Sosyal Platformlarda ve Gerçek Yaşamda Sıklıkla Yapılan Noktalama ve İmla Hataları

Türkiye'de yaşayan ve bu ülkenin lisanını konuşan herkesin belli bir dil bilgisine sahip olması gerekir. Burada herkesin 18 yaş ve üzerinde olduğunu düşünürsek bu bizler için daha da önemli hale geliyor. Yarın bir gün meslek hayatına atıldığınızda bunlar çok işinize yarayacak.

Birçok insanın kültür seviyenizi ölçmede imla kurallarını bilip bilmemenizi hedef aldığı gerçeğini unutmayın.

Türkçe'ye hakim olmak; etkili konuşmak, akıcı konuşmak, hazır cevap türetmek ve imla kurallarını iyi bilmek çok önemli. Çünkü insanlar değerlendirilirken önce konuşma tarzına bakılır. Herhangi bir sosyal platformda da şahısların kültür seviyeleri bizzat kullandıkları dile ne kadar hakim olup olmadıklarına göre değerlendirilir. Uzun bir süre bu sitede paylaşımları okuyan bir birey olarak burada en çok yapılan hataları sizlere göstereceğim.

Sıkça yapılan noktalama işaretlerindeki hatalar

Burada sizlere her noktalama işaretini anlatacak değilim. Özellikle sıklıkla hata yapılan ve görmemezlikten gelinen imla kurallarını sizlerle paylaşacağım.

Noktanın görevi sadece cümleyi sonlandırmak değildir.

Nokta, en bilineni ve en basit olanıdır. Fakat nokta sadece cümle sonlarında kullanılmaz.

Bazı kısaltmaların sonuna konur:

-Prof. (Profesör)

-Cad. (Cadde)

-Sok. (Sokak)

-Alb. (Albay)

Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur:

-6. (Altıncı)

-9. (Dokuzuncu)

Tarih ve saatlerin arasına konur:

En çok yanlış yapılan yer saatler arasında iki noktanın kullanılması. Saatler arasında kesinlikle iki nokta konulmaz, tek nokta konur. Bu iki nokta alışkanlığı dijital saatlerinden kaynaklanıyor olsa gerek.

-19.05.1881 (Tarihler arasında)

-10.11.1938 (Tarihler arasında)

-09.05 (Saatler arasında)

-19.42 (Saatler arasında)

NOT: Tarihler yazı ile yazılırsa nokta koyulmaz.

Örnek: 29 Mayıs 1453

Nokta bunların dışında üç sayıları ve matematikte çarpma işlemi olarak kullanılır ama siz zaten bunları biliyorsunuz.

Virgül gerektiği yerde kullanılmazsa belirsizlik meydana gelir.

Virgül, eş görevli sözcüklerin arasına konur ama bazı yerlerde kullanılmaması durumunda ortaya karışıklık çıkarabilir. Virgül, özel olarak vurgulanması gereken ögelerden sonra konur. Buna uyulmaması durumunda yukarıdaki fotoğrafta görüldüğü üzere belirsizlik ortaya çıkar.

Örnek: Genç adamı görünce heyecanlandı.

Bu cümle, kimliği belirsiz bir şahıs yaş itibari ile genç olan bir kimseyi görmesi üzerine heyecanlandığını açıklıyor. Fakat ''genç'' kelimesinden sonra virgül konulsaydı anlam değişirdi.

Örnek 2: Genç, adamı görünce heyecanlandı.

Bu cümlede ise yaş itibari ile genç olan bir kimse kimliği bilinmeyen bir şahsı görünce heyecanlandığını bizlere anlatıyor. Buna dikkat etmezseniz anlatmak istedikleriniz farklı anlamlara gelebilir. Asıl önemli nokta şu: Virgülün kesinlikle kullanılmadığı yerler.

