebiliriz.

Günümüzde yatırım için iki önemli araç bulunur:

• Hisse Senedi: Bir şirkette belirli bir mülkiyet payını temsil eder. Yani o şirketin bir parçasına sahip olunduğunu gösterir. Bu araca yatırım yapıldığında direkt olarak şirkete ortak olunur.
• Borsa Yatırım Fonu: Bir çok sayıda hisse senedine, değerli madene, emtia veya sektöre aynı anda yatırım yapabilmeyi sağlar. Örneğin, elektrikli araç sektörü yatırım fonunu alırsan, sektörde bulunan onlarca hisse senedine tek bir fon aracılığıyla kolayca yatırım yapmış olursun.

Dipnot: Yatırım araçları arasına değerli maden(altın, gümüş..) veya döviz bazlı materyalleri eklemedim. Çünkü bu araçlara yatırım yapıldığında büyük oranda para yatırımla değerlenmek yerine mevcut enflasyonist ortamda yalnızca paramızın değerini koruyabiliyoruz.

Şimdi yukarıda bahsettiğimiz araçları kullanarak nasıl yatırım yapabiliriz ona bakalım.

Nasıl yatırım yapmalıyım?

Öncelikle yatırım hedefini, beklentilerini ve risk algını belirlemen gerekiyor. Yatırımı neden yapıyorsun? Hedefin nedir? Ne kadar risk alabilirsin? Ne kadar sürece hedeflediğin yatırıma ulaşmak istiyorsun? sorularının cevabını vermen gerekiyor.

Bu sorulara verdiğimiz yanıtlarla kendimize özel yatırım yolunu çizebiliriz. Herkesin yatırım yolu ve hedefi farklı olduğu için birden fazla yatırım yöntemi vardır.

Öncelikle uzunluklarına göre yatırım türlerine bakalım.

Kısa vadeli yatırım

Yatırıma başlamak için öncelikle bir tutar belirlemeli ve sonrasında hedefe en uygun yatırım aracına karar vermeliyiz. Unutmayın, herkesin hedefleri ve yatırım planı farklıdır.

Önemli: Kısa vadede borsada çok sert yükseliş ve düşüşler olabilir. Dolayısıyla vade ne kadar kısa olursa riskte o kadar artar.

Eğer kendinize harçlık çıkarmak, aylık giderlerini karşılamak için destek oluşturmak, beğendiğin bilgisayarı almak gibi hedeflerin varsa, bu "kısa vadeli" hedeflerin olduğunu gösterir. Kısa vadeli yatırım genellikle "1 - 3" yıl aralığında bir yatırım olmalı ve en az 3 yıl boyunca ihtiyacın olmayacak miktarlar ile yapılmalıdır. Örneğin, 2021 yılı başında elimizdeki 5 bin lira ile sıfır iPhone 11 alamazdık. Kısa vadeli hedefimizi iPhone 11 almak olarak belirleyip, Apple hisselerine yatırım yapsaydık, 5 bin liramız yıl sonunda 11 bin 500 liraya yükselirdi. Böylece tüm zamlara rağmen hem iPhone 11 alırdık hem de bir miktar para cebimizde kalırdı.

Orta vadeli yatırım

orada vadeli hedefler kısa vadeli hedeflere göre daha büyük olabilir. "3 - 10" yıllık süreçte hayalindeki arabayı almak, yeni bir iş kurmak ve bir ev almak gibi hedeflerin olabilir.

Orta vadeli yatırımlar herkes için aynı olmayabilir. Yapılacak tasarruf miktarına göre kimi için araba satın almak orta vadeli bir hedef olarak görünse de kimi için uzun vadeli bir hedef olabilir. Bu nedenle tasarruf miktarına göre kararı biz vermeliyiz. Örneğin, 2015 yılı sonunda orta vadeli bir yatırım planı hazırlayarak, kiradan kurtulup kendi evinize yerleşmek istediğinizi düşünelim. 2015 yılı sonunda Broadcom şirketine yapacağımız 50 bin liralık yatırım vasıtasıyla her yıl aldığımız temettülerle tekrardan yatırım yaptığımızı düşünelim. 2021 yılı sonunda 2 milyon liraya yakın bir birikimimiz olurdu.

7 yıllık yatırım planına sadık kalmamızın ödülü, hem hisse senedinden, hem temettüden hem de dolardan kazanarak evimize sahip olmak olurdu.

Uzun vadeli yatırım

Uzun vadeli yatırım, nihai yatırım planıdır. 10 yıldan fazla sürecek bu yatırım planının süresi, hedeflerimiz gerçekleştiğinde sonlanır. Uzun vadeli hedeflerin başında finansal özgürlüğümüze kavuşup halk arasındaki tabirle erken emekli olmak olabilir.

Uzun vadeli yatırım yaparken, kısa vadeli inişlere ve çıkışlara bakmadan yatırım yapmak hedeflerimiz için gereklidir. Çünkü kısa vadeli düşüşler bizi hedefimizden uzaklaştırmayacağı gibi yükselişler de hedeflerimize yaklaştırmaz.

