Matrakçı Nasuh Kimdir? Minyatürlerinde Ne Gibi Mesajlar Verir?

Bu yazacağım yazı diğer bencelerimin yanı sıra tarihte önemli bir yere sahip bir kişiyi anlatmaya çalışacağım ve bu kişinin neden ünlü olduğunu anlatmaya çalışacağım.

Doğum tarihi ve yeri hakkında hiçbir bilgi yok. Saraybosna veya o yakınlarda bir yerde doğduğu, dedesinin devşirme olduğu söylenir ama hiçbir kanıt yoktur. Enderunda okumuştur.

Matrakçı ya da Matrakî adıyla anılması, lobotu andıran sopalarla oynanan, eskrime benzeyen bir tür savaş oyunu olduğu bilinen "matrak" oyununda çok usta olmasındandır. Bu oyunun mucidi olmasındandır.

Bu tanıtma bir biyografi tarzında elbette ki olmayacak. Zaten internette yazsanız ne yaptığını kim olduğunu çok iyi anlarsınız. Ben daha çok yaptığı işlerler anlatmaya çalışacağım. Başlıkta da belirttiğim üzere yaptığı minyatürlerle bize ne gibi mesajlar veriyor onu anlatacağım.

Matrakçı Nasuh

Minyatür konusunda da usta olan Nasuh, kendine has üslubu ile minyatür ve haritayı sentezleyerek genelde yeryüzünün kuş bakışı görüntüsünü işler. Eserlerini kuş bakışı olarak ele almasına rağmen objeleri karşıdan görünüyormuş gibi çizer. Eserlerinde bazı hayvanlara yer vermesine karşın hiçbir zaman insan resmetmez. Ayrıca şehirlerdeki binaları çizdiği de olmuştur. Matrakçı Nasuh’un minyatürlerinde genellikle bir perspektif anlayışı yoktur. Yani her yönden bakılabilen bir bakış açısı vardır.

Perspektif algısını yıkan dönemin Mikelanj'ı

Bu şekilde denilirmiş. Pek tarihte anlatılmasa da Nasuh minyatür sanatında çok önemli eserler vermiştir.

Bu resimde olduğu gibi hiyerarşik bir düzen ve perspektif anlayışını bozan bir düzen vardır. Bu minyatüre her yönüyle bakılabilir ve farklı sonuçlar ve algılar çıkarabiliriz. Bu minyatürden her hangi bir objeyi veya nesneyi çıkardığımızda her hangi bir bozulma olmayacaktır. . Minyatürlerde bazen resmi çevirerek bakmak zorunda kalabiliriz. Yani merkezi perspektif gibi göz tek bir noktaya odaklanamıyor. Serbestçe hareket ediyor. Tek nokta bakış olmadığı için mekân algısı yoktur ve mekânlar iç içe geçip bir arada olabiliyor. Minyatürlerinde geniş bir renk dokusu vardır.

Nasuh'un diğer minyatürleri

Minyatüre değer katan bu Osmanlı ustasını anlatmamak tanıtmamak olmazdı. (Bakalım bu kültür-sanat bencesi ne kadar rağbet görecek. Özgün yaz diyenler okuyacak mı :) )