''Ve, veya, yahut'' bağlaçlarından sonra virgül kullanılmaz:

-Ben Atatürk'le iki veya üç defa karşılaştım. (''veya''dan sonra kesinlikle virgül kullanılmaz)

-Doktor ona muz ve nar tüketmesi gerektiğini söyledi. (''ve''den sonra kesinlikle virgül kullanılmaz)

Pekiştirme ve bağlama görevinde kullanılan ''da, de'' bağlacından sonra virgül kullanılmaz:

-Halı saha maçına Elif de gelemedi. (''de''den sonra kesinlikle virgül kullanılmaz)

-Yapsan da yapmasan da bir şey değişmez. (''da''dan sonra kesinlikle virgül kullanılmaz)

''Se, sa'' şart eklerinden sonra virgül kullanılmaz:

-Yazdığım Bence'ye gelirse ona haddini bildiririm. (''se''den sonra kesinlikle virgül kullanılmaz)

-Görüşlerime atlarsa onu Ezgi Hanım'a şikayet edeceğim. (''sa''dan sonra kesinlikle virgül kullanılmaz)

Zarf fiil ekleriyle oluşturulmuş sözcüklerden sonra virgül kullanılmaz:

-Arkadaşına dikkatlice bakarak konuştu. (''arak''tan sonra kesinlikle virgül kullanılmaz)

-Buraya gelerek bizleri sevindirdin. (''erek''ten sonra kesinlikle virgül kullanılmaz)

Tekrarlanan aynı kelimeler arasında virgül kullanılmaz:

-Gece gece icat çıkarma başımıza. (Gece kelimeleri arasında virgül kullanılmaz)

-Bavula ne kadar ıvır zıvır varsa koymuşsun. (''ıvır'' ile ''zıvır'' kelimeleri arasında virgül kullanılmaz)

-Doktor ona abur cubur yemeyi yasakladı. (''abur'' ile ''cubur'' kelimeleri arasında virgül kullanılmaz)

-Çok da ahım şahım bir maaşı yokmuş. (''ahım'' ile ''şahım'' kelimeleri arasında virgül kullanılmaz

-Dün boylu boslu bir adam seni sordu. (''boylu'' ile ''boslu'' arasında virgül kullanılmaz. Ayrıca ''poslu'' değil, doğrusu ''boslu''dur.)

Anlam karmaşasını önlemek için tırnak işareti kullanın.

Eğer metinlerde başka bir şahsın söylediği sözü açıklayacaksanız tırnak işareti kullanmanız gerekir. Burada görüşler üzerinden başka şahısların sözlerine örnek verilirken tırnak işaretinin kullanılmayışı parçayı çapraşık bir hâle getiriyor.

-Kanuni Sultan Süleyman'ın ''Olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi.'' sözü sağlığın önemini vurgular.

-Admin Ezgi, ''Kural dışı paylaşım yapan üyelere taviz veremeyiz.'' demekle ciddiyetini ortaya koydu.

NOT: Tırnak içerisine alınan cümlenin içinde noktalama işaretleri kullanılabileceğini unutmayınız. Ayrıca tırnak içerisinde tekrardan tırnak içerisine alınması gerekilen bir kelime olacaksa bu tek tırnak işareti ile yapılır.

Örnek: Admin Ezgi, ''Yaptığı paylaşımlarından ötürü 'Hüzün_Kovan_Kuşu' adlı üyeyi beğeniyorum.'' dedi.

En çok hatanın yapıldığı noktalama işareti: ''Kesme işareti''

Kesme işaretinde genelde çok kez hata yapılır. Burası da dahil bu noktalama işaretine hiç dikkat edilmiyor. Fakat unutmayın ki en önemli noktalama işaretlerinden birisi kesme işaretidir ve kullanılmaması durumunda karşınızdaki şahıs sizin için pek olumlu şeyler düşünmeyebilir. Peki bu meret nerelerde kullanılır nerelerde kullanılmaz?

Özel isimlere getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işareti ile ayrılır:

-Ezgi'nin

-Atatürk'ün

-Fatih Sultan Mehmed'e

-Türkiye'ye

-Kıvanç'a

Millet ve boy adları kesme işareti ile ayrılır:

-Türk'üm

-Doğruyum (Şaka bu yok :))

-Arap'mış

-Alman'a

-Kırgız'ın

Devlet, şehir, ilçe, mahalle ve cadde isimleri kesme işareti ile ayrılır:

-Türkiye Cumhuriyeti'nin

-Suriye'deki

-Mardin'den

-Kadıköy'de

-Cumhuriyet Caddesi'nde

Gök bilimiyle ilgili özel adlara gelen ekler kesme işareti ile ayrılır:

-Dünya'nın

-Evren'de

-Ay'ın

-Güneş'ten

-Jüpiter'i

NOT: Bu gibi kavramlar yalnızca coğrafi terimlerde kullanılırsa büyük harfle yazılır ve kesme işaretiyle ayrılır. Eğer coğrafi terim dışında genellemede kullanılacaksa küçük harfle yazılır ve aldığı ekler kesme işareti ile ayrılmaz.