Uzun vadeli yatırım planında tasarruflarımızı da uzunca bir süre yatırıma ayıracağımız için, yatırıma ayırdığımız tutar önümüzdeki 10 - 15 yıllık süreçte ihtiyacımız olmayacak miktarlar olmalıdır. Örneğin, bundan 13 yıl önce, uzun vadeli bir yatırım planı olarak Microsoft hissesine yatırım yaptığımızı düşünelim. Kısa vadeli yükseliş ve düşüşlerde elimizdeki hisseleri satmadan yatırım planımıza sadık kaldığımız bir senaryoda, 19-20 dolar aralığında aldığımız hisse senetlerinin değeri TL bazında 133 katına çıkmış olacaktı.

Bu ise 10 bin liralık bir yatırımın 1 milyon 330 bin lira olması demektir.

Yatırım planlarını öğrendiğimize göre, şimdi de yatırım stratejilerini ve bu stratejilerde bulunan hisse senetlerini tanıyalım.

Büyüme yatırımı

Yüksek getiri ve yüksek risk potansiyeli ile kısa zaman içerisinde çok kazanç veya kayıp yaşatabilir.

Çok hızlı büyüyen, görece daha küçük şirketlere yatırım yapılan bir stratejidir. Geleceğin Tesla'sı, Apple'ı veya Google'ı olacağını düşündüğümüz şirketlerdir.

Uzun vadeli bir yatırım stratejisi olsa da, kısa vade de büyüme hisseleri çok sert yükselişlerde gerçekleştirerek yatırımcılarına kazandırabilirler. Değer hisselerine oranla daha yüksek riske sahiptirler.

Temettü yatırımı

Karşılaştırmalı olarak daha düşük riskli bir yatırımdır. Uzun vadeli bir yatırım olsa da, sonuçları hemen görülebilir. Temettülerin katlanarak büyümesi ile temettü emekliliği hedeflenebilir.

Temettü yatırımcılığı diğer yatırım türlerinden farklı olarak, yatırım yapılan şirketlerin kârına ortak olmayı, böylece düzenli ve pasif gelir elde etmeyi amaçlar. Günlük al-sat işlemlerinden farklı olarak yatırımcılar, temettü yatırımlarına bağlı olarak aylık, üç aylık, altı aylık veya yıllık olarak şirketlerin kârlarından pay alır.

Değer yatırımı

Daha düşük riske ve getiriye sahip, beklenen yüksek getiri için uzun vadeli bekleyiş gerektiren yatırım stratejisidir.

Bu modeli tercih eden yatırımcılar, hisselerinin hak ettikleri değerin altında işlem gördüklerini düşündükleri şirketlere yatırım yapmaya çalışır. Eğer bir şirketin hisse senedinin hak ettiğinden çok daha düşük bir fiyata sahip olduğu düşünülüyorsa, değer yatırımcıları bu hisseyle ilgilenir.

Birinci sınıf hisse yatırımı

Uzun vadede en düşük riske sahip şirketlerdir. Düzenli bir büyüme ve getiriye sahiptirler. Yatırımcının belirlediği miktara göre hem uzun vadeli hem de kısa vadeli yatırım olabilir.

İngilizcesi "Blue-Chip" olan bu hisse senetlerini, birinci sınıf veya en kaliteli hisse senetleri olarak düşünebiliriz. Apple, Microsoft, Google ve Amazon gibi dünyanın en büyük şirketleri bu hisse senedi grubunun içinde yer alır. Köklü geçmişleri ve finansal güçleri nedeniyle diğer hisselere kıyasla daha düşük riske sahiptirler.

Dünyanın neredeyse her yerine nüfuz etmiş iş modelleri ile bir dünya devi konumunda olan bu şirketler, ürünlerini kullandığı ve bildiği şirketlere yatırım yapmak isteyen kişilerin tercihleri arasındadır. Araştırmak için zamanı olmayan ve düşük riskle olabildiğince çok kazanç sağlamak hedefleyen yatırımcılar genellikle bu hisse senetlerini tercih eder.

Yatırım yapmak için ne kadar paraya ihtiyacım var?

Sen ne kadar istersen!

Yatırım hakkında bugüne kadar "Şu kadar birikmiş paran olmalı, tek başına yapamazsın, yatırım zengin insanların işi" gibi basmakalıp cümleler duymuşsundur.

Fakat artık yatırım literatüründe böyle sınırlamalar yok, elindeki minimum miktara göre dahi yatırım yapabilirsin. Burada bu paradan ne olur diye düşünmemek gerekiyor. Damlaya damlaya göl olur misali, elimizdeki minik tasarruflar gün geliyor derya oluyor.

Geldik konumuzun sonuna, kıssadan hisse hesabı unutmayacağımız tek şey minimal de olsa bir miktar yatırım yapmaktır. Azı çoğu olmaz, gücün neye yetiyorsa onu ayır!