Deneyimden bağımsız bilgi olabilir mi?

İşte burada devreye Kant giriyor. Deneyimin bilgi için gerekli olduğunu asla yadsınaz. Ama her bilginin de deneyime ilişkin olduğunu reddeder.

Burada önemli bir nosyon var: Akıl. Deneyimi alıp işleyen ve deneyimlediğimiz nesnede tasarlayan aklı merkeze koyar.

"Bu araba kırmızıdır" dedikten sonra onun yeşil ya da sarı olmadığını biliyoruzdur.

Hayvan da bir çok şeyi deneyimliyor. Ama deneyimden bağımsız bir çıkarım yapamaz. Deneyimle elde edinel bilgiler arasında ilişki kuran, onu tasarlayan ve nesnelere o tasarımı yansıtan bir akıl var bizde. Bu ilişkiyi kurarken deneyimden yararlanmıyoruz. Bir şey kırmızı ise, onun yeşil olmadığını deneyimden eşde etmiyoruz mesela.

İşte biz akıl yürütüyoruz. Deneyimle uyarıyı alıyoruz (nesneyi kırmızı olarak görmek), ama bu deneyimden bağımsız olarak, o denryimde yer almayan "yeşil olmama" durumunu akıl tasarlıyor.

Aslında olay şu: İnsan aklı merkezi bir konum kazanıyor. Sadece deneyimlere bağımlı edilgen bir nesne olmak yerine, aklıı merkeze koyan bir özne haline geliyor. Bilebilen, ve bildikleri üzerinden aklıyla tasarlayan bir özne.

Aklı merkeze koymak Aydınlama'yı bilimsel düşünceyi ortaya çıkarması açısından önemli bi kilometretaşı

Aa yok. "Doğultan hazır şekilde" gelen bir şey yok. Onu demek istemiyor.

Kırmızının bilgisi deneyimle kazanılır. Ama onun yeşil olmadığı bilgisi doğrudan deneyime ilişkin değil, aklın tasarımıdır.

Bi soru sormuştum buna benzer. Orada görsel de vardı. Hani çay tabaklarını bilirsin. Bir tanesine baktığında algın sana ne der?

", Yuvarlak şekil üstünde kırmızıve beyaz renkler" görüyorum der algın. Ama onu "çay tabağı görüyorum" diyen de akıl. Bu, mesela deneyime dayalı bilgidir.

Ama "bir şey kırmızı ise, yeşil değildir" bilgisi, görmeyi, algıyı bile gerektirmeyebilir.