Örnek: Dünyanın en zengin insanı. (Buradaki dünya topluluk olarak ifade edilmiş, özel ad olmaktan çıkmıştır. Dolayısıyla kesme işareti kullanılmaz.)

Örnek 2: Tüm dünya bunu ayakta alkışladı. (Topluluk olarak kullanıldığından büyük harfle başlamaz ve kesme işareti kullanılmaz.)

Örnek 3: Benim ay yüzlü Ezgi'm de buradaymış. (Ay'ın parlaklığı betimlendiği için özel ad olmaktan çıkmıştır. Büyük harfle başlanmaz ve kesme işareti kullanılmaz.)

Örnek 4: Sen benim güneşim gibisin; yanındayken donuk duygularım ısınıyor, hayallerim zifiri karanlıktan kurtuluşun ışığını buluyor. (Sözü az önce uydurdum, dileyen çalabilir. Sadede gelelim, burada da güneş kelimesi özel ad olmaktan çıkmıştır.)

Kısaltmalara getirilen ekler kesme işareti ile ayrılır:

-TBMM'nin

-BM'de

-AB'ye

-TDK'de

NOT: Eğer cümle içerisinde kısaltılmış kelimelerin açılımı parantez içerisinde belirtilecek ise kullanılacak ek parantez içerisinde yazan kelimeye göre değil, kısaltılmış kelimeye göre olur.

Örnek: TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu)'in 2017 istatistik verilerine göre...

Örnek 2: IMF (International Monetary Fund)'ye olan borçlar...

Örnek 3: MEB (Milli Eğitim Bakanlığı)'in yeni sınav sistemi...

Örnek 4: KS (KizlarSoruyor)'de yeni güncellemeler...

Örnek 5: TSK (Türk Silahlı Kuvvetleri)'ya yapılan eleştiriler...

Örnek 6: TDK (Türk Dil Kurumu)'nin bazı sözcüklere getirdiği anlam kadınları çıldırttı.

NOT: Böyle olmasının sebebi; kurum, kuruluş ve iş yerlerinin kesme işareti ile ayrılmamasıdır. Cümle içerisinde kısaltılmış halleri yazılmadan direkt açılımlarıyla birlikte de yazılsalar gelecek ekler gene de kesme işaretiyle ayrılmaz. (''Avrupa Birliği'' hariç.)

-Türkiye Büyük Millet Meclisine (''ne'' kesme işareti ile ayrılmaz)

-Türk Dil Kurumundan (''ndan'' kesme işareti ile ayrılmaz)

-Milli Eğitim Bakanlığının (''nın'' kesme işareti ile ayrılmaz)

-Avrupa Birliği'ne (Sadece ''Avrupa Birliği''ne gelen ekler kesme işareti ile ayrılır. Sebebini sormayın, ben de bilmiyorum)

Görüldüğü üzere ekler parantez içerisindeki açılıma göre değil, kısaltılmış kelimeye göre getirildi. Bu arada altıncı örnekte alınan ekin ''nin'' yerine ''nın'' olması gerektiğini sizlerden duyar gibiyim. Eğer ''K'' harfini ''Ka'' şeklinde okursanız ''nın'' eki doğru olur. Fakat Türkçe'de tek bir kalın harf vardır o da ''H'' harfidir. Dolayısıyla ''K'' harfi ''Ka'' şeklinde okunmaz, ''Ke'' şeklinde okunur. ''H'' harfi ''Ha'' şeklinde okunur. Bundan dolayı ''TDKe'nin'' olmuştur, doğrusu böyledir.

Örnek: PKK - PeKaKa (YANLIŞ) - PeKeKe (DOĞRU)

Örnek 2: TDK - TeDeKa (YANLIŞ) - TeDeKe (DOĞRU)

Örnek 3: CHP - CeHePe (YANLIŞ) - CeHaPe (DOĞRU)

Örnek 4: HDP - HeDePe (YANLIŞ) - HaDePe (DOĞRU)

Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesme işareti ile ayrılmaz:

-Müslüman'lık (YANLIŞ) - Müslümanlık (DOĞRU)

-Ezgi'ler (YANLIŞ) - Ezgiler (DOĞRU)

-Mardin'li (YANLIŞ) - Mardinli (DOĞRU)

