İnsan doğa ile nasıl uyumlu yaşar?

İnsan doğayla uyum içinde yaşamak istiyorsa önce doğanın bir parçası olduğunu kabul etmelidir. Bu kabul bir romantik duygusallıktan değil, bir varoluş zorunluluğundan doğar. Çünkü insan doğadan ayrı değil, doğanın içkin bir parçasıdır ve onu dışlayarak değil, onunla birlikte var olabilir. Seneca’nın dediği gibi doğaya yönelmek, sadece toprağı gözlemlemek değil, insanın kendi doğasını da anlamasıdır. Doğanın düzeni, kendiliğinden işleyen bir ölçülülüğü barındırır ve bu düzeni bozanın çoğu zaman insan olması tesadüf değildir. İnsan, aklıyla doğanın yasalarını anlamaya muktedir olmasına rağmen çoğu zaman kibriyle bu yasaları çiğner. Yangınların, kuraklıkların, iklim dengesizliklerinin ardında yatan şey teknik bilgi eksikliğinden değil, ahlaki bir körlükten kaynaklanır. Oysa doğaya uygun yaşamak demek, sadece çevreye zarar vermemek değil, yaşamanın anlamını o denge içinde aramak demektir. Doğanın bir parçası olduğunu kavrayan insan, kendi arzularını sınırlamayı, tüketimi ölçülü kılmayı, varlığına yön verecek ahlaki pusulayı yine doğanın kendisinde bulmayı öğrenir. Stoacı düşüncede erdem, doğaya uygun yaşamakla başlar çünkü doğa düzendir, ölçüdür, akıldır. İnsanın içindeki doğa da bu ilkeye uygun yaşadığında huzura ulaşır. Modern zamanlarda ise insan doğayı nesneleştirip tükettikçe kendinden de uzaklaşır. Tahrip ettiği yalnızca çevresi değil, kendi içsel dengesi olur. Yangınlar bu nedenle yalnızca ormanları değil, insanın vicdanını da yakar. Bugün doğayla uyumlu yaşamak, artık bir erdem olmanın ötesinde varoluşsal bir zorunluluk halini almıştır. Çünkü insanın doğayla ilişkisi bozulursa, insanın insanla ilişkisi de bozulur. Doğaya karşı sorumluluk, insanın kendine karşı sorumluluğudur.