-Suriye'liler (YANLIŞ) - Suriyeliler (DOĞRU)

-Almanca'dan (YANLIŞ) - Almancadan (DOĞRU)

Akım, çağ ve dönem adlarından sonra gelen ekler kesme işareti ile ayrılır:

-Orta Çağ'da

-Lale Devri'nde

-Cumhuriyet Dönemi'ne

Saray, köprü, anıt vb. isimlerle tamlama oluşturduktan sonra çekim ekleri kesme işareti ile ayrılır:

-Dolmabahçe Sarayı'nın

-Boğaziçi Köprüsü'nün

-Ak Saray'ın

Rakamlara getirilecek kesme işaretlerinin doğru yazılışı:

Rakamlar ve sayılar cümle içerisinde Türkçe okunuşlarıyla birlikte yazılabilir. Birden fazla basamaklı sayılar arasında boşluk bırakılır:

-Beş

-Otuz altı

-Yüz kırk iki

-Bin dört yüz elli üç

-Yirmi altı bin üç yüz seksen dört

-Beşinci

-Otuz altıncı

-Yüz kırk ikinci

-Beşer

-Otuz altışar

NOT: Ardışık sayılar hiçbir zaman rakamla yazılmaz:

-6'şar (YANLIŞ) - Altışar (DOĞRU)

-8'er (YANLIŞ) - Sekizer (DOĞRU)

Rakamlara getirilen eklerin yazılışı:

-14'üncü

-8'inci

-149'uncu

-1'inci

NOT: Okunuşta ''I'' ve ''İ'' harfleri ile biten rakamlara getirilen eklerin baş harfi ''I'' ve ''İ'' harfleriyle başlamaz:

-2'inci (YANLIŞ) - 2'nci (DOĞRU)

-6'ıncı (YANLIŞ) - 6'ncı (DOĞRU)

-7'inci (YANLIŞ) - 7'nci (DOĞRU)

-22'inci (YANLIŞ) - 22'nci (DOĞRU)

-176'ıncı (YANLIŞ) - 176'ncı (DOĞRU)

Çünkü bunların sonunda zaten ''I'' ve ''İ'' harfleri var. Eğer bu kural olmasa böyle olurdu:

Altı+ıncı= Altııncı (İki tane ''I'' harfi)

İki+inci= İkiinci (İki tane ''İ'' harfi)

Büyük harflerin yazılışı

Her cümle büyük harfle başlar. Nokta, iki nokta ve üç nokta sonrası da cümleye büyük harfle başlanır:

-Admin Ezgi kural dışı paylaşımları kaldırmaktan yoruldu.

-Ezgi dedi ki: Yeni moderatör seçimleri kısa bir süre ile sonlandırıldı.

-Sana uğurlar olsun... Ayrılıyor yolumuz.

Hitap kelimeleri büyük harflerle başlar:

-Sevgili Kardeşim

-Değerli Arkadaşlar

Ülke, bölge, şehir isimleri büyük harfle yazılır:

-Osmanlı Devleti, İrlanda halkına yardımda bulunmuştu.

-İstanbul ve Kocaeli, Türkiye'de havayı en çok kirleten şehirlerdir.

-Güneydoğu Anadolu Bölgesi kışa hazır.

NOT: Özel isimden önce kullanılacak kelime büyük harfle yazılır. Eğer özel ismi betimleyen kelime özel isimden sonra ek alarak yazılırsa küçük harfle yazılır.

Örnek: Doğu Karadeniz - Karadeniz'in doğusu

Örnek 2: Batı Trakya - Trakya'nın batısı

İsimlere gelen unvanlar büyük harfle yazılır:

-Konuşmasını yapmak üzere Elif Hanım sahneye çıktı.

-Bu önergeye Orgeneral Hulusi Akar karşı çıktı.

-Suçlu, Hakim Adnan Bey tarafından 12 yıl cezaya çarptırıldı.

-Sitedeki güncellemeler artık Admin Ezgi Hanım'ın sorumluluğunda.

NOT: Özel isimden sonra başlayan unvan büyük harfle yazılmaz.

-Sitedeki güncellemeler artık Ezgi adminin sorumluluğunda.

Sıklıkla yanlış yazılan kelimelerin bazıları

Öncelikle bir kelimenin bitişik ya da ayrı yazıldığını anlamanın kolay bir yolu var. Bunu örnek üzerinden anlatayım: Örneğin; ''keçiboynuzu'' bir bitkidir ve bitişik yazılır. Gerçekte keçinin boynuzu mu? Hayır, sadece şekli keçinin boynuzuna benzetildiği için bu ismi almış. Dolayısıyla bitişik yazılır. Mesela ''balıketli'' kelimesi. Sitede birçok kişi ayrı yazar. Balıketli, etine dolgun olan kadınlara denir. Gerçekte balık etinden mi oluyor bu kadınlar? Hayır. O halde bitişik yazılır.

Aynı şekilde ''etmek, gitmek, gelmek'' gibi fiillerde türeme olmadığı sürece her zaman ayrı yazılır. ''Affetmek'' sözcüğünde ''F'' harfi türemiş. Ayırdığımızda ''Af etmek'' şeklinde yazıldığını görürüz. Fakat ''F'' harfi türediği için bitişik yazılır. Aynı şeklinde ''ebilmek, abilmek'' ekleri de bitişik yazılır. Örneğin; yapabilmek, edivermek...

Bu sitede de dahil birçok yerde genelde yanlış yazılan kelimelerin bazıları:

-Hoş geldiniz (Çoğu yerde bitişik yazılır fakat doğru yazılışı ayrıdır)

-Hoş bulduk

-Keçiboynuzu

-Vezirparmağı

-Fark etmek

-Balıketli

-Öz güven

-Özveri (Mantıken ayrı yazılması gerekir fakat kalıplaşmış bir kelime olduğundan bitişik yazılıyor)

-Ön söz (Çoğu kitapta bitişik yazılır fakat doğru olanı ayrı yazılmış halidir)

-Öngörü (Mantıken ayrı yazılması gerekir fakat kalıplaşmış bir kelime olduğundan bitişik yazılıyor)

-Yurt içi (Yurtiçi Kargo kafanızı karıştırmasın, ayrı yazılır)

-Yurt dışı

-Bilim adamı (Bilim insanı diye bir kelime yok, adam kadınlar için de kullanılan bir kelimedir)

-Canıgönülden

-Şu an

-Şu anki

-Tabii (Elbette anlamında)

-Tabii ki

-Tabii ki de

-Boş ver

-Hayalperest

-Soğukkanlı (Gerçekte kanı soğuk değil. Birinci anlamı dışında kullanıldığından bitişik yazılır)

-Yayımlamak (''Yayınlamak'' yanlıştır. Doğrusu ''yayımlamak'' şeklindedir.

-Köpek balığı

-Yer altı (Eğer soyutsal olarak kullanılırsa bitişik yazılır. Örnek: İnsanın yeraltı dünyasında...)

-Yer üstü

-Eş cinsel

-Bir gün

-Akşamüstü

-Kuşluk vakti

-Hiçbir

-Hiçbir şey (''şey'' kelimesi her zaman ayrı yazılır)

-Bugünkü

-Direkt (Hemen, anında anlamında)

-Unvan (Nokta yok, ''U'' harfi)

-Hukukun, hukuka, hukuku (Hukuk kelimesi yumuşamaya uğramaz)

-İş birliği

-İşveren (Mantıken ayrı yazılması gerekir fakat kalıplaşmış bir kelime olduğundan bitişik yazılıyor)

-İlk önce

-Müsaade

-Art arda

-Pek çok

-Pardösü (Çoğu yerde ''pardesü'' şeklinde geçer fakat doğrusu ''pardösü''dür)

-Kapüşon (Kapşon değil, kapüşon)

-Fermuar

-Egzoz

-Nüfus

-Hükûmet (U'nun şapkaya dikkat)

-Altyazı (Mantıken ayrı yazılması gerekir fakat kalıplaşmış bir kelime olduğundan bitişik yazılıyor)

-Maalesef (İki ''A'' harfine dikkat)

-Kâr (Avantajlı anlamında. ''A''nın şapkaya dikkat)

-Hâlâ (''A''nın şapkaya dikkat)

-Aferin

-Sandviç

-Poğaça

-Pek çok

-Esen kalın

-Hoşça kalın

-Eğrelti otu

-Adamotu (Kökü insana benzediği için ve gerçekte insan olmadığı için bitişik yazılır)

Bunlar sadece bu kadarla sınırlı değil. Daha çok sosyal platformlar üzerinden ve gerçek yaşamda sıklıkla yapılan hataları ele aldım.

Dilini kaybeden ülkesini kaybeder.